LalkaBolesław Prus

Miasto – przestrzeń przyjazna czy wroga człowiekowi? Omów zagadnienie na podstawie „Lalki” Bolesława Prusa. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Akcja „Lalki” Bolesława Prusa toczy się głównie w Warszawie lat 1878–1879, ale bohater jeździ też do Paryża i do wiejskiego Zasławka. Prus opisuje stolicę z dokładnością do ulic: Krakowskie Przedmieście, Powiśle, Łazienki. Miasto bywa w powieści miejscem pracy i sukcesu, ale też samotności i biedy. Kontekst to rozwój miast i kapitalizmu w XIX wieku.

Teza

Miasto w „Lalce” jest dwoiste: daje szansę na awans i pracę, ale też zwiększa różnice społeczne i pogłębia samotność. Czy jest przyjazne, zależy od tego, kim jest człowiek i w którą jego część się wchodzi.

Argument pierwszy: Warszawa daje szansę

Dla Wokulskiego Warszawa jest miejscem awansu. Zaczynał tu jako ubogi chłopak, pracował w winiarni, uczył się, wszedł do handlu i wyrósł na bogatego kupca. Jego sklep na Krakowskim Przedmieściu jest centrum miasta. Tu spotyka się arystokracja, tu spacerują ludzie, tu zaczyna się jego romans z Izabelą. Miasto daje mu możliwość działania.

Argument drugi: miasto podzielone

Prus pokazuje kontrast: obok bogatego Krakowskiego Przedmieścia leży Powiśle, dzielnica biedy nad Wisłą. Wokulski spaceruje tam po odmowie Izabeli i przypomina sobie swoją trudną młodość. Spotyka robotnika Wysockiego i obiecuje mu pracę. W kamienicy, którą kupuje od Łęckich, mieszkają studenci, którzy nie płacą czynszu, Helena Stawska i inni biedni lokatorzy. Miasto jest wrogie dla tych, którzy nie mają pieniędzy.

Argument trzeci: samotność w tłumie

W Paryżu Wokulski czuje się obcy. Spaceruje po ulicach, ogląda kamienice i ludzi, ale nie potrafi się w tym mieście odnaleźć. Kupiec, który odniósł sukces w Warszawie, w Paryżu bywa samotny i wciąż myśli o Izabeli. Rzecki w Warszawie mieszka w pokoiku przy sklepie, a jego jedynym towarzystwem jest Pamiętnik. Miasto nie łączy ludzi, a odgradza ich od siebie.

Kontekst: miasto w XIX wieku

W XIX wieku miasta rosły dzięki handlowi i przemysłowi. Warszawa była pod zaborem rosyjskim, ale rozwijała się szybciej niż reszta kraju. Rosły kamienice czynszowe, a razem z nimi biedne dzielnice. Pozytywiści widzieli w mieście szansę na rozwój, ale krytykowali bezduszność kapitalizmu. Prus wpisuje się w ten nurt: opisuje miasto jako miejsce, w którym szczęście zależy od pozycji.

Podsumowanie

Miasto w „Lalce” jest przyjazne dla tych, którzy mają pieniądze i pozycję, a wrogie dla ubogich i samotnych. Wokulski doświadcza obu stron: odnosi tu sukces, ale też cierpi.

Pytania i odpowiedzi

Gdzie mieści się sklep Wokulskiego?

Na Krakowskim Przedmieściu w Warszawie. Wokulski otwiera tam nowy sklep w 1878 roku.

Co to jest Powiśle w „Lalce”?

Biedna dzielnica Warszawy nad Wisłą, której Prus używa jako kontrastu dla bogatego centrum.

Jak Wokulski czuje się w Paryżu?

Jest tam obcy, samotny i myśli o Izabeli. Spotyka profesora Geista.

Dlaczego Prus opisuje Warszawę tak szczegółowo?

Chciał zachować realistyczny obraz miasta i pokazać panoramę społeczeństwa od arystokracji po biedotę.