Stylizacja na gwarę w „Weselu”
Chłopi mówią językiem stylizowanym na gwarę.
Język chłopów
Języka, jakim posługują się mieszkańcy Bronowic w Weselu, nie można nazwać gwarą. Jest to, bowiem, język stylizowany na gwarę podkrakowskiej wsi. Cechuje go skłonność do mazurzenia. To typowe dla rejonu Małopolski. Polega m. in. na wymawianiu zamiast „cz” – „c”, „sz” – „s”, „dż” – „d” itp. Przykładem może być wypowiedź Jaśka skierowana do Kaspra: „Do zeniacki pirsy leń, a wpół chyci, zwyobraco”.
Innym przykładem mazurzenia są słowa Panny Młodej wypowiedziane do Pana Młodego: „Moze, moze – cięgiem ino godos o tem”.
Kolejną cechą stylizacji na gwarę małopolską jest charakterystyczna wymowa samogłosek nowych „ą” i „ę”, jako „om” i „em” lub „e”. Za przykład może posłużyć wypowiedź Czepca: „(…) duza by juz mogli mieć, ino oni nie chcom chcieć”.
Inną cechą gwary podkrakowskiej wsi jest wymawianie „o” zamiast „a”. Robi tak na przykład Klimina:
„(…) zaraz która co przyniesie, ino roz sie przetańcuje”.
Innym przykładem może być wypowiedź Panny Młodej:
„(…) ino te ciarachy tworde, trza by stoć i walić w morde”.
Wyspiański, by nadać językowi mieszkańców Borowic znamion gwary, posługuje się charakterystycznymi dla niej słowami. To na przykład: „byśwa”, „kajsi”, „ino”, „wprzódy”. Przykładowe wypowiedzi bohaterów Wesela, które świadczą o dokonaniu tego zabiegu:
„No daleko, kajsi gdzieś daleko; a panowie to nijak nie wiedzą (…)”. To słowa Czepca.
„Musisz przejść wprzódy cierpień koło; przejść musisz wprzódy nędzę, bole, a potem kiedyś będzie wesoło, jak ci ból serce dość nakole”. Tak wypowiada się Haneczka.
„Tu ta ładniej, tam to brzydzij; z miastowymi to dziś krucho; ino na wsi jesce dusa, co się z fantazyją rusa”. Jest to jedna z wypowiedzi Czepca.
„Kasiu, dyć to k`sobie miło byśwa poszli spolnie ka”. Tak Kacper zwraca się do Kasi.
Językiem stylizowanym na gwarę mówią osoby mieszkające w Bronowicach. Wywodzą się one z ludu. Są mniej wykształcone niż goście. Mieszkańcy Krakowa i większość postaci dramatu mówią poprawną polszczyzną.
Pytania i odpowiedzi
Czy to prawdziwa gwara?
To język stylizowany na gwarę.
Co to mazurzenie?
Wymowa c, s, z zamiast cz, sz, ż.
Kto mówi gwarą?
Mieszkańcy Bronowic.
Szybki test
Cechą gwary podkrakowskiej wsi jest wymawianie „o” zamiast:
Poprawna odpowiedź: c) „a”
W Weselu występuje język stylizowany na gwarę podkrakowskiej wsi z charakterystyczną dla tego regionu skłonnością do
Poprawna odpowiedź: c) mazurzenia