Geneza i premiera „Wesela”
Dramat Wyspiańskiego powstał na podstawie prawdziwego wesela Lucjana Rydla.
Od wesela do premiery
Podstawą do napisania dramatu było autentyczne wesele poety Lucjana Rydla. Wywodził się z rodziny profesorów Uniwersytetu Jagiellońskiego.Jego żoną została i Jadwiga Mikołajczykówna, pochodząca z wsi Bronowice, córka tamtejszego gospodarza.
Ślub tej pary odbył się 20 listopada 1900 roku w krakowskim kościele Mariackim. Tytułowe wesele odbyło się w bronowickim dworku Włodzimierza Tetmajera. Od blisko dziesięciu lat był mężem Jadwigi – Hanny. Dworek ten zwany jest dzisiaj „Rydlówką”. Kilka lat po swoim weselu Lucjan Rydel odkupił go od Włodzimierza Tetmajera. Zamieszkał tam wraz z żoną i dwójką dzieci.
Wesele Lucjana Rydla było wielkim wydarzeniem w artystycznym środowisku Krakowa. Na wielkim, hucznym, kilkudniowym przyjęciu stawiła się niemal cała ludność Bronowic. Obecni byli też członkowie rodzin Rydla i Tetmajerów z Krakowa.
Wśród zaproszonych przyjaciół był też Wyspiański. Przybył na wesele w dniu oczepin w towarzystwie żony Teofili i czteroletniej córeczki Heleny. Artysta, zamiast zabawy, pilnie obserwował ludzi.
Tadeusz Boy –Żeleński tak wspomina zachowanie Wyspiańskiego podczas wesela Rydla: „Pamiętam go jak dziś, jak szczelnie zapięty w swój czarny tużurek stał całą noc oparty o futrynę drzwi, patrząc swoimi stalowymi, niesamowitymi oczyma. Obok wrzało weselisko, huczały tańce, a tu do tej izby raz po raz wchodziło po parę osób, raz po raz dolatywał jego uszu strzęp rozmowy. I tam ujrzał i usłyszał swoją sztukę”.
Z relacji Teofili Wyspiańskiej wynika, że jej mąż od samego początku miał zamiar wykorzystać wesele Rydla do napisania dramatu. Prosił ją, by bacznie obserwowała i słuchała gości, a później wszystko mu opowiedziała. Niewiele brakowało, by artysta nie pojawił się na przyjęciu. Dwa dni przed datą zaślubin wysłał list do Rydla. Informował, że poczuł się przez niego urażony i odmawia świadkowania na jego ślubie. Ostatecznie jednak doszli do porozumienia i Wyspiański przyjechał na wesele. Był także świadkiem podczas ślubu w kościele Mariackim.
Premiera „Wesela” miała miejsce 16 marca 1901 r. w Teatrze Miejskim . Dziś to Teatr im. J.Słowackiego w Krakowie. Sztuka odniosła niespodziewany sukces. Nikt przed premierą nie był co do niej przekonany, nawet ówczesny dyrektor teatru Józefem Kotarbińskim.
Aktorzy rezygnowali z odgrywania poszczególnych postaci, a na próbach uznawali tekst za nudny. Reżyserem pierwszego spektaklu był Adolf Wawelski wraz z samym Wyspiańskim. Dramatopisarz zaprojektował scenografię do dramatu.
Sztuka wywarła piorunujące wrażenie na widzach, o czym świadczy fakt, iż po zamykającej utwór pieśni o złotym rogu, śpiewanej przez Chochoła, zapanowała grobowa cisza, po której nastąpiły gromkie oklaski.
Spektakl odegrano w Krakowie dwunastokrotnie, co na owe czasy było sukcesem. Gwiazdami w pierwszej obsadzie spektaklu byli Wanda Siemiaszkowa grająca Pannę Młodą, Stanisław Knake-Zawadzki grający Wernyhorę. Aleksander Zelwerowicz grał Kaspra a Kazimierz Kamiński Stańczyka.
Wystawienie Wesela było wówczas wydarzeniem, które zainspirowało wielu Polaków do podjęcia działań niepodległościowych. Dodatkowo dla środowiska krakowskiego spektakl był swoistym lustrem. Ukazano w nim słabości krakowskich mieszczan.
Wersja spektaklu, która ujrzała światło dzienne, różniła się nieco od pierwotnej, głównie za sprawą imion bohaterów. I tak Gospodyni pierwotnie nazwana była Hanną, Dziennikarz – Dolciem (taki pseudonim miał Rudolf Starzewski), a Panna Młoda - Jagą.
Pytania i odpowiedzi
Kiedy odbyła się premiera „Wesela”?
Premiera odbyła się 16 marca 1901 roku w Teatrze Miejskim w Krakowie.
Kto ożenił się w Bronowicach?
Lucjan Rydel ożenił się z Jadwigą Mikołajczykówną 20 listopada 1900 roku.
Kto był reżyserem pierwszego przedstawienia?
Reżyserował Adolf Wawelski razem z Wyspiańskim.
Szybki test
Świadkiem na weselu Lucjana Rydla był:
Poprawna odpowiedź: c) S. Wyspiański