Pozostali bohaterowie „Jądra ciemności”
Oprócz Marlowa i Kurtza w powieści występują postacie drugoplanowe: Rosjanin, dyrektor Stacji Centralnej, główny księgowy, agent od cegieł, „pielgrzymi”, „ludożercy”, sternik, kochanka i Narzeczona Kurtza, wuj dyrektora, kotlarz, ciotka Marlowa i bezimienny narrator. Każda z nich pokazuje inny wymiar kolonizacji.
Rosjanin
Młody żeglarz, który powitał Marlowa w stacji dowodzonej przez Kurtza. Na szczególną uwagę zasługuje wygląd tej postaci: „Miał na sobie ubranie z jakiegoś materiału, prawdopodobnie z brązowego płótna, które całe było pokryte łatami, jasnymi łatami, niebieskimi, czerwonymi i żółtymi - łaty na plecach, łaty na przodzie; łaty na łokciach, na kolanach; barwna lamówka u kurtki, szkarłatna naszywka u końca spodni; w blasku słońca wyglądał w tym niezmiernie wesoło, a przy tym dziwnie schludnie, gdyż było widać, jak pięknie te wszystkie łaty są zrobione. Chłopięca twarz bez zarostu o bardzo jasnej cerze, rysy bynajmniej nie wybitne, łuszczący się nos, małe niebieskie oczka; a na tej szczerej fizjonomii śmiech i posępność goniące się nawzajem jak blaski i cienie po równinie zamiatanej przez wicher (…) Twarz jego była podobna do jesiennego nieba, chmurna i rozjaśniona na przemian”. Wszystko to sprawiało, iż bohater przypominał arlekina, czyli klauna ubranego w pstrokate szaty.
Do Afryki przybył jako przedstawiciel Holenderskiego domu handlowego. Po dwóch latach błądzenia wzdłuż rzeki natknął się na Kurtza. Od tamtej chwili stał się niemal jego wyznawcą. Jego rola w powieści zdaje się ograniczać do przekazania czytelnikowi najważniejszych informacji o obłąkanym agencie. Postać ta jest bardzo dziecięca i naiwna. Marlow podziwia jego entuzjazm i zapał, lecz nie rozumie uwielbienia, jakim ten darzył Kurtza.
Bohater opiekował się agentem podczas jego dwóch ciężkich chorób, pomimo iż w obozie nie było żadnych artykułów medycznych. W zamian nie otrzymał nic. Kurtz groził mu nawet śmiercią, lecz to nie zniechęcało go do tkwienia u jego boku.
Słowa Marlowa: „Oczywiście, że głupiec, wystraszony i pełen wzniosłych uczuć, będzie zawsze bezpieczny” oraz „Twierdzę, że żaden głupiec nie sprzedał nigdy diabłu swojej duszy; może głupiec jest na to za głupi, a może diabeł zbyt diabelski - nie umiem tego powiedzieć”, wydają się dotyczyć właśnie tego bohatera. Jego zaślepienie Kurtzem spowodowało, iż nie dostrzegał zła, jakie ten człowiek wyrządzał.
Fakt, iż nie pracuje dla towarzystwa, a jedynie jako wolny agent, był główną przyczyną, dla której dyrektor miał ochotę go powiesić.
Dyrektor Stacji Centralnej
To główny zarządca Stacji Centralnej, dla którego pracował Marlow. Jeżeli każda historia ma swój „czarny charakter”, to w Jądrze ciemności jest nim właśnie ta postać. Nie wiadomo z jakich przyczyn sprawował tak wysokie stanowisko, ponieważ nie wyróżniał się niczym specjalnym: „Miał pospolitą cerę, pospolite rysy, maniery i głos. Wzrostu był średniego, budowy przeciętnej. Jego oczy, zwykłego niebieskiego koloru, były chyba wyjątkowo zimne, i z pewnością potrafił rzucać spojrzenia ostre i ciężkie jak topór (…) Ów dyrektor był to zwykły sobie kupiec pracujący w tych okolicach od czasu swej młodości - nic ponadto. Słuchano go, ale nie wzbudzał ani przywiązania, ani trwogi, ani nawet szacunku. Wzbudzał niepokój (…) Nie miał zmysłu organizacyjnego ani inicjatywy, ani nawet zamiłowania do ładu. Wychodziło to na jaw w takich rzeczach jak na przykład opłakany stan stacji. Nie był wykształcony, nie był inteligentny”.
Był zatem człowiekiem bez szczególnych talentów, przeciętnym, a wręcz pospolitym. Jego jedyną zaletą była niespotykana odporność na choroby tropikalne. Przewyższał tym wszystkich białych w Afryce.
Bohater nienawidził Kurtza, ponieważ obawiał się, iż ten pozbawi go stanowiska. Jeżeli przyjmiemy, iż agent był ucieleśnieniem Europy, to dyrektor symbolizował przedsiębiorstwo handlowe. Marlow podejrzewał, iż mężczyzna celowo zatopił parowiec, aby nie udzielić pomocy choremu Kurtzowi, którego stacja mieściła się w górze rzeki. Z tego samego powodu dyrektor celowo opóźniał naprawę statku, przez notoryczne niedostarczanie Marlowowi niezbędnych nitów.
Główny bohater zauważył, iż w drodze powrotnej, gdy było już jasne, że Kurtz wkrótce umrze „Dyrektor był bardzo spokojny; nie miał już teraz powodu do istotnych obaw i ogarniał nas obu przenikliwym, zadowolonym spojrzeniem: cała historia skończyła się tak pomyślnie, jak tylko można było sobie życzyć”.
Główny księgowy
Mężczyzna, który pomimo swojego trzyletniego pobytu w Afryce wyglądał, jakby dopiero co przybył z Europy. Jego widok zaskoczył Marlowa, który był naocznym świadkiem agonii czarnoskórych niewolników: „W pobliżu zabudowań spotkałem białego, ubranego z tak nieoczekiwaną elegancją, że w pierwszej chwili wziąłem go za coś w rodzaju wizji. Zobaczyłem wysoki, nakrochmalony kołnierzyk, białe mankiety, lekką alpakową kurtkę, śnieżne spodnie, jasny krawat i lakierki. Kapelusza nie miał. Włosy jego były rozdzielone, wyczesane i wypomadowane, a w dużej białej ręce niósł parasol z zieloną podszewką. Był zdumiewający; za jego uchem tkwiło pióro”.
Chociaż pojawia się tylko na moment w powieści, to postać ta jest dosyć ważna. Uosabia ona cele i metody, jakie stawiało sobie towarzystwo handlowe w Afryce. Jego obecność w środku dżungli pokazuje, jak ważny dla spółki jest zysk, a jego nieskazitelny biały strój to sygnał dla całego świata, iż kompania jest moralnie nieskazitelna.
Gdy w jego chacie został umieszczony umierający agent, buchalter narzekał: „Jęki chorego (…) rozpraszają moją uwagę. A bez tego niezmiernie jest trudno ustrzec się błędów rachunkowych w tym klimacie”. Wolałby, żeby ludzie umierali z dala od niego, ponieważ dekoncentracja mogła prowadzić do błędów w liczeniu zysków towarzystwa. Śmierć była naturalnym elementem tego interesu, który w swoich założeniach miał przecież przede wszystkim służyć Afrykanom. Conrad poprzez postać buchaltera zasugerował, iż kompania postępowała w sposób nieludzki. Dla księgowego liczby były ważniejsze niż ludzkie życie: „[Księgowy] pochylony nad swymi księgami, wciągał poprawnie pozycje różnych idealnie poprawnych transakcji; a pięćdziesiąt stóp poniżej progu chaty widać było nieruchome wierzchołki drzew w gaju śmierci”.
Agent od cegieł
Sekretarz dyrektora Stacji Centralnej. „Był to jeden z głównych agentów, człowiek młody, elegancki, o obejściu dość powściągliwym; miał małą, rozwidloną bródkę i haczykowaty nos. Traktował z wysoka innych agentów, którzy ze swej strony twierdzili, że był szpiegiem dyrektora”, scharakteryzował tę postać Marlow.
Pomimo iż człowiek ten był odpowiedzialny za produkcję cegieł, to w całej Stacji Centralnej nie można było znaleźć choćby jednej. Świadczyło to tym, iż mężczyzna ten przebywał w Afryce z zupełnie innego powodu. Był zaufanym człowiekiem dyrektora, z którym łączyły go wspólne interesy. Obydwaj znajdowali się w trudnej sytuacji, ponieważ „przybycie tego Kurtza porządnie im obu krwi napsuło”. Mężczyzna próbował wydobyć od Marlowa jak najwięcej informacji, ponieważ uważał go za protegowanego wielmożnych Europy. Człowiek ten był niezwykle nieporadny w swoich poczynaniach, wszyscy dokładnie wiedzieli kim był i o co mu chodziło.
Alians z dyrektorem przyniósł mu korzyści w postaci kilku przywilejów, na przykład posiadania świec, co przysporzyło mu niechęć ze strony pozostałych pracowników stacji.
„Pielgrzymi”
Grupa około dwudziestu pracowników Stacji Centralnej. Ten sarkastyczny przydomek, którym określał ich Marlow, zawdzięczają długim kijom, z którymi się nie rozstawali. Główny bohater najlepiej oddał ich charakter: „Jedynym ich szczerym uczuciem było pragnienie, aby się dostać na handlową placówkę, gdzie by można dobrać się do kości słoniowej i zarabiać na prowizjach. Intrygowali i spotwarzali się, i nienawidzili wzajemnie tylko z tego powodu, ale w gruncie rzeczy nie umieli skutecznie nawet kiwnąć palcem”.
Wszyscy byli ogarnięci żądzą zdobycia kości słoniowej, która powodowała, iż zachowywali się, jakby byli w transie. Nienawidzili tubylców, których traktowali niczym zwierzęta: „Co za hałas wyprawia to bydlę! (…) Dobrze mu tak. Przestępstwo - kara - baty! Bez litości, bez litości. To jedyny sposób”. Pomimo to, poprzez swoją zachłanność i niedorzeczność sami wydawali się nie być ludźmi. Czterech z nich podróżowało wraz z Marlowem w górę rzeki. Dali się poznać czytelnikom jako postaci zabawne, zwłaszcza, gdy otworzyli ogień do tubylców. Strzelali ze swoich winchesterów z zamkniętymi oczami, a dym ze strzelb szybko ich oślepił.
„Ludożercy”
Około trzydziestu tubylców, którzy zostali wcieleni do załogi parowca Marlowa. W przeciwieństwie do „pielgrzymów”, Conrad ukazał czarnoskórych, jako ludzi godnych zaufania, którzy dodatkowo cechowali się poczuciem dumy. Przez całą podróż mężczyźni byli coraz bardziej głodni, ponieważ wyrzucono należące do nich zapasy mięsa hipopotama, a dodatkowo dyrektor odmawiał postojów, na których mogliby zdobyć pożywienie. Marlow zastanawiał się, dlaczego ludożercy, mając miażdżącą przewagę nad białymi członkami załogi, nie napadli ich i nie zjedli. Jedyną odpowiedzią na to pytanie było: „Powściągliwość! Mógłbym się równie dobrze spodziewać powściągliwości od hieny żerującej wśród trupów na pobojowisku. Ale oto był przede mną ów fakt - jaskrawy, oczywisty jak piana na głębiach morza - tajemnica większa, gdy się nad nią zastanawiałem, niż dziwny, niepojęty ton rozpaczliwego żalu dźwięczący w tej dzikiej wrzawie, którą minęliśmy na brzegu, za ślepą bielą mgły”.
Marlow darzył ich szacunkiem: „To bycze chłopy (…) Z tymi ludźmi można było pracować - jestem im za to wdzięczny”. Wiemy już, iż praca była największą wartością dla głównego bohatera. Pod tym względem ludożercy zachowywali się powyżej poziomu, jakiego można było się po nich spodziewać. Zupełnie odwrotnie, niż „pielgrzymi”, którzy byli beznadziejnymi pracownikami. Marlow polubił zwłaszcza przywódcę czarnoskórych członków załogi. Mężczyzna ten był na tyle inteligentny, iż w ironiczny sposób reagował na swoją sytuację.
Sternik
Mężczyzna odpowiedzialny za sterowanie parowcem Marlowa. Główny bohater miał mieszane uczucia, co do swojego pomocnika: „Sterował atletyczny Murzyn należący do jakiegoś plemienia z wybrzeża, wyszkolony przez mego biednego poprzednika. Był zawinięty od pasa do stóp w granatowe płótno, pysznił się mosiężnymi kółkami, które miał w uszach, i był o sobie bardzo wysokiego mniemania. Nigdy nie zdarzyło mi się spotkać równie niepoczytalnego durnia. Póki się przy nim stało, sterował z niezmąconą dumą, ale z chwilą gdy się go traciło z oczu, poddawał się natychmiast panicznemu strachowi i w przeciągu minuty parowiec-kaleka brał górę nad sternikiem”.
Sternik sam był winny swojej śmierci, ponieważ opuścił stanowisko pracy i rzucił się do walki z atakującymi parowiec tubylcami. Gdy wychylił się przez okienko został trafiony włócznią w bok. Marlow skomentował jego wyczyn: „Biedny głuptas! Czemuż nie zostawił w spokoju tej okiennicy. Ale nie miał hamulca, nie miał żadnego hamulca - zupełnie jak Kurtz - drzewo miotane wichrem”. Mimo wszystko głównemu bohaterowi szkoda było sternika. Uważał, iż podróż po Kurtza nie była warta jego śmierci.
Afrykańska kochanka Kurtza
Czarnoskóra piękność, która nie mogła pogodzić się z odejściem agenta. Stanowi przeciwieństwo narzeczonej mężczyzny, ponieważ jest władcza i silna. Dzięki niej czytelnik przekonuje się, iż Kurtz był człowiekiem, którym kierowały również cielesne żądze. Jej widok budził podziw i pożądanie wśród załogi parowca: „Stąpała miarowym krokiem, owinięta w pasiastą szatę z frędzlami, depcząc dumnie ziemię wśród lekkiego brzęku i migotu barbarzyńskich ozdób. Trzymała głowę wysoko; jej włosy były upięte w kształt hełmu; na nogach miała mosiężne kółka aż do kolan, bransolety z mosiężnego drutu aż po łokcie, szkarłatną plamę na ciemnym policzku, nieprzeliczone naszyjniki ze szklanych paciorków u szyi; dziwaczne jakieś przedmioty, amulety, dary czarowników, które wisiały na niej, lśniły przy każdym kroku. Musiała mieć na sobie wartość kilku kłów słoniowych.
Była dzika i przepyszna, płomiennooka i wspaniała; jej powolne posuwanie się naprzód miało w sobie coś złowieszczego. A wśród ciszy, która spadła nagle na całą tę smutną krainę, olbrzymi obszar puszczy, cały ogrom płodnego i tajemniczego życia zdawał się patrzeć na nią, zadumany, jakby patrzył na wizerunek swojej własnej, mrocznej i namiętnej duszy”.
Postać ta budziła strach u Rosjanina, ponieważ w przeszłości miała do niego pretensje o to, iż ten spędzał zbyt wiele czasu z Kurtzem. Jej gniew wzbudził również fakt, iż „arlekin” użył jej materiału, w celu załatania swojego ubrania.
Kobieta odprawiła magiczny rytuał na brzegu rzeki, co wystraszyło załogę parowca. Sprawiała wrażenie, iż to ona jest dowódcą armii Kurtza. Jako jedyna nie bała się dźwięku gwizdawki parowej. Gdy parowiec odpływał Marlow zauważył, iż „wspaniała kobieta nie drgnęła nawet i wyciągała za nami tragicznym ruchem nagie ramiona nad ponurą, iskrzącą się rzeką”. Gest ten można odczytywać jako symbolizujący dzikość, która zniszczyła Kurtza.
Narzeczona Kurtza
Kobieta, która mieszkała w „grobowym mieście” i nigdy nie pogodziła się ze stratą ukochanego. Wygląd kobiety był zaskakujący dla Marlowa: „Zauważyłem, że nie była bardzo młoda - to znaczy nie wyglądała na dziewczątko”. Jednak po chwili dostrzegł piękno drzemiące w Narzeczonej Kurtza oraz wielki smutek, który je zdominował: „Te jasne włosy, ta blada twarz, to czyste czoło były, rzekłbyś, otoczone szarą jak popiół aureolą, z której patrzyły ku mnie ciemne oczy. Spojrzenie ich było otwarte, głębokie, spokojne i ufne”. Pomimo, iż jej ukochany zmarł ponad rok temu, wciąż ubierała się na czarno i pozostawała w żałobie.
Jej główną cechą było oddanie wobec Kurtza, pod tym względem przypominała Rosjanina, „arlekina”. Marlow przekonał się, iż kobieta była wierna nie swojemu ukochanemu, a jego wyidealizowanemu wyobrażeniu. Jej oddanie wobec Kurtza było tak wielkie, iż główny bohater nie mógł wyjawić jej ostatnich słów, jakie przed śmiercią wypowiedział jej narzeczony. Zamiast tego skłamał, co dodatkowo wzbogaciło Kurtza w oczach kobiety.
Narzeczona wykonała pewien gest: „Wyciągnęła ramiona jakby za cofającą się postacią, czarne ze splecionymi białymi dłońmi na tle światła mierzchnącego w wąskich oknach”. Ten widok przypomniał Marlowowi kochankę Kurtza, która w podobny sposób wyraziła swoją rozpacz za mężczyzną.
Wuj dyrektora
Główny dowodzący Wyprawą Odkrywczą Eldorado. Mężczyzna rozbił swój obóz obok Stacji Centralnej, a „Wyglądem przypominał rzeźnika z ubogiej dzielnicy; w jego oczach malowała się senna przebiegłość. Obnosił ostentacyjnie na krótkich nogach swój tłusty brzuch, a przez cały czas pobytu jego bandy na stacji nie odzywał się do nikogo prócz swego siostrzeńca”.
Marlow podsłuchał jego rozmowę z dyrektorem, z której wynikało, iż obydwaj darzyli Kurtza nienawiścią. Mężczyzna był zdania, iż Afryka znajduje się na tyle daleko od Europy, iż jego siostrzeniec może działać zupełnie bezkarnie.
Kotlarz
Majster mechaników, który pomagał Marlowowi naprawiać parowiec w Stacji Centralnej. Główny bohater darzył tego człowieka wielką sympatią, ponieważ w pracy wykazywał się wielkim entuzjazmem. Poza tym „Był to szczupły, kościsty człowiek o żółtej cerze i wielkich, zapatrzonych oczach. Miał wygląd skłopotany, a głowę łysą jak dłoń; jego włosy, wypadając, jakby się uczepiły policzków i widać czuły się dobrze na tym nowym miejscu, gdyż broda zwisała mu do pasa. Był wdowcem z sześciorgiem drobnych dzieci (zostawił je pod opieką siostry, by móc tu przyjechać), a namiętność jego życia stanowiły wyścigi gołębi. Był ich miłośnikiem i znawcą. Mówił o gołębiach z uniesieniem”.
Ciotka Marlowa
Wpływowa kobieta „z kontynentu”, która umożliwiła bohaterowi otrzymanie posady kapitana na parowcu.
Kobieta bezgranicznie wierzyła w kolonizację: „trzeba oduczyć miliony tych ciemnych ludzi od wstrętnych obyczajów życia”, oraz kapitalizm:„Zapominasz, kochany Charlie, że każda praca zasługuje na zapłatę”. Marlow przez grzeczność nie ośmielił się jej sprzeciwić. Według marynarza kobiety żyły we własnym świecie, zupełnie oderwanym od rzeczywistości.
Bezimienny narrator
Jeden z członków załogi „Nellie”. Bezimienny marynarz, który wraz z Dyrektorem, księgowym, prawnikiem i Marlowem zmierzał po Tamizie w kierunku morza. Jeżeli Marlow próbował poprzez swoją opowieść zwrócić uwagę na ciemne strony ludzkiej natury i cywilizacji, to narrator wręcz przeciwnie. Wyrażał swój zachwyt nad historią Anglii oraz postępem technologicznym.
Pytania i odpowiedzi
Kim jest Rosjanin w „Jądrze ciemności”?
Młodym człowiekiem w pstrokatym, łatanym stroju, który powitał Marlowa na stacji Kurtza. Opiekuje się chorym Kurtzem i uważa go za wybitnego człowieka. Marlow porównuje go do arlekina.
Dlaczego Marlow nazywa pracowników stacji „pielgrzymami”?
To sarkastyczny przydomek. Pielgrzymi chodzą z długimi kijami, a ich jedynym szczerym pragnieniem jest zdobycie placówki z kością słoniową.
Kim jest dyrektor Stacji Centralnej?
Zwykłym kupcem, który nie wyróżnia się wykształceniem ani inteligencją. Jego jedyną zaletą jest odporność na choroby tropikalne. Nienawidzi Kurtza, bo boi się, że ten odbierze mu stanowisko.
Kim jest Narzeczona Kurtza?
Kobietą, która od ponad roku w żałobie opłakuje Kurtza. Wierzy w niego bardziej niż ktokolwiek i właśnie jej Marlow kłamie o ostatnich słowach zmarłego.
Szybki test
Młody żeglarz, który powitał Marlowa w stacji dowodzonej przez Kurtza to:
Poprawna odpowiedź: c) Rosjanin
Postać wzorowana na autentycznej osobie – Camille’u Delcommune to:
Poprawna odpowiedź: c) Dyrektor stacji w Kongu
Rosjanin przypominał:
Poprawna odpowiedź: c) arlekina