Konfrontacja marzeń z rzeczywistością. Omów zagadnienie na podstawie „Lalki” Bolesława Prusa. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
W „Lalce” Bolesława Prusa marzenia mają kilku bohaterów: Wokulski marzy o miłości Izabeli, Rzecki o powrocie Napoleona i o szczęściu przyjaciela, Ochocki i Geist o wynalazkach. Każde z nich zderza się z rzeczywistością w innej formie. Kontekst to romantyzm i pozytywizm, czyli dwa sposoby patrzenia na świat po powstaniu styczniowym.
Teza
Prus pokazuje, że marzenia dają człowiekowi energię, ale konfrontacja z rzeczywistością jest dla marzyciela bolesna. Przetrwają tylko te marzenia, które opierają się na pracy i wiedzy, a nie na złudzeniach.
Argument pierwszy: Wokulski i Izabela
Wokulski przez rok nosi w sobie obraz Izabeli jako ideału. Kupuje dla niej kamienicę i konia, wspiera jej rodzinę. Kiedy w Zasławku przez chwilę ma poczucie, że ukochana się do niego zbliża, wydaje mu się, że marzenie się spełnia. Rzeczywistość zderza się z nim w pociągu, gdy słyszy rozmowę Izabeli ze Starskim po angielsku. Zrozumie wtedy, że marzył o kobiecie, której nie ma. Próbuje popełnić samobójstwo.
Argument drugi: Rzecki i Napoleon
Ignacy Rzecki marzy, że Napoleon III i jego następcy przywrócą Polsce niepodległość. W Pamiętniku starego subiekta notuje wiadomości o polityce i wierzy, że wojna zmieni Europę. Marzy też o ślubie Wokulskiego z Heleną Stawską. Rzeczywistość nie spełnia żadnego z tych marzeń: Wokulski odchodzi, a Rzecki umiera w poczuciu, że nikt go nie potrzebuje.
Argument trzeci: Ochocki i Geist
Julian Ochocki jest przeciwieństwem romantycznego marzyciela. Jego marzenie o postępie wspiera nauka. Razem z Geistem pracuje nad metalem lżejszym od powietrza. Wokulski po rozstaniu z Izabelą wyjeżdża z Ochockim do Paryża, do pracowni Geista, a w testamencie zapisuje Ochockiemu część majątku. Wynalazek nie jest w powieści ukończony, ale marzenie Ochockiego jest jedynym, które nie upada, bo opiera się na pracy.
Kontekst: romantyzm i pozytywizm po 1864 roku
Romantycy stawiali marzenie ponad rozsądek i gotowi byli walczyć o niepodległość mimo szans. Powstanie styczniowe skończyło się klęską, a pozytywiści uznali, że marzenia trzeba zastąpić pracą i nauką. Wokulski jest bohaterem na styku epok: ma w sobie romantyczną wrażliwość, ale żyje w pozytywistycznym świecie. Jego tragedia wynika z tego rozdarcia.
Podsumowanie
Prus nie potępia marzeń, ale ostrzega przed marzeniami bez oparcia. Wokulski i Rzecki ponoszą klęskę, bo ich marzenia opierają się na wyobrażeniu o drugiej osobie i o historii. Ochocki odnosi względny sukces, bo jego marzenie ma podstawę w nauce.
Pytania i odpowiedzi
Co zrozumiał Wokulski w pociągu?
Usłyszał rozmowę Izabeli ze Starskim po angielsku i zorientował się, jak naprawdę o nim myśli. To zburzyło jego obraz Izabeli.
W co wierzył Rzecki?
Był bonapartystą: wierzył, że Napoleon III i jego następcy odzyskają dla Polski niepodległość. Zapisywał to w Pamiętniku.
Czym zajmują się Ochocki i Geist?
Badają możliwość stworzenia metalu lżejszego od powietrza, który miałby zrewolucjonizować transport.
Czy marzenia w „Lalce” się spełniają?
Prawie żadne. Wokulski nie zdobywa Izabeli, Rzecki nie doczekał się niepodległości, wynalazek nie zostaje ukończony.