Motywy literackie w „Granicy” Nałkowskiej
Najważniejsze motywy „Granicy” to miłość i zdrada, kariera i władza, choroba, szaleństwo i śmierć, a także motywy kobiety, matki i żony oraz kamienicy jako obrazu społeczeństwa. Wspólnym mianownikiem jest pytanie o granice, które człowiek przekracza i po których przestaje być sobą.
Miłość i zdrada
Zdrada jest osią fabuły: trójkąt uczuciowy Zenon, Elżbieta i Justyna powtarza schematy z poprzedniego pokolenia, bo Walerian zdradzał żonę Żancię, a Cecylię zdradzali obaj mężowie. Zdradzane żony biernie przyjmują niewierność i wybaczają. Więcej: Motyw miłości i Motyw żony.
Kariera i władza
Zenon robi karierę, zgadzając się na kolejne ustępstwa wobec Czechlińskiego: od redaktora po prezydenta miasta. Zawodowe sukcesy kupuje utratą ideałów, a oskarżenie o rozkaz strzelania do robotników kończy jego pozycję. Więcej: Motyw kariery i władzy i Droga kariery Zenona.
Choroba, szaleństwo i śmierć
Po usunięciu ciąży Justyna zaczyna tracić zmysły: słyszy głosy zmarłych, które każą jej zabić Zenona, próbuje popełnić samobójstwo i w końcu oblewa go kwasem. Zenon popełnia samobójstwo. Cecylia umiera po chorobie. Więcej: Motyw choroby, cierpienia i śmierci.
Kobieta, matka i żona
Nałkowska pokazuje kobiety uwikłane w obyczaje: żony wybaczające zdrady, matki, które nie umieją okazywać uczuć albo zostawiają dzieci, i córki powtarzające losy matek. Więcej: Motyw kobiety, Motyw matki, Motyw żony.
Kamienica jako obraz społeczeństwa
W kamienicy przy ulicy Staszica mieszkania wyznaczają pozycję: najlepsze zajmuje Cecylia, urzędnicy mają mieszkania od frontu, rodziny płacące od czasu do czasu mieszkają na poddaszu, a najbiedniejsi w piwnicy. Więcej: Inne motywy literackie i Obraz społeczeństwa.
Przemiana i konflikt pokoleń
Elżbieta zmienia się z zimnej dziewczyny w kobietę wrażliwą na cudze nieszczęście, a Zenon z idealisty w uległego urzędnika. Zenon krytykuje ojca Waleriana, ale powtarza jego błędy. Więcej: Inne motywy literackie.
Pytania i odpowiedzi
Jaki jest najważniejszy motyw „Granicy”?
Zdrada, bo wokół niej zbudowana jest fabuła. Z nią łączą się motywy miłości, żony, kariery i choroby, a także tytułowa granica, której przekroczenie niszczy bohaterów.
Czym różni się motyw od tematu?
Temat to główna sprawa utworu, np. los człowieka, który stracił ideały. Motyw to powtarzający się element, np. zdrada, kamienica albo samobójstwo.
Które motywy dotyczą kobiet?
Motyw kobiety, matki i żony. Pokazują, że kobiety w świecie powieści są zależne od mężczyzn i obyczajów, a dzieci powtarzają losy rodziców.