Kolonializm w Kongu i w „Jądrze ciemności”
Kongo było w czasach Conrada kolonią belgijskiego króla Leopolda II. Książka pokazuje, jak wyglądały tam rządy i jak kolonizację wyobrażali sobie jej uczestnicy. Marlow widzi, że za hasłami o cywilizowaniu Afryki kryje się rabunek.
Kongo Leopolda II
Króla Belgii, Leopolda II cechowała nieustająca żądza pieniędzy, ziemi i władzy. Sposób zaspokojenia swoich pragnień znalazł w Afryce. Poprzez serię zabiegów i machinacji udało mu się pozyskać terytorium w samym centrum „Czarnego Lądu”, Kongo. Leopold nadał swoim nowym ziemiom nazwę État Indépendant du Congo, czyli Wolne Państwo Kongo. Ten wielki obszar Afryki pozostawał pod zwierzchnictwem Belgii aż do roku 1960.
Kongo zostało kolonią Leopolda II z kilku powodów. Kość słoniowa i kauczuk były systematycznie gromadzone i wysyłane do Europy. Poza tym belgijski władca stanowił w tym afrykańskim państwie jedyne prawo, a jego władza była absolutna. Wizerunek Leopolda II w Europie był nieskazitelny, mimo to, jego rządy Kongiem były bardzo surowe. Swoją władzę sprawował na odległość, nigdy nawet nie odwiedził afrykańskiej kolonii.
Kolejnym z powodów była darmowa siła robocza w postaci czarnoskórych mężczyzn.
Najważniejszym czynnikiem była jednak odległość od Europy. Leopold II był przekonany, że mógł robić wszystko, ponieważ nikt tego nie widział. Agenci króla byli zdeterminowani by maksymalnie wyzyskiwać tubylców. Powszechne były przypadki znęcania się nad czarnoskórymi, a nawet masowe zabijanie ich przez obcięcie głowy.
Kolonizacja w powieści
Conrad ukazał kolonizację jako wielką niszczycielską siłę. Wielu próbowało nadać temu zjawisku wyższego znaczenia, na przykład Kurtz, gdy mówił: „Każda stacja powinna być jakby pochodnią na drodze ku lepszemu jutru, ośrodkiem handlu także, rzecz prosta, ale przy tym i humanitaryzmu, ulepszania oświaty”. Ciotka Marlowa uważała, że „trzeba oduczyć miliony tych ciemnych ludzi od wstrętnych obyczajów życia”, powstało nawet „Międzynarodowe Towarzystwo Tępienia Dzikich Obyczajów”, które powierzyło Kurtzowi sporządzenie specjalnego referatu.
To wszystko jednak było fałszywą próbą zakamuflowania prawdziwego celu kolonizacji, która została ukazana w Jądrze ciemności jako bezprawny i bestialski proces eksploatacji zasobów naturalnych Afryki oraz jej rdzennych mieszkańców: „Podbój ziemi, polegający przeważnie na tym, że się ją odbiera ludziom o odmiennej cerze lub trochę bardziej płaskich nosach, nie jest rzeczą piękną, jeśli się w niego wejrzy zbyt dokładnie”. Marlow na własne oczy przekonał się, jak wygląda oblicze kolonizacji: fizycznie wyniszczeni robotnicy pracujący w urągających warunkach bez wynagrodzenia. Widział umierających czarnoskórych w gaju, których ciała przypominały czarne szkielety. Zysk był jedyną religią wyznawaną przez białych najeźdźców z Europy.
Kurtz osiągnął poprzez swoje metody najwyższą formę kolonizacji: tubylcy uznawali go za bóstwo. Dlatego agent mógł liczyć na niesłychaną ilość kości słoniowej. Właśnie w stacji Kurtza Marlow styka się z największym aktem barbarzyństwa, czyli z głowami „buntowników” zatkniętymi na palach. W tym momencie widzimy, że mężczyzna nie kierował się szlachetnymi ideami. W rzeczywistości chodziło mu o to, aby „Wytępić te wszystkie bestie!”.
Kolonizacja przynosiła zyski jedynie Europejczykom, pozostawiając Afryce cierpienie i śmierć.
Pytania i odpowiedzi
Kto rządził Kongiem w czasach Conrada?
Król Belgii Leopold II. Nazwał zdobyty obszar Wolnym Państwem Kongo, a władzę sprawował z daleka, bo nigdy tam nie przyjechał.
Co Europejczycy wywozili z Konga?
Przede wszystkim kość słoniową i kauczuk. Pracowali przy tym czarnoskórzy mężczyźni, którzy nie dostawali wynagrodzenia.
Jak Marlow ocenia kolonizację?
Opisuje ją jako kradzież z włamaniem i masowe morderstwo na wielką skalę. Jedynym usprawiedliwieniem mogłaby być wielka idea, ale w Kongu widzi tylko chciwość.
Kto głosił w powieści, że kolonizacja niesie światło?
Kurtz, który pisał, że każda stacja powinna być ośrodkiem handlu i humanitaryzmu, oraz ciotka Marlowa, według której trzeba odzwyczaić miliony ludzi od ich obyczajów. Marlow wie, że w rzeczywistości chodzi o zysk.