FerdydurkeWitold Gombrowicz

Motywy literackie w „Ferdydurke”

W „Ferdydurke” powracają motywy maski, niedojrzałości, snu, szkoły, dworku i rodziny. Każdy z nich pokazuje inny wymiar formy, w którą uwikłany jest człowiek.

Maska i uwikłanie w formę

Gombrowicz używa kolokwializmu „gęba” jako znak maski narzuconej człowiekowi przez środowisko.

Wszystkie formy osaczają jednostkę, kradną jej prawdziwe przekonania czy zachowania powodując, że każda osoba przestaje być szczery, „prawdziwy”, naturalny. Najgorsze jest to, że forma, zabierając człowiekowi jego indywidualne cechy i wolność wyboru, nie odbiera mu świadomości, że jest jej niewolnikiem, służy konwencjom, układom. Ferdydurke jest krytyką formy, która fałszuje ludzką naturę, zabija w człowieku autentyczność, naturalność, szczerość.

Niedojrzałość i niewinność

Z osiągnięciem pełnoletniości nie wyzbywamy się kultywowanych przez całe dojrzewanie marzeń, lubimy być chwaleni, wolimy leniuchować niż pracować, jesteśmy „dzieckiem podszyci”. Z wiekiem zmieniamy się jedynie fizycznie, ukrywając głęboko to, co czujemy i czego chcemy. Jesteśmy niedojrzali.

W powieści szczególnym, symbolicznym znakiem dziecięcości, zawierającym w sobie niewinność, prostoduszność, łatwowierność, potrzebę czuwania nad małym człowiekiem jest „pupa”. Określenie to jest charakterystyczne dla mowy dziecięcej lub ewentualnie dla leksyki opiekunów dzieci. Gombrowicz skontrastował je z wulgarnym słowem na literę „d”.

Sen i świat oniryczny

Józio, wszystko co go spotyka, traktuje na początku ja sen. Nie może uwierzyć, ze choć ma trzydzieści lat, wszyscy widzą w nim gimnazjalistę, nire potrafi zrozumieć, że musi chodzić do szkoły.

W „Ferdydurke” można doszukać się motywów onirycznych.

Porażenie, niemoc, wrażenie, że człowiekiem rządzi czy porusza ktoś inny niż on sam – to wrażenia częste we śnie.

Przygody Józia są sytuacjami pozbawienia woli. Zostały przedstawione jako przygody, niczym ze snu. We śnie nie podejmujemy decyzji. Nie mamy realnego wpływu na wydarzenia.

Słowo „sen! Jawa!” pojawia się kilkukrotnie w pierwszej części utworu. Józio widzi swego sobowtóra. Kolejne wydarzenia, od wkroczenia do jego pokoju Pimki, przyjmują konwencję snu,

W utworze zostaje naruszona logika zachowań i ich konsekwencji.

Szkoła, dworek i rodzina

W pierwszej części powieści Józio poznaje patriotyczną dydaktykę szkoły – warszawskie gimnazjum dyrektora Piórkowskiego - jej nudnych profesorów i metody, którymi starają się „upupić” młodzież.

Przebywając w Bolimowie, główny bohater zapoznaje się ze wszystkimi tradycyjnymi zasadami, kultywowanymi wciąż przez szlachecką, ziemiańską rodzinę (bicie służby, życie ponad stan).

Modelową rodziną są Młodziakowie. To trzyosobowa mieszczańska rodzina, której postępowanie i zasady są przykładem „fałszywej formy”. Głową rodziny jest Wiktor Młodziak, inżynier-konstruktor i urbanista. Jego żona - Joanna Młodziakowa – nie pracuje zawodowo, ale aktywnie uczestniczy w społecznej działalności, realizując się jako „członkini komitetu dla ratowania niemowląt lub dla zwalczania plagi żebraniny dziecięcej w stolicy”. Młodziakowie mają nastoletnią córkę Zutę. Wszyscy zachowują się bardzo nowocześnie, w domu czczą racjonalizm, wyolbrzymiają rolę sportu szczycą się swoimi wyzwolonymi z formy zasadami i wolnomyślicielstwem, Gdy odkrywają w szafach pokoju Zuty obecność nastoletniego Kopyrdy i podstarzałego profesora, pęka ich forma i pokazują prawdziwe, ukrywane przed otoczeniem, klasyczne i tradycyjne oblicze.

Pytania i odpowiedzi

Jakie motywy występują w „Ferdydurke”?

Maska (gęba), niedojrzałość, niewinność i infantylność, sen, szkoła, szlachecki dworek i rodzina.

Dlaczego Józio traktuje wszystko jak sen?

Bo nie może uwierzyć, że mając trzydzieści lat, jest uczniem. W pierwszej części powieści powtarza się wołanie: „sen! Jawa!”.

Która rodzina jest wzorem nowoczesności?

Młodziakowie, trzyosobowa mieszczańska rodzina, która uważa się za postępową.