„Nie-Boska komedia” Krasińskiego: bohaterowie
Bohaterowie „Nie-Boskiej komedii” należą do trzech światów: rodziny Hrabiego Henryka, obozu arystokratów i obozu rewolucjonistów. Obok nich w dramacie występują istoty nadprzyrodzone, na przykład Anioł Stróż, Złe Duchy, Mefisto i Dziewica. Czterech bohaterów jest najważniejszych: Hrabia Henryk, Pankracy, jego żona Maria i syn Orcio. Opisano ich poniżej w całości, a pozostałe postacie krótko, z możliwością rozwinięcia.
Hrabia Henryk
Arystokrata i poeta, który porzuca rodzinę dla Dziewicy, a potem zostaje wodzem arystokratów.
Hrabia Henryk, w didaskaliach nazywany Mężem, w Części I wierzy, że poezja jest najwyższym celem życia. Żona i dziecko wydają mu się wtedy zbyt zwyczajne i w jednej z rozmów mówi do niej: Czuję, że powinienem cię kochać
. Odchodzi za Dziewicą, ale zwodniczy duch okazuje się trupem, a on wraca do domu, w którym Maria jest już w szpitalu dla obłąkanych.
W Części II, po rozmowie z Filozofem i widzeniu czarnego Orła, postanawia bronić swojej klasy. W Części III ma trzydzieści sześć lat i spiera się z Pankracym, a w Części IV jako wódz arystokratów przegrywa bitwę w Okopach Świętej Trójcy. Przed skokiem w przepaść woła: Poezjo, bądź mi przeklęta, jako ja sam będę na wieki!
Pankracy
Wódz rewolucjonistów, który zwycięża arystokratów, ale po zwycięstwie umiera.
Pankracy pochodzi z ludu i prowadzi rewolucjonistów, czyli nędzarzy, chłopów, rzemieślników i mieszczan. Jest rozważniejszy od Leonarda, który domaga się szybszych działań. Przychodzi nocą do Hrabiego Henryka, żeby się z nim spotkać, i oskarża arystokrację o pijaństwo, matactwa sądowe i okrucieństwo wobec poddanych.
Po zdobyciu zamku skazuje jeńców na śmierć, ale o Henryku mówi nad jego szablą: on jeden spośród was dotrzymał słowa
. Gdy planuje zaludnienie podbitych ziem, widzi na niebie Chrystusa i wołaniem Galilaee, vicisti!
kończy życie.
Maria
Żona Hrabiego Henryka, matka Orcia, która traci rozum po odejściu męża.
Maria kocha męża i martwi się, że przestał rozmawiać z nią i okazywać jej czułość. Widzi w Dziewicy upiora, a Henryk widzi piękną dziewczynę. Na chrzcie syna błogosławi go słowami: Przeklinam cię, jeśli nie będziesz poetą
, i mdleje.
Trafia do szpitala dla obłąkanych, gdzie wierzy, że dostała od Boga dar poezji. Umiera, mówiąc: Kto jest poetą, ten nie żyje długo
.
Orcio (Jerzy Stanisław)
Syn Henryka i Marii, niewidomy chłopiec, który widzi „oczyma duszy”.
Orcio to syn Henryka i Marii, ochrzczony jako Jerzy Stanisław. Od małego jest wrażliwy, smutny i zamyślony, w modlitwie przy grobie matki zmienia słowa na poetyckie. Jako czternastolatek traci wzrok, ale mówi: Kiedy spuszczę powieki, więcej widzę niż z otwartymi oczyma
.
W Części IV prowadzi ojca do lochów, gdzie słyszy sąd duchów nad Henrykiem. Ginie trafiony kulą w czasie szturmu na zamek.
Bohaterowie drugoplanowi
Dziewica
Duch stworzony przez Złe Duchy, uosobienie pozornej piękności poezji.
Rozwiń
Dziewicę tworzą Złe Duchy z nieboszczki. Mężowi objawia się najpierw we śnie i w ogrodzie, a potem zjawia się w salonie. Henryk widzi piękną dziewczynę, która mówi mu: Jam twoja
. Gdy lecą razem, wiatr zdziera z niej suknię i ukazuje trupi wygląd. Dziewica jest więc obrazem poezji jako złudzenia, za którym człowiek porzuca prawdziwe życie.
Ojciec Chrzestny
Doradca rodziny, który w Części IV jedzie jako poseł do Pankracego.
Rozwiń
Ojciec Chrzestny pojawia się na chrzcinach Orcia, gdzie życzy chłopcu kariery urzędniczej. W Części II rozpieszcza chrześniaka łakociami i rozmawia z Lekarzem o chorobie chłopca. W Części IV staje się posłem Pankracego do zamku. Henryk odprawia go, a po zwycięstwie Pankracy każe mu dopilnować śmierci jeńców: Sam dopilnujesz ich śmierci
.
Filozof
Rozmówca Henryka w Części II, który uważa rewolucję za konieczność.
Rozwiń
W Części II Hrabia rozmawia z Filozofem podczas spaceru. Filozof mówi o rewolucji jak o zmianie, która dokonuje się przez krew i zniszczenie starych form. Rozmowa o starym drzewie z kilkoma zielonymi listkami pokazuje, że świat arystokratów jest według niego skazany na upadek.
Przechrzta
Żyd, który przyjął chrzest i oprowadza Henryka po obozie rewolucjonistów.
Rozwiń
Przechrzta musi zapowiedzieć Hrabiemu wizytę Pankracego, a potem zostaje przewodnikiem Henryka po obozie. Boi się, że Leonard go rozpozna. W obozie stoi szubienica, wokół której tańczą rewolucjoniści, a Leonard odprawia nabożeństwo na cześć Wolności.
Leonard
Kapłan nowej wiary i najbardziej radykalny zwolennik Pankracego.
Rozwiń
Leonard odprawia nabożeństwo ku czci Wolności i domaga się od Pankracego szybszych, ostrzejszych działań. Dziwi go, że wódz zwleka i zawiera układy. Po zdobyciu zamku wstępuje z Pankracym na basztę, a w ostatniej scenie przyjmuje go w ramiona, gdy Pankracy umiera.
Bianchetti
Wódz żołnierzy najemnych walczących po stronie rewolucji.
Rozwiń
Bianchetti dowodzi żołnierzami najemnymi. Po zdobyciu Okopów Świętej Trójcy dziwi się, że arystokraci, tak słabo uzbrojeni, bronili się aż dwa miesiące. Pankracy zleca mu zburzenie warowni i wykonanie wyroku na jeńcach.
Jakub
Stary sługa Henryka, który ginie w obronie zamku.
Rozwiń
Jakub jest wiernym sługą Hrabiego i pomaga mu w obronie Okopów Świętej Trójcy. Radzi rozdać walczącym wódkę dla dodania odwagi. Ranny, przeklina swojego pana słowami: Niech ci czart odpłaci w piekle upór twój i męki moje
, i umiera.
Doktor i Lekarz
Dwaj medycy: Doktor ze szpitala dla obłąkanych i Lekarz, który bada Orcia.
Rozwiń
Doktor prowadzi szpital dla obłąkanych, w którym leży Maria, a jego żona wita Henryka i opowiada o stanie chorej. Lekarz bada Orcia, zapowiada utratę wzroku i mówi, że Dezorganizacja nie może się zreorganizować
. Obaj są wobec choroby bezradni.
Anioł Stróż, Mefisto i Złe Duchy
Istoty nadprzyrodzone, które walczą o duszę Henryka.
Rozwiń
Anioł Stróż zwiastuje narodziny dziecka, ratuje Męża w chwili, gdy ten ma wpaść w otchłań, i radzi mu: pokochaj bliźnich twoich, biednych bliźnich twoich, a zbawion będziesz
. Złe Duchy tworzą Dziewicę, a Mefisto pojawia się w Części II i kpi z Henryka słowami: Ty i głupstwo
. Ten spór duchowy toczy się nad całym dramatem.
Pytania i odpowiedzi
Kto jest głównym bohaterem „Nie-Boskiej komedii”?
Hrabia Henryk. To on przechodzi drogę od poety i męża, przez wodza arystokratów, do klęski w Okopach Świętej Trójcy. Jego przeciwnikiem jest Pankracy, wódz rewolucjonistów.
Dlaczego bohaterowie nie mają nazwisk?
Dramat nie jest osadzony w konkretnym miejscu i czasie. Krasiński nazywa postacie rolami: Mąż, Żona, Doktor, Ojciec Chrzestny. Los rodziny Henryka wygląda przez to jak przykład losu całej klasy.
Czy w dramacie występują postacie historyczne?
Prawdziwych postaci historycznych nie ma. Jedynym śladem prawdziwej historii są Okopy Świętej Trójcy na Podolu, gdzie niegdyś bronili się konfederaci barscy.
Kim jest Dziewica?
To duch stworzony przez Złe Duchy z nieboszczki. Dla Henryka wygląda na piękną dziewczynę, a gdy wiatr zdziera z niej suknię, widać trupa. Jest obrazem pozornej piękności poezji.