Terminologia łagrowa w „Innym świecie”

Herling-Grudziński używa w książce rosyjskich słów, którymi więźniowie nazywali ludzi, miejsca i sytuacje w łagrze. Zestawienie pomaga zrozumieć tekst: od „urków” i „bytowików”, przez „etap” i „lesopował”, po „tuftę” i „nocne łowy”.

Kategorie więźniów

  • „urcy” - pospolici przestępcy, wielokrotni recydywiści. „Urka” był instytucją w obozie. Decydował o wartości robotników w brygadzie, zajmował często odpowiedzialne stanowiska: „Są to ludzie, którzy myślą o wolności z takim samym obrzydzeniem i lękiem, jak my o obozie.”
  • „bezprizorni” - małoletni przestępcy. Tworzyli najgroźniejszą mafię półlegalną w Rosji. Trudnili się najczęściej kradzieżą.
  • „biełoruczki” - białe rączki” - więźniowie polityczni.
  • „bytowiki” - więźniowie odsiadujący karę za drobne przewinienia. Były wśród nich spóźnienia do pracy, chuligaństwo, uchybienia przeciwko dyscyplinie fabrycznej, drobna kradzież. Mieszkają i pracują w więzieniu na określonych warunkach. Mają ustalone terminy widzeń z rodziną. Ich cele przypominają normalne mieszkania.
  • „proizwoł” - inaczej „republika więźniów, to rządy „urków” w łagrze z czasów ich zakładania. „Pierwsze zastępy »urków«, przybyłe do obozu w roku 1938, wykorzystały ten stan rzeczy, aby proklamować w zonie od zmierzchu do świtu małą »republikę więźniów« z własnymi sądami kapturowymi. Żaden strażnik nie ośmielił się pojawić między barakami w nocy nawet wówczas, gdy do jego uszu dochodziły straszliwe jęki i krzyki mordowanych więźniów politycznych; nigdy przecież nie wiadomo było, zza jakiego baraku wychyli się i roztrzaska mu łeb ciężki obuch toporzyska.".
  • „razwodczik” - więzień odpowiedzialny za wymarsz brygad do pracy,
  • „nacmeni” - więźniowie pochodzący z terytorium Azji.
  • „iteerowcy” - mieszkańcy baraku technicznego. ITR: „inżeniersko-tiechniczeskije raboczije". Mieszkańcy baraku technicznego: „zamieszkany był wyłącznie przez więźniów, zatrudnionych w obozie według kwalifikacji zawodowych z wolności. Wśród szczęśliwych wybrańców losu przeważali inżynierowie i technicy z wyższym wykształceniem, ale nie brakło też paru humanistów, którzy w drodze wyjątku mieli prawo piastować podrzędne stanowiska w dziale administracji i gospodarki obozowej".

Inne terminy

  • „łagier” - obóz pracy przymusowej z narzuconymi odgórnie zasadami. Miał na celu rzekomą resocjalizację więźnia. W istocie wykorzystywano ich go jako elementy wzbogacające gospodarkę ZSRR,
  • „zona” - teren obozu,
  • „etap” - przeniesienie (przejście) do innego obozu,
  • „kawecze” - osoba pełniąca w obozie funkcję kulturalno-oświatową, zajmowała się także edukowaniem więźniów,
  • „wychodnoj djeń” - dzień wolny od pracy, rozpoczynający się rewizją, a następnie spędzany w dowolny sposób przez skazańców, z zachowaniem wszelkich formuł regulujących życie w obozie. Następował, gdy obóz przekroczył narzuconą normę pracy,
  • „tufta” - forma oszustwa stosowanego przez brygadierów w pracy polegająca m.in. na „umiejętnym” wiązaniu drewnianych kloców, dopisywanie wyższych norm pracy więźniom (za odpowiednią opłatą),
  • „lesoruby” - brygada więźniów pracujących w lesie,
  • „lesopował” - teren, na który pracowała brygada „lesorubów”,
  • „lekpom” - pomocnik lekarza, często zajmował się donosicielstwem,
  • „nocne łowy” - nocne „polowanie” na kobiety, często połączone zwykle ze zbiorowym gwałtem,
  • „łagpunkt” - inne punkty obozów pracy,
  • „barak pieriesylny” - „barak tranzytowy dla więźniów przechodzących z innych »łagpunktów« przez Jercewo".

Pytania i odpowiedzi

Kim byli „urkowie”?

Pospolitymi przestępcami po wielokrotnej recydywie. W obozie tworzyli własną grupę i terroryzowali więźniów politycznych.

Co znaczy „nocne łowy”?

Nocne „polowanie” urków na kobiety w obozie. Kończyło się zbiorowym gwałtem.

Co to jest „etap”?

Przeniesienie więźnia do innego obozu lub więzienia.

Szybki test

„Etap” to:

„Bezprizorni” to: