Pustelnik (Popiel III): charakterystyka postaci
Pustelnik to wygnany król Popiel III, który od ponad dwudziestu lat mieszka w lesie nad Gopłem i ukrywa świętą koronę Lecha. Radzi Kirkorowi, by wziął za żonę ubogą dziewczynę z ludu, a potem sam odkrywa zbrodnię Balladyny. Ginie powieszony przed własną chatą, zanim wróci na tron.
Wygnany król w leśnej chacie
Kirkor zastaje Pustelnika w pierwszej scenie. Pustelnik mówi, że „lat dwadzieścia z górą” żyje w puszczy, ale dawniej był „pan nad pany” i żył w purpurze. Ujawnia się słowami „Ja… Król Popiel trzeci”. Nocą zbóje jego brata zabili troje jego dzieci, więc przeklina królów: „Nieba! to ród węża… O bogdaj piorun!”. Czuje się winny nieszczęść ludu: „Ach jam przeklęty! przeklęty! trzy razy Przeklęty! winien jestem nieszczęść ludu”, bo pozbawił lud korony Lecha.
Rada dla Kirkora i program „ubogiej panny”
Pustelnik radzi Kirkorowi: „weź pannę ubogą, Żeń się z prostotą”. Uważa, że żona z ludu będzie wierna i spokojna. Gdy Kirkor wyrusza na wyprawę, Pustelnik podpowiada mu próbę lojalności: „Doświadcz ją”, czyli zapieczętowaną skrzynię. Nie przewiduje, że wybranka, której pomógł, okaże się morderczynią.
Z Filona, który marzy o niedostępnych gwiazdach, drwi: „Niedoścignionych gwiazd szalony kupcze!”, i zapowiada, że po powrocie na tron zamknie go „w szpital szalonych”.
Spotkanie z Balladyną
Pustelnik pomaga zanieść ciało Aliny do swojej celi i szuka dla niej ziółek. Kiedy Balladyna przychodzi prosić o lek na plamę na czole, rozpoznaje zbrodnię po tym, że rana pojawiła się „wczora rano”. Mówi: „Tyś siostrę zabiła!” i proponuje: „Siostra niech siostry zawoła! Umarła wstanie i tę ranę zmaże”. Balladyna odmawia, a Pustelnik zapowiada jej: „jutro rano na murach zamku ujrzysz Boga palec”.
Utrata korony i śmierć
Kirkorowi Pustelnik pokazuje koronę, ale kiedy zostaje sam, słyszy odgłosy zatopionych miast, które „wołają z Gopła do Boga o litość”, i idzie je pobłogosławić. Koronę zostawia na kamieniu, a Skierka ją zabiera. Później dowiaduje się od Kirkora, że korona zginęła, i radzi mu wrócić do zamku. Gdy ślepa Wdowa odchodzi w las, postanawia sam: „Po kraju całym szukać każę Tej matki — i okropny sąd wydam na dziecko”. W akcie V goniec Kirkora opowiada: „Na skrzypiącej gałęzi przed chatą Trup jego wisiał na grubym powrozie”. Wcześniej Balladyna kazała Kostrynowi: „Skończ także ze starcem”.
Wątek korony omawia artykuł Korona Lecha, a krótki opis Pustelnika zawiera artykuł o pozostałych bohaterach.
Pytania i odpowiedzi
Kim jest Pustelnik w „Balladynie”?
Wygnanym królem Popielem III. Jego brat, Popiel IV, obalił go i rządzi krajem krwawo. W lesie Pustelnik ukrywa koronę Lecha i radzi ludziom jako mędrzec.
Dlaczego Pustelnik radzi Kirkorowi wziąć ubogą dziewczynę?
Uważa, że panna z ludu będzie wierną i spokojną żoną, a królewny przynoszą zbrodnie i spiski. Jego rada okazuje się tragiczna, bo wybrana dziewczyna zabija własną siostrę.
Jak ginie Pustelnik?
Zostaje powieszony przed własną chatą. Balladyna mówi do Kostryna: „Skończ także ze starcem, co mieszka w celi”. Trupa znajduje goniec, który przybywa do Kirkora w akcie V.
Co Pustelnik mówi Balladynie o plamie na czole?
Że nie ma na nią leku, ale zniknie, jeśli Balladyna zawoła zmarłą siostrę. Przepowiada, że Bóg ją ukarze, i mówi: „jeszcze gorszą plamę masz wyrytą Na twoim sercu niż na twoim czole”.