Najważniejsze cytaty z „Balladyny”

Najważniejsze cytaty z „Balladyny” pokazują krwawe rządy Popiela IV, rodowód korony Lecha, rządy Grabca z aluzjami do czasów po powstaniu listopadowym, wyrzuty sumienia Balladyny i jej przysięgę, że będzie sprawiedliwą królową. Przy każdym podano akt i scenę. Cytaty sprawdzono w pełnym tekście dramatu.

Rządy Popiela IV i rodowód korony

Krwawe rządy Popiela IV – refleksje na temat władzy

„Ty wiesz, jak nasza ziemia wszeteczeństwem Króla skalana. Wiesz, jak Popiel krwawy Pastwi się coraz nowym okrucieństwem... Zaczerwienione krwią widziałem stawy: Król żywi karpie ciałem niewolników. Nieraz wybiera dziesiątego z szyków I tnąc w kawały ulubionym rybom Na żer wyrzuca; resztę ciał wymiata Na dworskie pola i czerwonym skibom Ziarno powierza. Sąsiad ziemię kata Na pośmiewisko zwie Rusią Czerwoną. Dotąd żyjącym pod Lecha koroną Bóg dawał żniwo szczęścia niezasiane, Lud żył szczęśliwy; dzisiaj niesłychane Pomory, głody sypie Boża ręka. Ziemia upałem wysuszona pęka; Wiosenne runa złocą się, nim ziarno Czoła pochyli, a wieśniacy garną Sierpami próżne tylko włosy żyta. Ta sama Polska, niegdyś tak obfita, Staje się co rok szarańczy spichlerzem; Niegdyś tak bitna, dziś bladym rycerzem Z głodami walczy i z widmem zarazy.” (Akt I, scena 1)

Rodowód korony polskiej:

„Więc jako dawniej czynili mocarze, Z Lechem się mieniał Scyta na obrączki; A pokochawszy mocniej sercem, w darze Dał mu koronę... stąd nasza korona.” (Akt I, scena 1)

Rządy Grabca i jego rozmowa z Goplaną

Planowane rządy Grabca, ironia, aluzje do czasów po powstaniu listopadowym:

„(...) Odtąd brać w rekruty I żubry, i zające, i dziki, i łosie Kwiaty, jeżeli zechcą kąpać listki w rosie, Niech płacą, (...) Zabronić, aby sejmik jaskółczy usiadał Na trzcinach i o sprawie politycznej sądził. Wróblów sejmy rozpędzić; ja sam będę rządził I wieszał, i nagradzał... Jaskółkom na drogę Dawać paszporta, w takich opisywać nogę, Dziób, ogonek i skrzydła, i rodzime znaki. (...) Róża płaci od pączka, od kalin kalina, Od każdego orzecha zapłaci leszczyna, Czy to pusty, czy pełny... mak od ziarek maku.” (Akt III, scena 4)

Grabiec o nierealności pokochania nimfy Goplany:

„Moja najmilsza wiedźmo, deszczowa panienko, Tobie jezioro łożem, a chmura sukienką; Gdy po lesie przechodzisz, każdy kwiat i drzewo Wołać by cię powinien; chodź, panno ulewo! Oraczowi by ciebie mieć nad suchą niwą. A gdybym ja był kwiatkiem, gorczycą, pokrzywą, Albo rumiankiem, wtenczas wieczną tobie miłość Przysiągłbym i w małżeńską wstąpiłbym zażyłość. Ale ja na nieszczęście nie kwiat ani ziele; Człowiek mięsny, panienko; a moje piszczele Skórę wychudłą podrą jak ostre nożyce, Jeśli je mgłą napoję, gwiazdami nasycę. Więc kłaniam uniżenie.” (Akt III, scena 4)

Sumienie Balladyny

Balladyna – skrucha po wizycie u Pustelnika:

„(...) bo wszakże wiele by się strachu Przez jeden dzień zatarło tajemniczą ciszą. Teraz wszystko na nowo odradza się z twarzą Okropniejszą. – Zazdroszczę tej, co dzisiaj rano Mną była.” (Akt III, scena 5)

Wyrzuty sumienia z powodu zabójstwa siostry:

„(...) Rankiem głos sumnienia nudzi, Nad wieczorami dręczy i przeraża, A nocą ze snu okropnego budzi...” (Akt III, scena II)

„Okropnym wołasz mię imieniem! Trup... trup... trup na mnie białą dłonią kiwa... Wszystkie mi włosy przesiękły sumnieniem I ciągną nazad, wstając z głowy. – Ale Nogi przykute...” (Akt II, scena 1)

Sumienie królowej:

„Przysięgam sobie samej, w oczach Boga, Być sprawiedliwą.” (Akt V, scena 4)

Marzenia Kirkora

Kirkor o swoich pragnieniach: „Ja, starcze, leniwy, Dzisiaj odrobić chcę całą pańszczyznę; A odrobiwszy całą, żyć szczęśliwy Z drogą małżonką. Całą ci ojczyznę Włożę na barki; a gdy będziesz dźwigał Rzeczy i ludzi, to ja się zakopię W zamku spokojny... Niechby mi dościgał Sad owocowy, niechbym małe chłopię, Dzieciątko moje, na rękach kołysał, O to się modlę... Ty mi zaś co roku Z tronu do chaty listy będziesz pisał.(...)” (Akt IV, scena 2)

Znaczenie tych fragmentów omawiają artykuły o władzy, o koronie Lecha i o Balladynie.

Pytania i odpowiedzi

Które słowa Grabca nawiązują do czasów po powstaniu listopadowym?

Zapowiedź rządów, w których „brać w rekruty” i „dawać paszporta” oraz nakładać cło „na obce wyroby”. W akcie III Grabiec jako król dzwonkowy wymienia kolejne podatki, a jego wypowiedź kojarzyła się z poborem do wojska, paszportami i cenzurą po 1831 roku.

Jak Kirkor opisuje rządy Popiela IV?

Mówi: „Zaczerwienione krwią widziałem stawy: Król żywi karpie ciałem niewolników”. Dodaje, że ziemia pęka od upału, a ludzie walczą z głodami i widmem zarazy. To opowieść z aktu I, scena 1.

Co mówi Balladyna o swoim sumieniu?

„Rankiem głos sumnienia nudzi, nad wieczorami dręczy i przeraża, a nocą ze snu okropnego budzi”. Zdanie pada w akcie III, scenie 2, już po zabójstwie Aliny.

W którym miejscu Balladyna przysięga być sprawiedliwa?

W akcie V, scenie 4, przed sądem: „Przysięgam sobie samej, w oczach Boga, Być sprawiedliwą”. Ta przysięga prowadzi do trzykrotnego wyroku śmierci na nią samą.