Hrabia Henryk jako mąż i poeta: od Dziewicy do Okopów Świętej Trójcy
Hrabia Henryk, w didaskaliach Mąż, przechodzi w dramacie trzy etapy. Najpierw jest mężem, który pragnie poezji i odchodzi za Dziewicą. Potem, w Części II, odkrywa w sobie pustkę i zgadza się zostać obrońcą swojej klasy. W Części IV prowadzi arystokratów do klęski i ginie, przeklinając poezję.
Mąż, który chce być poetą
W Części I Henryk żyje w małżeństwie z Marią, ale nie potrafi jej kochać. Mówi wprost: Czuję, że powinienem cię kochać
. Gdy w salonie zjawia się Dziewica, Henryk widzi piękną dziewczynę i chce iść za nią, bo obiecuje mu życie bez prozy. Maria widzi w tej samej postaci upiora.
Podróż z Dziewicą kończy się burzą i przemianą: wiatr zdziera z niej suknię i odsłania trupa. Anioł Stróż ratuje Henryka w ostatniej chwili i każe mu wrócić do żony i dziecka. Mąż wraca, ale Maria jest już w szpitalu dla obłąkanych. Z domu obłąkanych słychać Głos Skądsiś: Dramat układasz
.
Człowiek z pustką w sercu
W Części II, w górskim wąwozie, Henryk mówi o sobie: Pracowałem lat wiele na odkrycie ostatniego końca wszelkich wiadomości, rozkoszy i myśli, i odkryłem — próżnię grobową w sercu moim
. Zna wszystkie uczucia po imieniu, ale żadnego nie ma. Anioł Stróż mówi mu wtedy, żeby pokochał bliźnich, a Mefisto odpowiada Henrykowi słowami Ty i głupstwo
.
Ostatecznie Henryk nie idzie drogą miłości bliźniego. Czarny Orzeł mówi mu: Szablą ojców twoich bij się o ich cześć i potęgę
, a Henryk postanawia walczyć.
Wódz arystokratów
W Części III Henryk w przebraniu zwiedza obóz rewolucjonistów, a potem rozmawia z Pankracym. Pankracy pyta go o wiek, a Henryk odpowiada: Trzydzieści sześć
. Odrzuca propozycję układu i zostaje wodzem w Okopach Świętej Trójcy.
W Części IV nie daje się zmusić do negocjacji. Kiedy arystokraci chcą go oddać Pankracemu, przypomina im ich winy i własne zasługi wobec nich. Wygrywa spór, ale przegrywa bitwę.
Ocena bohatera
Duchy w lochach zarzucają Henrykowi, że nic nie kochał, nic nie czcił prócz siebie
. Kierował się własną myślą, najpierw o poezji, potem o honorze wodza. Jest odważny i do końca trwa przy swojej klasie, ale płaci za to rodziną: żona ginie w szpitalu, syn jest niewidomy i ginie od kuli. Pankracy, jego przeciwnik, mówi nad jego szablą: on jeden spośród was dotrzymał słowa
.
Pytania i odpowiedzi
Dlaczego Henryk odchodzi za Dziewicą?
Uważa życie rodzinne za prozę i chce poezji. Dziewica obiecuje mu świat bez nocy i bez końca, ale okazuje się trupem stworzonym przez Złe Duchy.
Czy Hrabia Henryk jest poetą?
Chce nim być w Części I, a potem sam przeklina poezję. Poetami stają się za to jego żona Maria i syn Orcio, i to oni płacą za ten dar najwięcej.
Kim jest Henryk w Części IV?
Wodzem arystokratów w Okopach Świętej Trójcy. Przegrywa bitwę i skacze w przepaść, żeby nie dostać się do niewoli.