Dzieje Stanisława Wokulskiego

Losy bohatera w ujęciu chronologicznym

Po jakimś czasie wstąpił do Szkoły Przygotowawczej, a gdy pomyślnie zdał w niej końcowe egzaminy – do Szkoły Głównej.

Po śmierci Niemca ożenił się z wdową, dużą starszą Małgorzatą Pfeifer. Małżeństwo mu nie służyło: powoli tracił cel życia, opadał z sił. Gdy nagle został wdowcem i odziedziczył duży majątek po żonie, nie poprawiło to jego samopoczucia.

Na próżno próbował kontynuować młodzieńcze pasje naukowe. Podczas przedstawienia teatralnego spotkał Izabelę Łęcką i zakochał się w romantyczny sposób.

W efekcie nieszczęśliwej miłości wyjechał do Paryża, gdzie spotkał profesora Geista, nie mogąc jednak uleczyć się z uczucia – wrócił do Warszawy i ponownie oczarowywał Izabelę.

Z jej powodu próbował nawet popełnić samobójstwo (jak romantyk) i wpadł w stan apatii.

Jego losy zakończyły się nagłym zniknięciem: jedni twierdzili, że bohaterowi udało się w końcu zabić co uczynił w ruinach zasławskiego zamku (taka wersja wydarzeń była efektem listu Węgiełka do Rzeckiego i wiadomości od doktora Szumana, któremu ktoś doniósł, że Wokulski kupował dynamit u jednego z górników), drudzy z kolei – że ponownie wyjechał do Paryża i rozpoczął tam współpracę z Geistem (tę wersję wydarzeń potwierdzał wyjazd do stolicy Francji fascynata naukowych wynalazków - Juliana Ochockiego), a jeszcze inni, wierzący w wiadomość od Szlangbauma – że za granicą Stanisław rozpoczął całkiem nowe życie.

Stanisław Wokulski to bogaty kupiec galanteryjny. Podczas głównych rozgrywających się w utworze wydarzeń miał 45-46 lat. Wywodził się z rodziny szlacheckiej, która utraciła tytuł i majątek w ramach represji carskich.

Pracował dniami i nocami, w międzyczasie udzielając korepetycji, dużo czytając i wciąż się ucząc. Często odwiedzał go ojciec, zabierając mu zarobione pieniądze. Chciał przeznaczyć je na proces w sprawie odzyskania rodzinnego majątku.

W winiarni odwiedzała go też zakochana Kasia Hopfer, córka dawnego przełożonego. Młodzieniec nie odwzajemniał jej uczuć. Inna kobietą, która się nim interesowała w tym czasie była mężatka - Małgorzata Mincel. Często zapraszała go na herbatkę, a wizyty te przedłużały się do późna. Choć Stach chciał jej unikać, kobieta szalała na jego punkcie. W burzliwych czasach powstania styczniowego Wokulski zaangażował się w działalność konspiracyjną. Przerwał naukę, by wziąć udział w powstaniu styczniowym. Pewnego dnia zniknął.

Dzięki pomocy Rzeckiego dostał zatrudnienie u Minclów. Pół roku po śmierci właściciela - Jana Mincla Stach ożenił się z wdową po nim – Małgorzatą Pfeifer. Po hucznym weselu zajął się zarządzaniem sklepem. Dzięki kontaktom z kontrahentami z Rosji sklep zaczął przynosić większe zyski. Minclowa ubóstwiała młodego męża. Śledziła go, bo podejrzewała go o zdrady.

Po pięciu latach małżeństwa chciała się odmłodzić, jednak kuracja była zabójcza. Cały swój majątek przekazała mężowi. Po stracie Stach zamknął się w sobie. Przestał zajmować się handlem, poświęcając się nauce. Czas mijał, a on wyglądał coraz gorzej.

Pewnego dnia za namową Rzeckiego wybrał się do teatru. Od tego momentu – bardzo się zmienił – powróciła jego dawna energia i chęć życia. Zakochał się od pierwszego wejrzenia w Izabeli Łęckiej i postanowił zdobyć majątek, by zbliżyć się do ukochanej.

W 1877 roku postanowił wyjechać na wojnę rosyjsko-turecką w Bułgarii, by się wzbogacić. Zarządzanie sklepem pozostawił Rzeckiemu. Na wojnie, dzięki bogatemu wspólnikowi i uczciwej pracy powiększył znacznie swój majątek. Niejednokrotnie narażał cały swój dobytek i życie. Najtrudniejsza do zniesienia była jednak dla niego samotność i tęsknota za ojczyzną. Przeżywał „ból duszy”. Praca na obczyźnie była dla niego ucieczką przed samym sobą.

Mimo finansowego wsparcia udzielonego Łęckim nie dochodzi do realizacji wspólny plan wyjazdu do Paryża. Panna Izabela zdecydowała się na wyjazd na wieś do prezesowej Zasławskiej i odnowienie romansu z próżniakiem – Kazimierzem Starskim.

Wokulski wyjechał do Paryża, gdzie dzięki wspólnym interesom z Suzinem pomnaża swój majątek. We Francji poznaje między innymi naukowca – profesora Geista. Zafascynowany jego odkryciami, m. in. metalem lżejszym od powietrza, wspiera pracę naukową badacza i obiecuje do niego dołączyć. List od prezesowej Zasławskiej sprawił, że wrócił do Warszawy. Pojechał do majątku w Zasławiu, gdzie bawiła arystokracja, a wśród niej panna Łęcka. W majątku poznaje zasady dobrego gospodarowania. Czas spędza na rozmowach i spacerach. Od pani Wąsowskiej dowiaduje się o naturze kobiet, jednak odrzuca możliwość romansu z nią. Zbliża się do Izabeli. Kamieniarzowi Węgiełkowi oferuje pracę w Warszawie. Dzieli się też naukowymi pasjami z Julianem Ochockim.

W Warszawie jest stałym gościem u Łęckich. Izabela wciąż go kokietuje, jednak nie daje wiążącej odpowiedzi dotyczącej zamążpójścia. Stanisław sprzedaje swój sklep Żydowi Szlangbaumowi. Wciąż stara się zbliżyć do kręgów arystokratycznych, jednak spotyka się z wyrazami lekceważenia, m.in. jest nim zbyt późne zaproszenie na bal do księcia. W międzyczasie zaczyna spotykać się z Heleną Stawską, co rodzi liczne plotki. Zachwyt Izabeli skrzypkiem Molinarim budzi w nim wątpliwości. Ostatecznie Wokulski oświadczył się pannie Izabeli. Poczuł się szczęśliwy. Zaczął szastać pieniędzmi, dla wszystkich był wyrozumiały. Pomógł m. in. w organizacji ślubu Marianny i Węgiełka.

Podczas podróży do Krakowa Stanisław jest świadkiem rozmowy Łęckiej i Starskiego prowadzonej po angielsku. Dowiaduje się o prawdziwej naturze kobiety i zrywa zaręczyny. Próbuje popełnić samobójstwo, rzucając się pod pociąg. Ratuje go dróżnik Wysocki. Popada w depresję. Pocieszenie próbuje znaleźć w nauce. Sprzedaje cały swój majątek i wyjeżdża na Wschód. Sporządza także testament.

Nie dowiadujemy się ostatecznie jak dalej potoczyły się losy bohatera. Autor sugeruje, że mógł udać się w podróż do Indii, pojechać do Paryża w celach naukowych lub popełnić samobójstwo podczas detonacji w ruinach zamku w Zasławiu.

W młodości Wokulski pełen był ideałów. Pochodził z rodziny szlacheckiej, która pozbawiona została tytułu.

Wcześnie podjął pracę w winiarni u Hopfera, by zarabiać na swój byt. Równocześnie podjął naukę w Szkole Przygotowawczej, a następnie, pracując już w sklepie Minclów, zdał egzaminy do Szkoły Głównej. Był poniżany i szykanowany przez klientów i kolegów z pracy.

Za Stachem wstawił się Rzecki. Zaproponował mu mieszkanie u siebie. Załatwił też pracę w sklepie Minclów. Uczył się nocami, dawał także korepetycje. Naukę przerwał romantyczny zryw niepodległościowy. Stanisław związał się z ruchem konspiracyjnym, a następnie wziął udział w powstaniu styczniowym. W konsekwencji został zesłany na Syberię, gdzie spędził dwa lata.

Po oświadczynach pannie Izabeli, Wokulski zbliżył się do rodziny Łęckich. Kiedy zachorowała siostra pana Tomasza kupiec udał się wraz Łęckimi do Krakowa pociągiem relacji Warszawa – Wiedeń. Pociągiem jechał także kuzyn Izabeli Kazimierz Starski. Został zaproszony do przedziału Łęckich.

Podczas rozmowy toczonej po angielsku panna Łęcka flirtowała ze Starskim. Przyznała się także, że podczas jednego ze s[potkań z adoratorem zgubiła medalion, który podczas oświadczyn wręczył jej Stanisław. Do kupca galanteryjnego doszło w końcu, ze Izabele traktuje go z pogardą i lekceważeniem. Jedynym powodem, dla którego z nim jest są jego pieniądze.

Stanisław wyszedł z pociągu na najbliższej stacji, poprosił konduktora, by ten wręczył mu telegram, w którym rzekomo wzywano go do powrotu do Warszawy. Żegnając się z Łęcką, bohater powiedział: „Farewell, miss Iza, farewell!”.

Nie chciał, by poczuła się osaczona. Idzie do adwokata i w jego obecności zawiera umowę z Żydem Szlangbaumem na zakup kamienicy. Daje mu dziewięćdziesiąt tysięcy, choć kamienica warta jest dużo mniej. Żyd wynajmuje dodatkowo kilku fałszywych licytantów, którzy mają podbić cenę tak, by ostateczna kwota wyniosła tyle, ile przeznaczył na nią Wokulski.

Chodziło między innymi o przebicie oferty baronowej Krzeszowskiej (siedemdziesiąt tysięcy) i zapewnienie posagu Izabeli.

Wokulski umorzył mu dług, choć mógł odebrać zgubioną kasę. Inkasent miał u niego kilkaset rubli oszczędności. Planował wysłać syna na studia medyczne.

Stanisław ulitował się nad nim, jednak zastrzegł, by nikomu o tym nie mówił. Kupiec był w dobrym nastroju. Planował z Łęckimi wspólną podróż do Paryża.