WeseleStanisław Wyspiański

Stylizacja na gwarę w „Weselu”

Chłopi mówią językiem stylizowanym na gwarę.

Język chłopów

Języka, jakim posługują się mieszkańcy Bronowic w Weselu, nie można nazwać gwarą. Jest to, bowiem, język stylizowany na gwarę podkrakowskiej wsi. Cechuje go skłonność do mazurzenia. To typowe dla rejonu Małopolski. Polega m. in. na wymawianiu zamiast „cz” – „c”, „sz” – „s”, „dż” – „d” itp. Przykładem może być wypowiedź Jaśka skierowana do Kaspra: „Do zeniacki pirsy leń, a wpół chyci, zwyobraco”.

Innym przykładem mazurzenia są słowa Panny Młodej wypowiedziane do Pana Młodego: „Moze, moze – cięgiem ino godos o tem”.

Kolejną cechą stylizacji na gwarę małopolską jest charakterystyczna wymowa samogłosek nowych „ą” i „ę”, jako „om” i „em” lub „e”. Za przykład może posłużyć wypowiedź Czepca: „(…) duza by juz mogli mieć, ino oni nie chcom chcieć”.

Inną cechą gwary podkrakowskiej wsi jest wymawianie „o” zamiast „a”. Robi tak na przykład Klimina:

„(…) zaraz która co przyniesie, ino roz sie przetańcuje”.

Innym przykładem może być wypowiedź Panny Młodej:

„(…) ino te ciarachy tworde, trza by stoć i walić w morde”.

Wyspiański, by nadać językowi mieszkańców Borowic znamion gwary, posługuje się charakterystycznymi dla niej słowami. To na przykład: „byśwa”, „kajsi”, „ino”, „wprzódy”. Przykładowe wypowiedzi bohaterów Wesela, które świadczą o dokonaniu tego zabiegu:

„No daleko, kajsi gdzieś daleko; a panowie to nijak nie wiedzą (…)”. To słowa Czepca.

„Musisz przejść wprzódy cierpień koło; przejść musisz wprzódy nędzę, bole, a potem kiedyś będzie wesoło, jak ci ból serce dość nakole”. Tak wypowiada się Haneczka.

„Tu ta ładniej, tam to brzydzij; z miastowymi to dziś krucho; ino na wsi jesce dusa, co się z fantazyją rusa”. Jest to jedna z wypowiedzi Czepca.

„Kasiu, dyć to k`sobie miło byśwa poszli spolnie ka”. Tak Kacper zwraca się do Kasi.

Językiem stylizowanym na gwarę mówią osoby mieszkające w Bronowicach. Wywodzą się one z ludu. Są mniej wykształcone niż goście. Mieszkańcy Krakowa i większość postaci dramatu mówią poprawną polszczyzną.

Pytania i odpowiedzi

Czy to prawdziwa gwara?

To język stylizowany na gwarę.

Co to mazurzenie?

Wymowa c, s, z zamiast cz, sz, ż.

Kto mówi gwarą?

Mieszkańcy Bronowic.

Szybki test

Cechą gwary podkrakowskiej wsi jest wymawianie „o” zamiast:

W Weselu występuje język stylizowany na gwarę podkrakowskiej wsi z charakterystyczną dla tego regionu skłonnością do