Praca jako pasja człowieka. Omów zagadnienie na podstawie „Lalki” Bolesława Prusa. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
„Lalka” Bolesława Prusa powstała w epoce pozytywizmu, która uważała pracę za najważniejszą wartość i drogę do awansu. Stanisław Wokulski wspina się z niskiej pozycji dzięki pracy, Ignacy Rzecki całe życie spędza w sklepie, a Julian Ochocki pracuje nad wynalazkami. Odpowiedź pokazuje trzy sposoby przeżywania pracy. Kontekst to pozytywistyczne hasła pracy organicznej i pracy u podstaw.
Teza
W „Lalce” praca bywa pasją, która nadaje życiu sens, ale tylko wtedy, kiedy człowiek wiąże ją z jasnym celem. Wokulski pracuje z oddaniem, dopóki ma cel, a gdy go traci, praca przestaje go interesować. Rzecki i Ochocki dowodzą, że pasja do pracy może dawać satysfakcję i wtedy, gdy nie przynosi bogactwa.
Argument pierwszy: Wokulski, praca jako droga w górę
Wokulski w młodości pracował u Hopfera jako subiekt, wieczorami uczył się i dostał się do Szkoły Głównej. Po powstaniu styczniowym trafił na zesłanie, a po powrocie ożenił się z wdową po Minclu i przejął sklep. Majątek powiększył na wojnie rosyjsko-tureckiej. Przez całe życie pracował więcej niż inni, a pracę traktował jak sposób na zmianę swojego losu.
Kiedy jednak zakochuje się w Izabeli, jego pasja zmienia kierunek. Zaniedbuje sklep, pracuje dla pieniędzy, a nie dla samego handlu. W końcu sprzedaje sklep Szlangbaumom. Prus pokazuje, że praca bez celu wewnętrznego przestaje być pasją.
Argument drugi: Rzecki i Ochocki
Ignacy Rzecki od dwudziestu pięciu lat mieszka w pokoiku przy sklepie. Pilnuje porządku, układa wystawy, rozlicza kasę, a w wolnych chwilach rozmyśla o Napoleonie i pisze Pamiętnik. Jego praca jest drobna, ale dla niego ważna, bo daje mu poczucie, że jest potrzebny. Gdy Szlangbaum odsuwa go od zarządzania sklepem, Rzecki traci sens życia i wkrótce umiera.
Julian Ochocki to wynalazca z młodego pokolenia. Pracuje nad konstrukcjami i marzy o rozwoju nauki, a pieniądze go nie interesują. Razem z Geistem poszukuje metalu lżejszego od powietrza. Ochocki jest przykładem pracy jako pasji intelektualnej, czyli takiej, która łączy marzenie z nauką.
Argument trzeci: kontrast z arystokracją
Obok pracowitych postaci Prus ustawia salony, w których pracy się nie szanuje. Tomasz Łęcki żyje z pożyczek, Starski jest próżniakiem i bankrutem, a Izabela marnuje czas na towarzyskie rozrywki. Kiedy Wokulski pojawia się w towarzystwie arystokratów, pogardzają nim jako kupcem, choć żyją z jego pieniędzy. W ten sposób autor sądzi starą elitę: kto nie pracuje, nie ma prawa do poczucia wyższości.
Kontekst: pozytywizm i praca u podstaw
Po klęsce powstania styczniowego pozytywiści głosili, że Polacy mają odbudować siłę kraju pracą: gospodarczą (praca organiczna), oświatową i społeczną (praca u podstaw). Praca miała zastąpić powstańcze zrywy. Prus, publicysta warszawski, sam dawał temu wyraz w felietonach. Wokulski, Rzecki i Ochocki są przykładami tych idei w literaturze. Zarazem „Lalka” ostrzega, że samą pracą nie da się zastąpić uczuć ani rozwiązać problemów społecznych.
Podsumowanie
Praca w „Lalce” bywa pasją wtedy, kiedy człowiek wie, po co ją wykonuje. Wokulski traci ten cel, Rzecki znajduje sens w drobiazgach, a Ochocki w nauce. Prus pokazuje więc, że pasja do pracy jest wartością, ale wymaga od człowieka równowagi między życiem zawodowym i uczuciami.
Pytania i odpowiedzi
Gdzie pracował Wokulski, zanim został kupcem?
W młodości był subiektem w winiarni Hopfera, potem pracował u Mincla. Uczył się, studiował w Szkole Głównej, a po zesłaniu wrócił do Warszawy i ożenił się z wdową po Janie Minclu.
Dlaczego Rzecki jest ważną postacią w kontekście pracy?
Jest przykładem skromnego pracownika, który z poczuciem obowiązku pełni swoją rolę przez dziesięciolecia. Utrata miejsca w sklepie odbiera mu sens życia.
Czym zajmuje się Ochocki?
Jest młodym wynalazcą i naukowcem. Interesują go konstrukcje, wynalazki i badania Geista nad metalem lżejszym od powietrza.
Jak Prus ocenia pracę arystokracji?
Krytycznie: pokazuje ludzi żyjących z długów i pożyczek, którzy gardzą pracą, a z jej owoców korzystają.