Zbrodnia i karaFiodor Dostojewski

Ile człowiek jest gotów poświęcić dla innych? Omów zagadnienie na podstawie „Zbrodni i kary” Fiodora Dostojewskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

W „Zbrodni i karze” ludzie poświęcają innym bardzo różne rzeczy. Sonia oddaje własne dobre imię, żeby wykarmić macochę i jej dzieci, a później wolność, jadąc za Raskolnikowem na Syberię. Dunia chce wyjść za człowieka, którego nie kocha, żeby pomóc bratu. Malarz Mikołaj bierze na siebie cudzą zbrodnię. Powieść pokazuje też granicę: poświęcać można siebie, ale nie innych. Kontekstem jest Ewangelia i myśl o krzyżu.

Teza

Poświęcenie w powieści ma różną cenę. Sonia płaci za nie ciałem i wolnością, Dunia małżeństwem, a Mikołaj wolnością i imieniem. Dostojewski pokazuje jednak, że ofiara ma sens, gdy człowiek składa ją sam i dla żywych ludzi. Raskolnikow ma odwrotny pomysł: poświęcić życie obcej kobiety dla wielkiego celu. Kończy się to zbrodnią.

Argument pierwszy: Sonia oddaje wszystko, co ma

Sonia zarabia na ulicy, bo jej rodzina nie ma co jeść. Macocha Katarzyna Iwanowna sama podsuwa jej taki sposób zarobku, a ojciec jest pijakiem. Sonia dostaje żółty bilet, przestaje mieszkać z rodziną i utrzymuje troje przybranego rodzeństwa. Marmieładow w karczmie opowiada o niej, wyobrażając sobie Sąd Ostateczny: Bóg zapyta, gdzie jest córka, która dla dzieci maleńkich, cudzych dzieci się poświęciła.

Sonia daje i wtedy, gdy nie ma już nic. Ostatnie trzydzieści kopiejek wręcza ojcu, choć wie, że kupi za nie wódkę. Gdy Raskolnikow wyznaje jej zbrodnię, nie odwraca się od niego. Mówi, że nie ma nikogo nieszczęśliwszego od niego, i obiecuje: na katorgi pójdę z tobą razem! Jedzie za nim na Syberię, mieszka w pobliżu więzienia i, jak pisze narrator, żyje w niedostatku, żeby on mógł się najeść.

Argument drugi: Dunia i granica poświęcenia

Dunia od początku robi wszystko dla brata. Pracuje jako guwernantka u Swidrygajłowów, żeby przesyłać mu pieniądze, i bierze zaliczkę na poczet pensji. Potem godzi się na małżeństwo z Łużynem, czterdziestopięcioletnim urzędnikiem. Matka pisze, że Dunia może dużo znieść, pod warunkiem, żeby dalsze stosunki były uczciwe i sprawiedliwe. Raskolnikow, czytając list, rozumie, o co chodzi: sprzedaje się dla czegoś innego. Dla miłego, dla ukochanego człowieka! Nie chce przyjąć takiej ofiary.

Gdy Łużyn okazuje pogardę rodzinie, Raskolnikow stawia ultimatum: Albo ja, albo Łużyn. Dunia zrywa zaręczyny. Jej poświęcenie ma więc granicę, którą jest godność. Odwagi jej nie brakuje: idzie do mieszkania Swidrygajłowa, bo chce się dowiedzieć prawdy o bracie, a gdy zostaje zamknięta, strzela do swojego prześladowcy.

Argument trzeci: Raskolnikow i Mikołaj

Raskolnikow, choć sam jest biedny, potrafi oddać ostatnie pieniądze. Kilka dni po zbrodni, po śmierci Marmieładowa przejechanego przez powóz, zostawia jego wdowie dwadzieścia rubli, które dostał od matki. Wcześniej, w dniu wizyty u lichwiarki, zostawił w ich izbie kilka miedziaków. Z tą hojnością kłóci się to, że za cenę swoich planów uznał życie Alony Iwanowny i Lizawiety. To odwrotność poświęcenia, bo ofiarę ponosi ktoś inny.

Zupełnie inaczej postępuje Mikołaj, malarz, który pracował w kamienicy, gdzie doszło do morderstwa. W gabinecie Porfirego klęka i woła: Winowaty! Moja wina! Jam zbójca! Porfiry tłumaczy później, że człowiek ten, głęboko wierzący, chce przyjąć cierpienie. Bierze na siebie cudzą winę, bo uważa, że przez cierpienie można się oczyścić. Dla Raskolnikowa, który patrzy na tę scenę, jest to żywy przykład człowieka niosącego winę, której sam nie popełnił.

Kontekst biblijny: miłość i krzyż

W Ewangelii według św. Jana Jezus mówi, że nikt nie ma większej miłości od tego, kto życie oddaje za przyjaciół (J 15,13). Powieść Dostojewskiego odwołuje się do tej myśli w historii Soni. W szóstej części Sonia zawiesza Raskolnikowowi na szyi cyprysowy krzyżyk, a sama zostawia sobie miedziany. On odpowiada z ironią: przyjmuję na siebie krzyż. Pod koniec powieści te słowa stają się prawdą.

Dla chrześcijanina, jakim był Dostojewski, poświęcenie nie polega na ofierze z cudzego życia. Raskolnikow chciał poświęcić cudze życie dla swojej idei i poniósł klęskę. Sonia poświęciła siebie dla ludzi, których kocha, i dała Raskolnikowowi powód, żeby zacząć żyć na nowo.

Podsumowanie

W „Zbrodni i karze” człowiek jest gotów poświęcić dla innych bardzo dużo: dobre imię i wolność (Sonia), spokojne życie (Dunia), pieniądze (Raskolnikow, gdy pomaga Marmieładowom), a nawet własne imię i wolność (Mikołaj). Powieść mówi jednocześnie, że ofiarę wolno składać tylko z własnego życia. Raskolnikow, który oddał za swoją ideę życie dwóch kobiet, zapłacił za to katorgą.

Pytania i odpowiedzi

Kto poświęca najwięcej w tej powieści?

Najwięcej poświęca Sonia. Oddaje dobre imię, żeby wykarmić rodzinę, i wolność, kiedy jedzie za Raskolnikowem na Syberię. Nikt jej o to nie prosi.

Czy Dunia chciała wyjść za Łużyna z miłości?

Z rachunku. Pani Pulcheria pisze synowi, że ani z jej, ani z jego strony nie ma wielkiej miłości. Dunia liczy, że małżeństwo zapewni bratu naukę i pracę, a rodzinie spokój.

Dlaczego Mikołaj przyznaje się do zbrodni, której nie popełnił?

Porfiry uważa, że Mikołaj jest głęboko religijny i chce przyjąć cierpienie. W więzieniu przypomniał sobie Biblię i uznał, że przez karę może się oczyścić.

Czy Raskolnikow poświęcił coś dla innych?

Oddał pieniądze rodzinie Marmieładowów, zostawił miedziaki w ich izbie i później dwadzieścia rubli na pogrzeb. Zabił jednak dwie kobiety i po zbrodni odtrącił własną matkę i siostrę, a to jest przeciwieństwo poświęcenia.

Jaki kontekst wybrać do tego pytania?

Biblijny: słowa o największej miłości (J 15,13) i krzyż, który Sonia daje Raskolnikowowi. Można też wybrać kontekst etyczny, czyli pytanie, czy wolno poświęcać innych dla wielkiego celu, tak jak chciał Raskolnikow.