Zbrodnia i karaFiodor Dostojewski

Motyw winy i kary. Omów zagadnienie na podstawie „Zbrodni i kary” Fiodora Dostojewskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

W „Zbrodni i karze” kara zaczyna się, zanim ktokolwiek ma dowody. Zaraz po zabójstwie Raskolnikow choruje w gorączce, unika matki i siostry i odpycha każdego, kto chce mu pomóc. Prawny wyrok, osiem lat katorgi drugiej kategorii na Syberii, jest dość łagodny, bo bohater sam się przyznał. Poczucie winy budzi się w nim późno i jest związane z miłością do Soni. Kontekstem jest prawo karne w Rosji XIX wieku.

Teza

Dostojewski rozdziela winę przed prawem i winę przed własnym sumieniem. Sąd skazuje Raskolnikowa za dwa morderstwa, ale najcięższa kara toczy się wcześniej, w jego głowie: samotność, strach i duma. Powieść pokazuje trzy etapy kary: odcięcie od ludzi po zbrodni, rozmowy z Porfirym i wyrok z katorgą. Pogodzenie się z winą zaczyna się dopiero w epilogu.

Argument pierwszy: pierwsza kara to samotność i strach

Raskolnikow zabija siekierą lichwiarkę Alonę Iwanownę i jej przyrodnią siostrę Lizawietę, która wróciła do domu w trakcie zbrodni. Potem przez kilka dni leży w gorączce i boi się każdego gościa. Łup chowa pod kamieniem na obcym podwórzu. Sąd ustali później, że w woreczku było trzysta siedemnaście rubli i że Raskolnikow ani razu nie otworzył woreczka. Zbrodnia nie dała mu żadnej z rzeczy, dla których ją planował.

Najbardziej boli go odcięcie od najbliższych. Gdy matka i Dunia przyjeżdżają do Petersburga, mówi im: jeżeli mnie kochacie, wyprzyjcie się mnie. Przed Sonią dodaje później: Ja siebie zabiłem, nie starą! Zrozumiał, że zbrodnia zniszczyła przede wszystkim jego samego.

Argument drugi: Porfiry i rozmowa o cierpieniu

Śledczy Porfiry Pietrowicz nie ma dowodów, więc działa na nerwy podejrzanego. Rozmawia z Raskolnikowem o jego artykule „O zbrodni”, w którym student napisał, że niektórzy ludzie mają prawo przekroczyć zwykłe zasady. Gdy Razumichin pyta, czy taki człowiek nie powinien cierpieć za przelaną krew, Raskolnikow odpowiada: Ha, kto ma sumienie, niech cierpi, jeśli przyznaje się do winy. To dla niego kara, oprócz katorgi. Dodaje: Cierpienie i ból zawsze są niezbędne dla szerokiego umysłu i głębokiego serca. Wydaje w ten sposób wyrok na samego siebie, choć jeszcze o tym nie wie.

W części szóstej Porfiry mówi wprost: pan, pan zabiłeś, kochany panie! Porfiry ma tylko domysły, więc nie aresztuje go od razu i daje mu około dwóch dni na dobrowolne przyznanie się. Mówi też: Bo cierpienie, kochany panie, to rzecz nielada. Śledczy liczy na to, że Raskolnikow sam zacznie widzieć w karze drogę wyjścia.

Argument trzeci: wyznanie, wyrok i katorga

Sonia radzi mu, żeby wyznał winę publicznie: Idź na rozdroże, pokłoń się ludziom, ucałuj ziemię, boś zgrzeszył. Raskolnikow robi to po części. Na placu Siennym klęka i całuje ziemię, a na komisariacie najpierw się waha, bo dowiaduje się o samobójstwie Swidrygajłowa. Wychodzi, widzi Sonię na podwórku, wraca i mówi: To ja zabiłem wtedy starą emerytkę.

Sąd bierze pod uwagę dobrowolne przyznanie się, dotychczasową dobrą opinię o studencie i jego chorobliwy stan. Wyrok to osiem lat katorgi drugiej kategorii, uznany za łagodny. Sonia jedzie za Raskolnikowem na Syberię. On przez pierwsze miesiące nie czuje żalu za ofiary. Jego sumienie nie widzi w przeszłości żadnej wielkiej winy poza zwykłym błędem. Prawdziwa przemiana zaczyna się, gdy zaczyna kochać Sonię.

Kontekst prawny: katorga w Rosji XIX wieku

Katorga to zesłanie na ciężkie roboty, najczęściej na Syberię. Skazany odbywał karę w więzieniu pod strażą, w kajdanach i z ogoloną głową. W powieści Raskolnikow trafia do więzienia w syberyjskiej twierdzy, gdzie, jak pisze narrator, prawie nie czuje kajdan.

Sąd w powieści nie ocenia tylko samego czynu. Uwzględnia też okoliczności: przyznanie się z własnej woli, brak wcześniejszych przewinień i zeznania świadków, że student od dawna chorował. Dostojewski pokazuje w ten sposób, że prawo karze czyn, a pytanie o sumienie zostaje poza wyrokiem. Dlatego prawdziwy sąd odbywa się w człowieku.

Podsumowanie

W „Zbrodni i karze” wina i kara są dwiema osobnymi sprawami. Kara zewnętrzna, osiem lat katorgi, jest łagodna. Kara wewnętrzna zaczyna się w dniu zbrodni i trwa dłużej niż wyrok. Raskolnikow pogodzi się z własną winą dopiero po miesiącach na Syberii, dzięki Soni.

Pytania i odpowiedzi

Dlaczego Raskolnikow w końcu się przyznaje?

Wpływa na to kilka rzeczy naraz: rozmowa z Porfirym, który mówi mu, że zna prawdę, rada Soni i jej cyprysowy krzyżyk oraz wiadomość o samobójstwie Swidrygajłowa. Na komisariacie wychodzi jeszcze raz, ale gdy na podwórku widzi bladą Sonię, wraca i wyznaje zbrodnię.

Jaką karę dostaje Raskolnikow?

Osiem lat katorgi drugiej kategorii na Syberii. To wyrok łagodny, bo sąd uwzględnił jego dobrowolne przyznanie się, wcześniejszą dobrą opinię i chorobliwy stan.

Czy Raskolnikow żałuje tego, co zrobił?

Przez długi czas wcale. W więzieniu wstydzi się raczej tego, że zginął tak ślepo i beznadziejnie, i że jego teoria okazała się fałszywa. Żal za ofiarami budzi się dopiero wraz z miłością do Soni.

Czy inni bohaterowie też ponoszą karę?

W różny sposób. Łużyn zostaje publicznie zdemaskowany na stypie po Marmieładowie, gdy próbował oskarżyć Sonię o kradzież. Swidrygajłow odbiera sobie życie. Katarzyna Iwanowna umiera, wyczerpana chorobą i nędzą.

Jaki kontekst wybrać do tego pytania?

Prawny, o karze katorgi, tak jak tutaj. Można też wybrać biblijny, przypowieść o wskrzeszeniu Łazarza, albo filozoficzny, o tym, czy człowiek, który uważa się za niezwykłego, ma prawo przekraczać prawo.