Zbrodnia i karaFiodor Dostojewski

Walka człowieka ze swoimi słabościami. Omów zagadnienie na podstawie „Zbrodni i kary” Fiodora Dostojewskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

W „Zbrodni i karze” walka ze słabościami wygląda inaczej u każdego bohatera. Raskolnikow zmaga się ze strachem i z własną dumą, Marmieładow przegrywa z alkoholem, a Swidrygajłow w ogóle nie próbuje powstrzymywać swoich namiętności. Powieść pokazuje, że sam rozum nie wystarcza, żeby wygrać z sobą, i że potrzebna jest do tego druga osoba. Kontekstem jest filozoficzny spór o to, czy rozum potrafi zapanować nad namiętnościami.

Teza

Dostojewski pokazuje słabość jako coś, co bohater zna u siebie i mimo to jej ulega. Żeby z nią walczyć, trzeba najpierw ją przyznać, a Raskolnikow i Marmieładow robią to bardzo niechętnie. Swidrygajłow w ogóle nie podejmuje walki. Zwycięstwo przychodzi, gdy człowiek przyjmie czyjąś miłość, i spotyka to Raskolnikowa dopiero w epilogu.

Argument pierwszy: Raskolnikow walczy ze strachem i z własną dumą

Przed zbrodnią walka z samym sobą trwa kilka dni. Po śnie o koniu, w którym chłopi zatłukli biedną klacz, Raskolnikow budzi się przerażony i pyta: czyż byłbym zdolny do tego? Mówi też: Nie, nie wytrzymam, nie wytrzymam! i na krótko porzuca plan. Przegrywa jednak z własną ambicją. Chce sprawdzić, czy należy do ludzi, którym wolno więcej niż innym. Gdy przypadkiem dowiaduje się, że Lizawieta następnego wieczoru nie będzie w domu, ma wrażenie, że okoliczności same układają się pod jego plan.

Po zabiciu Alony Iwanowny i Lizawiety słabością staje się duma, i to ona opóźnia przemianę. W części trzeciej Raskolnikow nie rozpacza nad ofiarami. Złości go, że okazał się słabszy, niż myślał o sobie. Ta postawa trwa na katordze. Łamie go co innego, bo, jak pisze narrator, jego ambicja była dotkliwie draśnięta; i zachorował przez ambicję. Walka kończy się dopiero wtedy, gdy Sonia siada obok niego nad syberyjską rzeką, a on rzuca się jej do nóg i płacze.

Argument drugi: Marmieładow przegrywa z alkoholem

Marmieładow zna swoją słabość lepiej niż ktokolwiek. Raskolnikow poznaje go w karczmie jeszcze tego dnia, w którym sprawdza swój plan u lichwiarki. Urzędnik opowiada nieznajomemu, że przepił nawet pończochy żony, która kaszle krwią, i nie szuka dla siebie wymówek: Niech tam, niech ja sobie będę podlecem. Tłumaczy swoje picie dziwnie: Piję, bo pragnę ciężko cierpieć!

Próbował się zmienić. Dostał posadę i przyniósł do domu pierwszą pensję w całości, dwadzieścia trzy ruble czterdzieści kopiejek. Rodzina zaczęła snuć plany, ale po kilku dniach Marmieładow zabrał żonie resztę pieniędzy i znów pił. Najgorszy jest moment z Sonią. Córka daje mu swoje ostatnie pieniądze, a on kupuje za nie wódkę. Sam o tym mówi: Trzydzieści kopiejek wyniosła, własnoręcznie, ostatnie, jakie tylko miała. Kilka dni później ginie pod kołami powozu. Jego słabość znoszą do końca ci, którzy go kochają, żona i córka.

Argument trzeci: Swidrygajłow nie próbuje walczyć

Swidrygajłow jest przykładem człowieka, który słabość zamienił w zasadę życia. Raskolnikowowi tłumaczy, że rozsądek jest sługą namiętności. Według niego rozum służy tylko do wymyślania usprawiedliwień dla tego, czego człowiek i tak chce. Tak postępuje wobec Duni. Kiedy była guwernantką w jego domu, narzucał jej swoje towarzystwo, a w Petersburgu zwabia ją podstępem do swojego mieszkania, mówiąc, że tam dowie się o bracie więcej od Soni.

W tym mieszkaniu zdarza mu się jedyny moment, w którym nad sobą panuje. Dunia strzela do niego z jego własnego pistoletu. Gdy odpowiada, że go nie kocha, Swidrygajłow oddaje jej klucz i pozwala odejść. Tej samej nocy zapewnia sierotom Marmieładowów miejsca w zakładach, daje Soni obligacje na trzy tysiące rubli, a swojej szesnastoletniej narzeczonej piętnaście tysięcy. Rano strzela sobie w skroń. Jedno dobre postanowienie nie wystarczyło, bo przez całe życie ustępował własnym zachciankom.

Kontekst filozoficzny: rozum i namiętności

Już starożytni stoicy uczyli, że mądry człowiek powinien panować nad namiętnościami za pomocą rozumu. W Rosji w latach 60. XIX wieku podobną wiarę w rozum mieli ludzie, którzy powoływali się na naukę i rachunek korzyści. Do pewnego stopnia jest takim człowiekiem sam Raskolnikow, bo zbrodnię obmyślił na zimno, z rachunkiem w głowie.

Dostojewski nie zgadza się z takim poglądem. Jego bohaterowie wiedzą, co byłoby rozsądne, i robią coś innego, a rozum często tylko podpowiada im uzasadnienie dla tego, co już zdecydowały duma albo namiętność. Pomaga dopiero drugi człowiek. Dlatego Raskolnikow zmienia się dzięki Soni, a Swidrygajłow, któremu nikt nie odpowiedział miłością, kończy samobójstwem.

Podsumowanie

W „Zbrodni i karze” walka ze słabościami toczy się w trzech wersjach. Raskolnikow walczy z lękiem i dumą i wygrywa dopiero dzięki Soni. Marmieładow zna swoją słabość i przegrywa z nią mimo prób poprawy. Swidrygajłow usprawiedliwia swoje namiętności i nie zawraca z drogi. Powieść pokazuje, że do wygrania z sobą potrzebny jest ktoś, komu człowiek zaufa.

Pytania i odpowiedzi

Kto w powieści wygrywa walkę ze swoimi słabościami?

Raskolnikow, choć dopiero w epilogu. Po dziewięciu miesiącach na katordze, gdy Sonia siada obok niego, przestaje się bronić i płacze. Narrator zaznacza jednak, że to początek, a nie koniec jego drogi.

Czy Marmieładow chciał przestać pić?

Próbował. Dostał pracę urzędnika i przyniósł żonie całą pensję, dwadzieścia trzy ruble czterdzieści kopiejek. Po kilku dniach zabrał resztę pieniędzy i wrócił do picia.

Dlaczego Raskolnikow nie przyznaje się do winy zaraz po zbrodni?

Hamuje go duma i strach. Przez długi czas uważa, że przegrał dlatego, że okazał się słaby, a nie dlatego, że zabił. Na komisariacie wyznaje winę dopiero po rozmowach z Porfirym i z Sonią.

Czy Swidrygajłow w ogóle walczy ze swoimi słabościami?

Tylko raz. Gdy Dunia mówi mu, że go nie kocha, oddaje jej klucz do zamkniętych drzwi i pozwala odejść. Potem kończy życie samobójstwem.

Jaki kontekst wybrać do tego pytania?

Filozoficzny, o rozumie i namiętnościach. Można też wybrać kontekst biblijny: Marmieładow w karczmie mówi o Sądzie Ostatecznym i o przebaczeniu, którego, jak wierzy, doświadczy nawet on.