Motywy literackie w „Weselu” Wyspiańskiego
Motyw to powtarzający się w utworze temat, obraz lub symbol. W „Weselu” najważniejsze są: wesele i taniec, sen i zjawy, związek chłopów z inteligencją, tęsknota za niepodległością oraz złoty róg i inne symbole. Każdy z nich pojawia się w kilku scenach.
Wesele
Wesele jest ramą całego dramatu. Rzeczywiste wesele Lucjana Rydla z Jadwigą Mikołajczykówną odbyło się 20 listopada 1900 roku w Bronowicach i Wyspiański zrobił z niego obraz polskiego społeczeństwa. Przy jednym stole, a właściwie w jednej chacie, spotykają się ludzie z różnych warstw. Motyw wesela pozwala pokazać, jak bawią się razem i jak się nie rozumieją. Za drzwiami cały czas słychać muzykę, a w izbie toczą się rozmowy o Polsce.
Taniec
Taniec zaczyna się jako zabawa: Zosia tańczy z Kasprem, Haneczka z Jaśkiem. W ostatniej scenie zmienia się w chocholi taniec, do którego Chochoł zmusza wszystkich. Muzyka z początku daje radość, a na końcu usypia i uniemożliwia działanie. Ten sam motyw ma więc dwa oblicza: wspólnotę i bezruch. Szerzej pisze o nim odpowiedź na pytanie jawne o motywie tańca.
Sen i zjawy
Noc w chacie jest pełna snów i widzeń. Panna Młoda opowiada sen o złotej karecie, a bohaterom ukazują się zjawy z przeszłości: Widmo, Stańczyk, Rycerz Czarny, Hetman, Upiór i Wernyhora. Zjawy wyciągają z ludzi to, co ukrywają: żal, bierność, winę wobec chłopów. Rano wszyscy mają wrażenie, że to był sen, a Gospodarz niczego nie pamięta. Więcej w artykule Postacie fantastyczne i zjawy.
Chłopi i inteligencja
Chłopomania Pana Młodego i Gospodarza, drwiny Czepca, rozmowa Zosi z Dziennikarzem: te sceny pokazują, że zbliżenie dwóch warstw jest pozorne. Inteligencja chwali chłopów, a chłopi nie ufają inteligencji, pamiętając rabację galicyjską. Poeta wyraża to słowami: my do Sasa, wy do lasa
. Szczegółowo: Chłopi i inteligencja w „Weselu”.
Tęsknota za niepodległością
Polska w 1900 roku nie istniała jako państwo. Bohaterowie mówią o niej w rozmowach, a Wernyhora daje Gospodarzowi szansę na powstanie. Zadanie nie zostaje wykonane: Jasiek traci złoty róg i zostaje mu sam sznur. Motyw niepodległości łączy wszystkie sceny, od rozmowy Czepca z Dziennikarzem na początku po wołanie Jaśka na końcu.
Złoty róg, chochoł i inne symbole
Złoty róg oznacza szansę na wolność, czapka z pawim piórem próżność, sznur niewolę, a Chochoł uśpienie narodu i jednocześnie ochronę życia, które czeka na wiosnę. Znaczenia opisano w artykule Symbolika w „Weselu”.
Pytania i odpowiedzi
Jaki jest najważniejszy motyw „Wesela”?
Motyw wesela i tańca, bo spaja wszystkie sceny. Obok niego często wymienia się motyw sporu chłopów z inteligencją oraz tęsknoty za niepodległością.
Czym różni się motyw od symbolu?
Motyw to temat powtarzający się w utworze, np. taniec. Symbol to przedmiot lub postać z dodatkowym znaczeniem, np. złoty róg.
Czy w „Weselu” jest motyw snu?
Tak, w kilku miejscach: Panna Młoda opowiada sen o złotej karecie, Gospodarz zapomina noc, a końcowy taniec jest pół snem, pół zachwytem.