Goplana: charakterystyka postaci
Goplana to nimfa i królowa jeziora Gopło, jedna z osób fantastycznych dramatu. Zakochuje się w prostym chłopie Grabcu i posyła Skierkę i Chochlika, żeby odciągnęli go od Balladyny. Jej plan sprowadza Kirkora do chaty Wdowy i uruchamia ciąg zbrodni. W akcie V Goplana odlatuje z kluczem żurawi na północ.
Przebudzenie wiosną i miłość do człowieka
Goplana pojawia się w drugiej scenie dramatu. Skierka widzi, jak wynurza się z jeziora, a na głowie ma wianek z uśpionych jaskółek. Mówi mu: „Ach! ja się kocham, kocham się w człowieku!”. Opowiada, że zimą w przerębli, którą rąbali rybacy, wpadł do wody człowiek i spadł na jej łoże. Wyniosła go na lód półżywego, a po przebudzeniu spotyka go w lesie.
Grabiec: kochanek, który ucieka
Grabiec nie rozumie jej miłości: nazywa ją „stworzeniem z mgły i galarety”. Całuje ją, ale mówi, że nie przyjdzie wieczorem, bo czeka na niego Balladyna. Goplana odpowiada groźbą: „Niech słońce zagaśnie, jeśli mi ciebie kto wydrze”. Kiedy Grabiec dowiaduje się, że ona jest „Królową fali, Goplaną”, krzyczy „Ej!… w nogi!” i ucieka.
Goplana postanawia użyć całej swojej mocy: „Co mam potęgi, co nadprzyrodzonej siły nad światem; to obrócę na to, aby to serce podbić i mieć moim”.
Plan: Chochlik błąka, Skierka wywraca powóz
Chochlika wysyła za Grabcem, żeby błąkał go po łąkach i nie dopuścił do chaty Wdowy. Skierce każe wywrócić na mostku powóz bogatego pana, ale zastrzega: „Lecz nie szkodzić żywym. Ani ludziom, ni koniom”. Potem ma zaprowadzić tego pana do chaty, gdzie mieszkają dwie córki Wdowy, „by pan bogaty wziął tam żonę”. Goplana chciała więc odciągnąć Grabca od Balladyny, wydając Kirkora za jedną z córek Wdowy. Nie przewidziała, że wywoła tym zbrodnię.
Kara dla niewiernego i rozmowa z Balladyną
Gdy Skierka wyjawia, że Grabiec widział się nocą z Balladyną, Goplana zamienia go w wierzbę płaczącą: „Więc poznaj władzę Goplany! Wrośnij w ziemię”. Potem, schowana pod wierzbą, mówi do Balladyny głosem zabitej Aliny. Próbuje wmówić jej, że zbrodnia była snem, a gdy Balladyna odpowiada: „rozum już przywyknął Do twojej śmierci”, odkrywa twarz: „Bądź nią, szatanie! twa siostra nieżywa”. Zapowiada: „natura zbrodnią pogwałcona Mścić się będzie”.
Dar dla Grabca: korona i król dzwonkowy
Odczarowanemu Grabcowi obiecuje władzę, bogactwo i siłę, a on prosi, żeby mógł wyglądać jak „król dzwonkowy”. Goplana zakreśla czarodziejskie koło, a Skierka i Chochlik niosą szaty i koronę. Gdy Grabiec się budzi, mówi mu: „Nosisz prawdziwą koronę Popielów”. Zostawia przy nim Chochlika i Skierkę jako służbę.
Odlot na północ
W akcie V Goplana żegna się ze swoimi kwiatami: „Polecę w okropną krainę, Gdzie sosny i śniegi sine”. Mówi też: „Poplątałam ludzkie czyny Tak, że Bogu mścicielowi Trzeba wziąć grom i upuścić Na ludzkie dzieła i winy…”. Skierka i Chochlik chcą lecieć za nią. Goplana chwyta się szarfy żurawi, a w Gnieźnie widzi ją przez chwilę Paź, który opowiada o „dziewczynie” lecącej za ptakami.
Wszystkie osoby fantastyczne omawia artykuł Fantastyka w „Balladynie”, a jej służących opisuje artykuł o Skierce i Chochliku.
Pytania i odpowiedzi
Za co Goplana zamienia Grabca w wierzbę?
Za niewierność. Dowiaduje się, że po pocałunku z nią Grabiec poszedł nocą na schadzkę do Balladyny. Goplana zamienia go w wierzbę płaczącą, a następnego dnia odczarowuje.
Dlaczego Goplana mówi głosem Aliny?
Chce wystraszyć Balladynę i zmusić ją do skruchy. Pyta, czy mogłaby zabić siostrę po raz drugi, i podsuwa wersję, że całe zdarzenie było snem. Balladyna chwilowo w to wierzy, ale gdy Goplana odkrywa twarz, mówi jej, że siostra naprawdę nie żyje.
Czy Goplana jest winna śmierci Aliny?
Pośrednio tak. To jej plan sprowadził Kirkora do chaty, a Skierka i Chochlik wprawili wydarzenia w ruch. Sama Goplana zastrzegła, żeby nie szkodzić żywym, a potem mówi o sobie: „Poplątałam ludzkie czyny”.
Dokąd odlatuje Goplana?
Na północ, z kluczem żurawi, do „okropnej krainy, gdzie sosny i śniegi sine”. Za nią lecą Skierka i Chochlik. Sama nazywa siebie „biedną wygnaną”.