Orcio w „Nie-Boskiej komedii”: charakterystyka
Orcio, ochrzczony jako Jerzy Stanisław, to syn Hrabiego Henryka i Marii. Pojawia się w dramacie jako niemowlę, dziesięciolatek przy grobie matki, czternastolatek tracący wzrok i młodzieniec ginący od kuli w Części IV. Jest dzieckiem inaczej wrażliwym niż rówieśnicy, a jego choroba i dar widzenia stają się dla ojca dowodem ceny poezji.
Dziecko niepodobne do rówieśników
Wstęp do Części II jest apostrofą do chłopca. Narrator mówi mu, że nie bawi się lalką, nie zabija much i nie tarza się po trawie. Orcio ma błękitne oczy, blade czoło i często patrzy w niebo, jakby rozmawiał z kimś w górze. Krewni martwią się o niego, mamka płacze. Lekarz stwierdza u dziecka nadwrażliwość nerwową, Cyganka nie chce mu wróżyć, hipnotyzer rezygnuje z hipnozy, a malarz rysuje go jako małego szatana wśród wyklętych duchów.
Dla postronnych jest po prostu ładnym dzieckiem. Gdy ktoś na niego patrzy, powtarza: Jakie śliczne dziecię
. Tylko ojciec milcząco obserwuje syna i rozumie, że poezja jest dla niego przekleństwem.
Poezja wypowiedziana przy grobie i chrzcie
Dziesięć lat po śmierci Marii Henryk i Orcio odwiedzają jej grób. Chłopiec zmienia słowa modlitwy na własne, bardziej poetyckie, i mówi ojcu, że robi to bez woli: słowa same się nawijają i bolą w głowie. Widuje też matkę na granicy snu i jawy, a Henryk wystraszony słucha jego opowieści.
To ciąg dalszy sceny chrztu, w której Maria przeklęła syna, jeśli nie zostanie poetą. Orcio spełnia to życzenie, ale poezja nie daje mu szczęścia, tylko oddala od dzieci jego wieku i od zwykłego życia.
Utrata wzroku i widzenie duszą
Gdy chłopiec ma czternaście lat, Lekarz bada jego oczy i zapowiada, że wkrótce straci wzrok. Orcio mówi do ojca: Kiedy spuszczę powieki, więcej widzę niż z otwartymi oczyma
. Lekarz nie rokuje nadziei, bo organizm uległ „dezorganizacji”, a ta, jak mówi, nie może się zreorganizować. Henryk jest gotów oddać połowę majątku za zdrowie syna, ale nic to nie zmienia.
Z czasem Orcio funkcjonuje już tylko w świecie wyobraźni. W nocnych majaczeniach woła: jam się urodził synem światła i pieśni
, i prosi matkę o bogactwa świata wewnętrznego, żeby mógł żyć wewnątrz i stworzyć drugi świat w sobie. Ojciec nazywa go biednym śpiewakiem bez słuchaczy, który żyje duszą poza ziemią, a ciałem jest do niej przykuty. Głos Skądsiś odpowiada Henrykowi: Twój syn poetą – czegóż żądasz więcej?
Orcio prowadzi ojca do lochów i ginie
W Części IV, w oblężonym zamku Świętej Trójcy, Orcio wskazuje ojcu tajemne przejście do podziemi, gdzie co noc odbywa się sąd. Chłopiec widzi duchy dręczonych niegdyś ludzi i słyszy wyrok na Henryka: Za to, żeś nic nie kochał, nic nie czcił prócz siebie
. Henryk nie widzi upiorów, tylko słyszy głosy. Orcio omdlewa i ojciec wynosi go z lochów.
Przed ostatnim szturmem Hrabia żegna się z synem i prosi go o przebaczenie za to, że dał mu życie. Orcio opowiada, że matka czeka na niego. Chwilę później pada trafiony kulą, a nad zamkiem odzywa się Głos, który woła do niego z góry.
Co Orcio znaczy w dramacie
Orcio jest jednym z poetów dramatu, obok Dziewicy, Marii i Henryka. Różni się od nich tym, że nie wybiera poezji, tylko dostaje ją jak przeznaczenie. Jego widzenia pokazują sprawy, których nie widzą dorośli: sąd nad ojcem i obecność zmarłej matki.
Jego choroba bywa czytana jako kara za winy ojca. Takie odczytanie tłumaczy, dlaczego niewinne dziecko płaci za błędy, które popełnił Henryk. Motto dramatu mówi o błędach nagromadzonych przez przodków.
Pytania i odpowiedzi
Ile lat ma Orcio w kolejnych częściach dramatu?
W Części I jest niemowlęciem, które się chrzci. W Części II mija dziesięć lat od śmierci Marii, a potem Henryk mówi lekarzowi, że syn skończył czternaście lat. W Części IV Orcio jest już młodzieńcem.
Dlaczego Orcio traci wzrok?
Lekarz opisuje chorobę jako pomieszanie zmysłów połączone z nadzwyczajną drażliwością nerwów. Dramat nie podaje jednej przyczyny, a Henryk wiąże ją z przekleństwem poezji.
Jak ginie Orcio?
W czasie szturmu na zamek Świętej Trójcy pada trafiony kulą. Ostatnie jego słowa dotyczą matki, która czeka na niego.