PrzedwiośnieStefan Żeromski

Jakie znaczenie ma tytuł dla odczytania sensu utworu? Omów zagadnienie na podstawie „Przedwiośnia” Stefana Żeromskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Tytuł „Przedwiośnie” wskazuje czas przejściowy: zima już odchodzi, a wiosny jeszcze nie ma. W powieści oznacza to trzy rzeczy: dosłowną porę roku, w której dzieją się ważne sceny, młodość Cezarego Baryki, który jeszcze nie dojrzał, i Polskę po odzyskaniu niepodległości, która dopiero się buduje. Kontekstem jest historia pierwszych lat II Rzeczypospolitej.

Teza

Żeromski nazwał powieść „Przedwiośnie”, bo opisuje świat, w którym coś się kończy, ale nic jeszcze nie rozkwitło. Śnieg topnieje w błoto, w Polsce brakuje pieniędzy i zgody, a główny bohater ma dwadzieścia cztery lata i wciąż szuka swojej drogi. Tytuł nie mówi, czy wiosna przyjdzie, i zakończenie utworu też tego nie rozstrzyga.

Argument pierwszy: przedwiośnie jako pora roku w kluczowych scenach

Słowo „przedwiośnie” pada w powieści cztery razy i za każdym razem w ważnym miejscu. Pierwszy raz Cezary wypowiada je przy grobie matki w Baku, kiedy opowiada jej o wiośnie i ptaku, który ogłasza szczęście powrotu przedwiośnia. Drugi raz widzimy je w pierwszym polskim miasteczku, do którego bohater dociera po śmierci ojca. Śniegi tam już stopniały, a chłopcy-nędzarze tańczą boso na błocie, bo przedwiośnie zdmuchnęło już z dachów bud najbliższych lód i śnieg. Cezary rozgląda się po grząskich uliczkach i pyta: Gdzież są twoje szklane domy?.

Ostatni raz słowo wraca w ostatniej scenie: Był pierwszy dzień przedwiośnia. Wiatr południowy zamienia śnieg w błoto, ćwierkają wróble, a Cezary idzie z robotnikami pod Belweder. Pora roku łączy więc trzy chwile, w których bohater żegna matkę, wjeżdża w nowy kraj i wybiera własną drogę.

Argument drugi: przedwiośnie jako obraz Polski po 1918 roku

Najważniejsze znaczenie słowa pada w rozmowie Szymona Gajowca z Cezarym w Warszawie. Gajowiec, urzędnik wysokiego szczebla w ministerstwie, mówi o odbudowie państwa: To dopiero przedwiośnie nasze. Dodaje, że Polacy wychodzą na przemarznięte role i biorą się do własnego pługa, do radła i motyki, choć robią to nieumiejętnymi rękami. Państwo po wielu latach zaborów dopiero zaczyna pracę, a trud i brud są częścią tego początku.

Taki obraz zgadza się z tym, co Cezary widzi wokół siebie. Chaty pod papą, błotniste uliczki miasteczka, nędza parobków w Chłodku i dzielnica biedy w Warszawie pokazują kraj, który jeszcze nie wyszedł z zimy. Tytuł przypomina, że wiosna po takiej zimie wymaga pracy, a nie samych marzeń o szklanych domach.

Argument trzeci: przedwiośnie jako dojrzewanie Cezarego

Cezary ma na początku powieści czternaście lat, a na końcu dwadzieścia cztery, i przez cały ten czas jeszcze się kształtuje. Kieruje się emocjami: w Baku zachwyca się wiecami, w Nawłoci zakochuje się w Laurze i w gniewie uderza ją w twarz, w Warszawie szuka idei, która uzdrowi kraj. Bywa uczciwy i odważny, a zaraz potem egoistyczny i porywczy. Jego życie, tak jak pora roku z tytułu, składa się z topniejącego śniegu i błota, z którego może coś wyrosnąć, ale jeszcze nie wyrosło.

W ostatnim zdaniu powieści Cezary wyszedł z szeregów robotników i parł oddzielnie na szereg żołnierzy. Czytelnik nie dowiaduje się, co będzie dalej, więc bohater, podobnie jak kraj, zostaje na progu.

Kontekst historyczny: pierwsze lata II Rzeczypospolitej

Żeromski ukończył powieść 21 września 1924 roku, sześć lat po odzyskaniu niepodległości. Polska musiała w tym czasie ustalić granice, co wymagało wojny z bolszewikami w 1920 roku, stworzyć wspólne państwo z kawałków trzech zaborów i wprowadzić własną walutę. W 1922 roku zastrzelono pierwszego prezydenta Gabriela Narutowicza, rządy zmieniały się szybko, a pieniądze traciły wartość. Taki stan, w którym państwo już istnieje, ale nie działa jeszcze sprawnie, dobrze oddaje słowo „przedwiośnie”.

Podsumowanie

Tytuł pomaga czytać powieść na trzy sposoby: jako opis pogody w ważnych scenach, jako obraz młodego państwa po zaborach i jako obraz dojrzewającego bohatera. We wszystkich trzech wypadkach najważniejsze jest to, że wiosna dopiero się zbliża, a zakończenie nie mówi, czy nadejdzie.

Pytania i odpowiedzi

Ile razy w „Przedwiośniu” pada słowo „przedwiośnie”?

Cztery razy: przy grobie matki Cezarego w Baku, w pierwszym polskim miasteczku, w rozmowie Gajowca z Cezarym i w pierwszym zdaniu ostatniej sceny.

Kto w powieści mówi, że to „dopiero przedwiośnie nasze”?

Szymon Gajowiec, dawny wielbiciel matki Cezarego i wysoki urzędnik w Warszawie. Mówi to o Polsce, tłumacząc Cezaremu, że kraj dopiero zaczyna prace nad odbudową.

Co oznaczają tytuły trzech części powieści?

„Szklane domy” to marzenie o nowoczesnej Polsce, które Seweryn Baryka opowiada synowi. „Nawłoć” to nazwa dworu, w którym Cezary poznaje życie polskiej szlachty. „Wiatr od wschodu” zwykle odczytuje się jako napływ komunistycznych idei z Rosji, z którymi Cezary spiera się w Warszawie.

Czy tytuł zapowiada szczęśliwe zakończenie?

Nie jest to jasne. Przedwiośnie zwykle poprzedza wiosnę, ale w powieści widać głównie błoto i chłód, a ostatnia scena kończy się, zanim wiadomo, czy Cezary i Polska dojdą do rozkwitu.