Adam Mickiewicz: biografia, kalendarium i twórczość
Adam Mickiewicz (1798 do 1855) był największym polskim poetą romantycznym i autorem „Dziadów” oraz „Pana Tadeusza”. Urodził się na Litwie (w Zaosiu albo w Nowogródku), studiował w Wilnie, a za udział w tajnym towarzystwie młodzieży został zesłany w głąb Rosji. Od 1829 roku nie zobaczył już ojczystych stron: większość życia spędził na emigracji, głównie w Paryżu, gdzie ukończył „Pana Tadeusza” (13 lutego 1834 roku). Zmarł w Konstantynopolu 26 listopada 1855 roku, a jego prochy od 1890 roku spoczywają na Wawelu.
Mickiewicz w skrócie
- Urodzony
- 24 grudnia 1798 roku w Zaosiu pod Nowogródkiem (albo w samym Nowogródku), dziś Białoruś
- Zmarł
- 26 listopada 1855 roku w Konstantynopolu (dziś Stambuł), prawdopodobnie na cholerę
- Pochowany
- najpierw w Montmorency pod Paryżem, od 1890 roku na Wawelu w Krakowie
- Epoka
- romantyzm
- Najważniejsze dzieła
- „Ballady i romanse” (1822), „Dziady” (części II i IV 1823, część III 1832), „Sonety krymskie” (1826), „Konrad Wallenrod” (1828), „Pan Tadeusz” (1834)
- Rodzina
- od 1834 roku żonaty z Celiną Szymanowską, miał z nią sześcioro dzieci
Dzieciństwo i szkoła (1798 do 1815)
Biografia Mickiewicza jest przykładem życiorysu przypadającego na burzliwy okres dziejów. Są to losy pokolenia urodzonego po trzecim rozbiorze Polski, czyli w niewoli, pokolenia romantycznych „zapaleńców”, walczących o niepodległość i kulturę narodową.
Wieszcz był świadkiem wielu przełomów i wydarzeń historycznych brzemiennych w skutki. Śledził przebieg insurekcji kościuszkowskiej, wojen Napoleona, losy Księstwa Warszawskiego i Królestwa Kongresowego, powstania listopadowego i Wiosny Ludów. Brał udział w przemianach cywilizacyjnych i kulturowych.
Adam Bernard Mickiewicz urodził się 24 grudnia 1798 roku w Zaosiu lub w Nowogródku.
Jego ojciec – Mikołaj Mickiewicz – zdeklasowany szlachcic herbu Poraj – był komornikiem mińskim i miał praktykę adwokacką w Nowogródku. Z kolei matka miała na imię Barbara (z domu Majewska) i była córką ekonoma z Czombrowa.
Beztroskie dzieciństwo późniejszego poety upływało w atmosferze tajemniczych spraw dorosłych: procesów, kłótni o majątek, zajazdów, podważanych testamentów i upominających się o zwrot długów wierzycieli.
Ojciec Adama nie zajmował się jedynie procesami. Lubił czytać i tworzyć. Potrafił powiedzieć z pamięci całe pieśni Jerozolimy wyzwolonej Tassa, pisał nieprzyzwoite wiersze, a nawet hodował zwierzęta (między innymi lisy i wilki). Mały Adam był bardzo związany z matką. Gdy jako mały chłopiec wypadł z okna, kobieta ofiarowała go Matce Boskiej Ostrobramskiej. Po śmierci męża zajęła się samodzielnym wychowywaniem syna.
Państwo Mickiewiczowie nie należeli do ludzi bogatych. Posłali syna do powiatowej szkoły dominikanów. Chłopiec uczył się dobrze, nie wyróżniając niczym szczególnym na tle klasy.
Gdy miał jedenaście lat, zaczął pisać wiersze, które – jak wspominał jego młodszy brat Aleksander – nie wyróżniały się niczym szczególnym. Pierwszy ważniejszy utwór ułożył w 1811 roku, po pożarze Nowogródka. W 1812 roku zmarł ojciec Adama, pozostawiając żonę i czterech nieletnich synów, skazanych od tej chwili na życie w jeszcze większym ubóstwie.
Studia w Wilnie i filomaci (1815 do 1823)
W wieku siedemnastu lat Mickiewicz skończył szkołę miejscową i zaczął studia nauk humanistycznych na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie, z zamiarem zdobycia zawodu nauczyciela. Utrzymywał się ze stypendium, które po ukończeniu studiów musiał odpracować jako nauczyciel szkoły powiatowej w Kownie (1819 - 1823). W czasie studiów wpływ na kształtowanie się jego poglądów, charakteru i poetyckiego talentu wywarli zwłaszcza tacy profesorowie, jak filolog klasyczny Ernest Groddeck, historyk i teoretyk literatury Leon Borowski oraz historyk Joachim Lelewel. Zamieszkał u księdza Józefa Mickiewicza (dziekana Wydziału Fizyko-Matematycznego), który opiekował się nim, dbał o odpowiednie lektury, posyłał do teatru. Młody student wyprowadził się od księdza na dwa miesiące przed jego śmiercią, co – jak przypuszczają biografowie – miało być dowodem, że nie czyhał na spadek samotnego kleryka.
W czasach studenckich, tzw. okresie wileńskim, ważnymi hasłami w życiorysie wieszcza są nauka, przyjaźń, miłość i twórczość. Mickiewicz pogłębiał wiedzę na Uniwersytecie, zawiązał pierwsze przyjaźnie z Tomaszem Zanem, Józefem Jeżowskim, Franciszkiem Malewskim, Onufrym Pietraszkiewiczem w Towarzystwie Filomatów (Miłośników Nauki), a następnie Towarzystwie Filaretów (Miłośników Cnoty), tajnych organizacjach, które z czasem przekształciły się w spiskowe organizacje narodowe (był ich współzałożycielem).
Jacek Łukasiewicz – autor monografii poety - tak pisze o grupie „przyjaciół wiedzy”, połączonej wspólnymi ideałami: „Do swych obrzędów ostentacyjnie wprowadzili mleko. Ani też nie nosili (…) futer z sobola i rosomaka… Chcieli być wybrańcami fortuny (…) Czytali mnóstwo i to w paru językach. Po polsku, łacinie, rosyjsku, francusku (…) Potem przyszedł niemiecki i angielski. Wśród lektur literackich wpierw był Wolter (…)”. Literackim wyrazem ówczesnej atmosfery i doświadczeń stała się między innymi Pieśń filaretów (1820), a najogólniejszym programem ideowym Oda do młodości (1820).
W roku 1819 Mickiewicz rozpoczął pracę jako nauczyciel w szkole powiatowej w Kownie, gdzie mieszkał do roku 1823. Przygotowywał lekcje literatury łacińskiej, polskiej wymowy, prawa i historii. Podczas pobytu w Kownie napisał rozprawę, za którą w roku 1822 otrzymał tytuł magistra filozofii.
Aresztowanie i zesłanie do Rosji (1823 do 1829)
Po wykryciu w roku 1823 organizacji filomackich władze carskie osadziły Mickiewicza w zamienionym na więzienie klasztorze bazylianów w Wilnie (przebywał tam od jesieni 1823 roku do kwietnia 1824), a następnie skazały za udział w tajnych młodzieżowych organizacjach na zesłanie w głąb Rosji.
W latach 1824-1829 przebywał w Petersburgu, Odessie, Moskwie oraz na Krymie. Ten pięcioletni pobyt w Rosji był dla niego czasem owocnym. Odnalazł się wśród kulturalnych literackich elit Moskwy i Petersburga, które chwaliły i doceniały jego talent oraz niepowtarzalne improwizacje. Łukasiewicz pisze: „Szanowano go, podziwiano w najlepszych intelektualnych towarzystwach; był uwielbiany przez kobiety. Ale jednocześnie czuł się jak w więzieniu – przestronnym wprawdzie, nawet wykwintnym, lecz w więzieniu. Stał się poetą europejskim, czuł się swobodny, wiele improwizował, układał podczas przyjęć wiersze, a nawet tragedie. Budził entuzjazm swą sprawnością techniczną”.
W Rosji zetknął się ze środowiskiem przyszłych dekabrystów, poznał też Aleksandra Puszkina, Nikołaja Polewojewa, Piotra Wiaziemskiego. Doświadczenia okresu rosyjskiego zaowocowały kolejno Sonetami (1826), Konradem Wallenrodem (1828), a w dalszej kolejności Dziadami częścią III (Ustęp) i wierszem Do przyjaciół Moskali (1832).
Podróż po Europie i powstanie listopadowe (1829 do 1832)
Następnie wieszcz, który dotąd nie opuszczał granic carskiego imperium, prawie dwa lata podróżował po Europie. Odwiedzał kraje i miasta, o których przedtem tylko czytał i słyszał: Berlin (słuchał wykładów Hegla), Drezno, Praga (spotkał się z czeskim poetą Václavem Hanką), Karlove Vary (spotkanie z Antonim Odyńcem, towarzyszem dalszej podróży), Weimar (słynna wizyta u Goethego), Bonn (wizyta u Augusta W. Schlegla), Szwajcaria, Wenecja, Florencja, Rzym, Neapol, Sycylia, Genewa (spotkanie z Zygmuntem Krasińskim). Gdy przebywał w Rzymie, w grudniu 1830 roku dotarła do niego wiadomość o wybuchu powstania w Warszawie.
Zdecydował się wracać do ojczyzny z zamiarem przyłączenia się do powstania listopadowego. W czerwcu 1831 roku przybył do Paryża, skąd pod przybranym nazwiskiem (Adam Muhl) został skierowany przez Legację Polską do Warszawy. W sierpniu dotarł do Wielkopolski. Zrezygnowawszy z zamiaru przedostania się do Królestwa (widząc zbliżającą się klęskę), wyraził chęć wzięcia udziału w walce zbrojnej o niepodległość.
Do wiosny 1832 roku pozostał w Wielkopolsce. Czas upływał mu na odwiedzinach w ziemiańskich dworach (Skórzewskich w Kopaszewie, Górzeńskich w Śmiełowie, Turnów w Objezierzu i Grabowskich w Łukowie). W końcu wyjechał do Drezna, czym rozpoczął przymusową wieloletnią emigrację. Przybył do Paryża, gdzie z niewielkimi przerwami spędził resztę tułaczego życia. Wkrótce po przyjeździe nawiązał kontakty z francuskim środowiskiem artystycznym i intelektualnym (rzeźbiarzem Dawidem d`Angers, poetą Hugues Felicite Lamennais, historykiem Charlesem de Montalembertem), spotkał się z poznanym jeszcze w Wilnie Słowackim. Zaczął się aktywnie udzielać w stowarzyszeniach emigracyjnych: Towarzystwie Literackim, Towarzystwie Litewskim i Ziem Ruskich, Towarzystwie Pomocy Naukowej, Komitecie Narodowym Lelewela.
Wielka Emigracja i Paryż (od 1832)
W 1834 trzydziestopięcioletni Adam ożenił się z dwudziestodwuletnią Celiną Szymanowską, z którą miał sześcioro dzieci – córki Marię i Helenę oraz czterech synów: Władysława, Józefa, Aleksandra oraz Jana.
Najważniejszym dziełem tych lat jest „Pan Tadeusz”. Mickiewicz pracował nad nim w Paryżu od 1832 roku i zakończył go 13 lutego 1834 roku, a w tym samym roku poemat ukazał się drukiem. Pisał z tęsknoty za Litwą, której nie mógł już zobaczyć. Dlatego w poemacie tak dokładnie opisał dwór, sad, las i zwyczaje szlachty, wśród których wzrastał. Więcej o tym dziele w artykułach o okolicznościach powstania poematu i o epilogu.
W Paryżu poeta nawiązał współpracę z działaczami emigracyjnymi, pisał artykuły i pisma publicystyczne. W latach 1839-1840 był profesorem literatury łacińskiej w Lozannie w Szwajcarii, a w roku 1840 objął katedrę języków słowiańskich w College de France. W roku 1841 Adam związał się z reprezentantem nurtu polskiego mesjanizmu – Andrzejem Towiańskim. W 1844 roku władze francuskie zawiesiły Mickiewicza w czynnościach profesora z powodu politycznej wymowy wykładów oraz propagowania towianizmu. W swoich „wyznawczych” wykładach głosił poglądy jawnie antykatolickie (Wykład IV, będący rozbiorem Biesiady Towiańskiego i rozpoczynający cykl prelekcji wokół osoby i nauki Mistrza): „(…) można je czytać jako traktaty moralne czy dzieło teologiczno-polityczne, charyzmatyczną wykładnię doktryny”.
W roku 1847, po ostrym sporze, w którym guru groził poecie przyszłymi wcieleniami w zwierzęta i skały, będące piekłem, Mickiewicz zerwał stosunki z Towiańskim. W czasie Wiosny Ludów (1848) utworzył we Włoszech legion polski. Po powrocie do Paryża był współzałożycielem i redaktorem pisma "Trybuna Ludów" (Tribune des Peuples), związał się z Towarzystwem Historycznym, brał żywy udział w tworzeniu Biblioteki Paryskiej, działał w Radzie Szkoły Polskiej w Batignolles.
Towiański i Collège de France
Od 1852 pracował w Bibliotece Arsenału, gdzie za niewielką, lecz stałą pensję oraz darmowe mieszkanie pełnił dyżury trzy razy w tygodniu. Nadzieje polityczne na odzyskanie przez Polskę niepodległości związał z Napoleonem III oraz rozpoczętą w 1854 roku wojną między Francją, Anglią i Rosją (tzw. wojna krymska).
Ostatnie lata i śmierć (1848 do 1855)
Po śmierci żony Mickiewicz zostawił nieletnie dzieci w Paryżu i we wrześniu 1855 roku wyjechał do Konstantynopola (Istambułu) w Turcji, aby tworzyć oddziały polskie (Legion Polski), a także złożony z Żydów tzw. Legion Żydowski do walki z carską Rosją.
W drugiej dekadzie października rozchorował się w Burgas po zjedzeniu bigosu z tłustą baraniną i nieświeżym salami. Choć chory, postanowił wrócić do Konstantynopola, gdzie rzucił się w wir pracy nad tworzeniem oddziału. Zmarł nagle podczas epidemii cholery, o czym traktuje poniższy fragment z Łukasiewicza: „25 listopada zjadł obiad złożony z kurczęcia czy kaczki i pół butelki wina. W nocy poczuł się gorzej, następnego dnia przed południem jeszcze pił kawę i palił, rozmawiał ze znajomymi. Około południa przyszedł ostry atak, po południu zjawili się lekarze. Choroba wyglądała na „cholerę najgwałtowniejszą”. Mickiewicz nie chciał przyjmować lekarstw, wił się z bólu na łóżku. Przyszedł ksiądz Michał Ławrynowicz z ostatnim namaszczeniem. Przed dziewiątą wieczorem Adam Mickiewicz umarł”.
Jego ciało zostało przewiezione do Paryża i w 1856 pochowane na cmentarzu des Champeaux w Montmorency obok ekshumowanej na Pere Lachaise żony.
Trzydzieści pięć lat później, przed zbliżającym się stuleciem urodzin, trumnę sprowadzono na Wawel. Została ustawiona opodal trumien królewskich.
Kalendarium życia
* Okres pierwszy: dzieciństwo i młodość - lata 1798-1814
-- 24 grudnia 1798 - Mickiewicz urodził się w Zaosiu pod Nowogródkiem (prawdopodobnie), jako drugi syn Mikołaja i Barbary z Majewskich, ochrzczony imionami Adam Bernard. -- 1807-1814 - rozpoczął naukę w szkole ojców dominikanów w Nowogródku. - sierpień 1807 – rozpoczął naukę, - powtarza trzecią klasę, - poznaje Jana Czeczota, odtąd najbliższego przyjaciela i późniejszego filomatę. - październik 1811 – jego ojciec zaczyna ciężko chorować i rok później umiera (dokładnie 28 maja 1812), - opiekę nad chłopcami (Adam miał dwóch młodszych braci) przejmuje wuj, sędzia Medard Rostocki z Ruty, - 4 lipca 1812 do Nowogródka wkraczają wojska napoleońskie pod wodzą króla Westfalii Hieronima i ks. Józefa Poniatowskiego. Trzynastoletni wówczas Adam widzi sąsiadów i znajomych powracających (zza rzeki Niemen) w rodzinne strony z wojskiem Księstwa Warszawskiego, - lipiec 1815 - Mickiewicz zdaje publiczny egzamin, którym kończy naukę w szkole nowogródzkiej.
* 1815-1823 okres wileńsko-kowieński (studia i praca nauczyciela)
- 1815 – Mickiewicz zaczyna studia na Uniwersytecie Wileńskim na wydziale... fizyko-matematycznym. Wkrótce zostaje stypendystą rządowym jako kandydat do zawodu nauczycielskiego. Studiuje do 1819 roku. - 1817 - odbywa się pierwsze posiedzenie Towarzystwa Filomatów, - 1818 - w „Tygodniku Wileńskim" ukazuje się pierwszy opublikowany wiersz Mickiewicza „Zima miejska", będący raczej wyrazem pilnych nauk u klasyków niż zapowiedzią romantycznego geniuszu, - czerwiec 1819 - Adam zdaje egzamin magisterski. - 1819-1823 – praca nauczyciela w powiatowej szkole w Kownie
- 1819 – poznaje Marylę Wereszczakównę, - 21 października 1820 – umiera jego matka – Barbara Mickiewiczowa, o czym dowiaduje się dopiero na Boże Narodzenie (popadł w depresję), - 14 lutego 1821 – ukochana Maryla wychodzi za Wawrzyńca Puttkamera,
- 4 listopada 1823 roku Mickiewicz zostaje aresztowany, - 4 listopada 1823 – 21 kwietnia 1824 – pobyt w więzieniu (zostaje zwolniony dzięki poręczeniu Joachima Lelewela).
* 1824-1829 – zesłanie dwudziestopięcioletniego Mickiewicza w głąb Rosji wskutek wzrostu prześladowań Polaków na Litwie
* 25 października 1824 Adam wyjeżdża z Wilna do Rosji, -- 1824-1829 – pobyt w Rosji: - listopad 1824 – przybycie do Petersburga, - luty 1825 – wyjazd do Odessy, - sierpień-październik 1825 – podróż na Krym, - 1825- Mickiewicz wraca do centralnych guberni, gdzie w grudniu podejmuje w Moskwie pracę w kancelarii. - maj 1829 – Adam opuszcza Rosję.
* 1829-1830 etap romantycznych podróży
-- 1829-1830 – Mickiewicz odwiedza Niemcy, Szwajcarię i Włochy: · Czerwiec – lipiec 1829 – w Berlinie jest słuchaczem wykładów Hegla, · Sierpień – wrzesień 1829 – podczas pobytu w Weimarze spotyka Goethego, · 25 września 1829 przejeżdża przez przełęcz w Splügen, · Listopad 1829 – przyjeżdża do Rzymu,
· Od maja do października 1830 odwiedza kolejno: Neapol, Pompeje, Sycylię, Asyż i Mediolan, · W październiku 1830 wraca do Rzymu, gdzie w grudniu dociera do niego wiadomość o wybuchu powstania listopadowego. Jedno z jego haseł brzmiało wówczas: Słowo stało się ciałem, Wallenrod - Belwederem.
* 1831-1832 – próby przyłączenia się do powstania listopadowego
- w maju 1831 przyjeżdża do Paryża, - sierpień tego samego roku to czas przybycia do Wielkopolski, - marzec 1832 – rozpoczyna się Wielka Emigracja Mickiewicza, czyli wyjazd do Drezna.
* 1832-1838 Wielka Emigracja
- Lipiec 1832 – przyjeżdża do Paryża, - 13 lutego 1834 poeta ogłasza przyjaciołom: "Chwała Bogu! Oto w tej chwili podpisałem pod "Panem Tadeuszem" wielkie finis!”, - 22 lipca 1834 – bierze ślub z Celiną Szymanowską, - Wrzesień 1835 – na świat przychodzi pierwsza córka Mickiewiczów, Maria, - Czerwiec 1838 – na świat przychodzi syn Mickiewiczów, Władysław, - Listopad 1839 – początek choroby psychicznej Celiny Mickiewiczowej,
* 1839-1840 Lozanna
- Czerwiec 1839 – Adam wyjeżdża do Lozanny, - Maj 1840 – na świat przychodzi druga córka Mickiewiczów, Helena, - Październik 1840 – Mickiewicz rezygnuje z pracy w Lozannie i powraca do Paryża.
* 1840-1848 Collège de France, towianizm, Wiosna Ludów -- Cykl wykładów w Collège de France od 1840 do 1844.
· 22 grudnia 1840 – pierwszy wykład, · Maj 1844 – ostatni wykład. -- W latach 1841-1847 Mickiewicz znajduje się pod wpływem mistyka A. Towiańskiego: · Lipiec 1841 – poeta spotyka Towiańskiego,
· Maj 1842 – na świat przychodzi drugi syn Mickiewiczów, Aleksander, · Lipiec 1845 – na świat przychodzi trzeci syn Mickiewiczów, Jan, · W 1845, od maja do lipca mają miejsce pierwsze sprzeczki z Towiańskim, · Maj 1847 – Adam ostatecznie zrywa znajomość z Towiańskim.
-- 1848 – wyjazd do Włoch; · Marzec 1848 – Mickiewicz dostaje się na audiencję do papieża Piusa IX ("Wiedz, że Duch Boży jest w bluzach paryskich robotników"). · 1848 – podejmuje próby uformowania legionu polskiego, a w marcu tego roku zawiązuje Zastęp Polski, · Kwiecień 1848 – Mickiewicz staje na czele legionu polskiego i wraz z nim opuszcza Rzym, · Lipiec 1848 – powraca do Paryża.
* 1849-1855 ostatnie lata życia
- Marzec – październik 1849 – pracuje w „Trybunie Ludów” („La Tribune des Peuples”), - Grudzień 1850 – na świat przychodzi czwarty syn Mickiewiczów, Józef, - 1852-1855 – poeta podejmuje pracę bibliotekarza w Bibliotece Arsenału; - 5 marca 1855 – umiera żona Mickiewicza, - 11 września 1855 – Adam wyjeżdża do Konstantynopola.
* 26 XI 1855 – śmierć (prawdopodobnie w wyniku cholery) Mickiewicza w Konstantynopolu;
- 1856 – sprowadzenie zwłok do Paryża; - 1890 – uroczyste złożenie prochów Mickiewicza w krypcie na Wawelu.
Twórczość Mickiewicza
Pierwszy tom „Poezji” z 1822 roku, z „Balladami i romansami” (m.in. „Romantycznością”, „Świtezią” i „Świtezianką”), uważa się za początek romantyzmu w Polsce. Poeta sięgał w nim po ludową wiarę w duchy, wróżby i cuda, zamiast po wzory z antyku.
Czas wileński i kowieński zamyka praca nad drugą i czwartą częścią „Dziadów” (1823), a w Rosji powstały „Sonety krymskie” (1826) i „Konrad Wallenrod” (1828). Tytułowy bohater poematu walczy z Krzyżakami podstępem, co od razu stało się tematem sporów, bo czytelnicy rozumieli go jako przykład walki z zaborcą.
Po upadku powstania listopadowego Mickiewicz napisał trzecią część „Dziadów” (1832) i „Księgi narodu i pielgrzymstwa polskiego” (1832), w których nazwał Polskę „Chrystusem narodów”. Szczytem jego pracy jest „Pan Tadeusz” z 1834 roku. Po tej dacie wielkich poematów już nie napisał, a z późniejszych utworów najbardziej znane są liryki lozańskie z lat 1839 do 1840. Zajmował się natomiast wykładami w Collège de France i działalnością polityczną.
Kalendarium twórczości
· 1817 – Mickiewicz rozpoczyna pracę nad przekładem Dziewicy orleańskiej Woltera
· 1818 – Zima miejska – pierwszy opublikowany utwór Mickiewicza (w „Tygodniku Wileńskim”)
· 1819 – Kartofla
· 1820 – Oda do młodości (prwdr. 1827), Pieśń filaretów (prwdr. 1828)
· 1822 – I tom Poezji (Ballady i romanse – m.in. Romantyczność, Świteź, Świtezianka, Lilie, Powrót taty, To lubię, Rybka, Kurhanek Maryli i in.)
· 1823 – II tom Poezji (Grażyna, Upiór, II i IV cz. Dziadów)
· 1823 – Do M***
· 1826 – Sonety (Sonety krymskie i Sonety odeskie)
· 1828 – Konrad Wallenrod
· 1829 – Do ***, Na Alpach w Splügen
· 1830 – Do matki Polki
· 1831-1832 – Reduta Ordona, Śmierć Pułkownika
· 1832 – III cz. Dziadów
· 1832 – Księgi narodu i pielgrzymstwa polskiego
· 1834 – Pan Tadeusz
· 1837 – Konfederaci barscy, Jakub Jasiński
· 1839-1840 – Liryki lozańskie
· 1848 – Skład zasad
· 1849 – artykuły w „Trybunie Ludów”
O Mickiewiczu powiedzieli
„Coś ty ludziom uczynił, Mickiewiczu?”
Cyprian Norwid
„Za życia można o błędach czyich mówić. Lecz śmierć ma dłuto nieśmiertelne i rzeźbi człowieka w posąg biały, czysty, idealny, na którego kształtach marmurowych tylko piękno ducha jego odbić się powinno. Niech więc taki posąg z niego stanie, wzniesion pamięcią plemion słowiańskich - bo to nie tylko narodu polskiego, ale wszystkich plemion słowiańskich był największy wieszcz”
Zygmunt Krasiński
„Gdy przyszli, by jak co dzień odebrać rozkazy, Zaszli drogę im ludzie, co umarłych strzegą, I rzekli: "Nie możemy wpuścić was do niego, Bo ten człowiek umiera od strasznej zarazy".
Więc wtedy oni płakać zaczęli jak dzieci I szeptali z przestrachem: "Przed nami noc ciemna! Ten księżyc, który teraz nad Stambułem świeci Patrzcie, jaki jest inny niż ten nasz znad Niemna".
A on w tej samej chwili myślał: "Jak to blisko! Słyszę pieśń, co śpiewano nad moją kołyską, Widzę zioła i kwiaty nad Świtezi tonią, I jeszcze tylko chwila, a dotknę je dłonią".
Jan Lechoń, „Śmierć Mickiewicza"
Mickiewicz w szkolnych lekturach
Z dorobku Mickiewicza w szkole czyta się przede wszystkim „Pana Tadeusza” i „Dziady”, a także ballady, sonety i wybrane liryki. Życiorys i dorobek poety są wspólne dla wszystkich tych utworów, więc opisano je tylko raz, w biografii poety.
Pytania i odpowiedzi
Gdzie urodził się Adam Mickiewicz?
Dokładne miejsce nie jest pewne. Najczęściej podaje się Zaosie pod Nowogródkiem, a niektórzy badacze uważają, że poeta urodził się w karczmie Wygoda w pobliżu Zaosia albo w samym Nowogródku. Stało się to 24 grudnia 1798 roku, w czasie, gdy Polski nie było już na mapie Europy.
Kim byli filomaci i filareci?
Filomaci (Miłośnicy Nauki) to tajne towarzystwo studentów Uniwersytetu Wileńskiego, założone w 1817 roku, a filareci (Miłośnicy Cnoty) działali od 1820 roku. Mickiewicz należał do założycieli obu. Zaczęli od nauki i przyjaźni, z czasem organizacje zajęły się sprawą narodową, dlatego w 1823 roku zainteresowały się nimi władze rosyjskie.
Za co Mickiewicz trafił do więzienia i do Rosji?
Władze carskie wykryły w 1823 roku tajne organizacje młodzieży w Wilnie. Mickiewicza aresztowano i przez kilka miesięcy trzymano w klasztorze bazylianów zamienionym na więzienie, a potem skazano na zesłanie w głąb Rosji. W 1824 roku wyjechał do Petersburga i spędził tam z przerwami pięć lat, między innymi w Odessie, Moskwie i na Krymie.
Dlaczego Mickiewicza nazywa się wieszczem?
Wieszczem nazywano poetę, który w czasie niewoli narodowej mówił w imieniu całego narodu i wskazywał mu drogę. Mickiewicz, Juliusz Słowacki i Zygmunt Krasiński to trzej wieszcze polskiego romantyzmu. Jego twórczość pomagała Polakom po rozbiorach zachować poczucie wspólnoty.
Czym był towianizm i dlaczego Mickiewicz się nim zainteresował?
Towianizm to mistyczna nauka Andrzeja Towiańskiego, który głosił, że Polska i jej wielcy ludzie mają szczególną misję. Mickiewicz poznał Towiańskiego w 1841 roku, gdy jego żona Celina była ciężko chora, a Towiański, jak wierzył poeta, ją uzdrowił. Poeta zerwał z nim w 1847 roku, a wykłady w Collège de France przypłacił zawieszeniem w 1844 roku.
Gdzie jest pochowany Mickiewicz?
Zmarł w Konstantynopolu w 1855 roku. Jego ciało przewieziono do Paryża i pochowano w Montmorency obok żony. W 1890 roku, przed setną rocznicą urodzin poety, trumnę sprowadzono do Krakowa i złożono w krypcie na Wawelu, obok królewskich grobów.
Szybki test
Oprócz Legionu Polskiego Mickiewicz utworzył w Konstantynopolu:
Poprawna odpowiedź: b) Legion Żydowski
Ojciec Adama Mickiewicza zmarł w:
Poprawna odpowiedź: d) 1812 roku
Podczas trwania powstania listopadowego Mickiewicz przebywał:
Poprawna odpowiedź: d) w Wielkopolsce