Rola autorytetu w życiu człowieka. Omów zagadnienie na podstawie „Przedwiośnia” Stefana Żeromskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
W „Przedwiośniu” autorytety pomagają Cezaremu znaleźć drogę, ale żaden nie daje mu gotowej odpowiedzi. Ojciec Seweryn przekazuje mu opowieść o szklanych domach, Szymon Gajowiec uczy go patrzeć na państwo, a Antoni Lulek tłumaczy mu komunizm. Cezary ocenia je wszystkie krytycznie i w końcu decyduje sam. Kontekstem jest socjologiczny podział władzy i autorytetu według Maxa Webera.
Teza
Autorytet jest w powieści potrzebny, bo pomaga młodemu człowiekowi znaleźć sens w chaosie. Ale Żeromski pokazuje też jego granice: autorytet może się mylić, może być oderwany od życia albo służyć obcym celom. Dobry autorytet pozwala wybrać samemu, a zły żąda ślepego posłuszeństwa.
Argument pierwszy: rodzice, czyli autorytet pierwszy
Rodzice są pierwszymi autorytetami Cezarego. Seweryn dba o to, żeby syn znał polski i poznał ojczyznę z książek. Jadwiga prowadzi dom, a w czasie rewolucji okazuje się mądrzejsza od syna: sprytnie chowa część złota, wie, jak zdobyć jedzenie, i odmawia, gdy Cezary tłumaczy jej komunizm. Gdy Seweryn znika na froncie, a matka nie potrafi wytyczyć granic, Cezary zaczyna się buntować, a zaufanie do rodziców słabnie.
Dopiero po śmierci matki Cezary próbuje zrozumieć jej sposób myślenia. W myślach wchłania jej poglądy i przebacza jej błędy, ale jest już za późno, żeby jej to powiedzieć. Autorytet rodziców bywa więc doceniany z opóźnieniem.
Argument drugi: Seweryn, czyli autorytet, który zawodzi
Seweryn po wojnie staje się dla syna przewodnikiem. Opowiada mu o szklanych domach, chce go zarazić miłością do Polski i mówi o sobie: Dawniej byłem zupełnie inny, a teraz jestem zupełnie inny.
Cezary go szanuje, ale wątpi. Odpowiada: Szkło się łatwo tłucze.
Gdy ojciec rozwija swoją wizję, Cezary rzuca: Marzenia! Marzenia!
Gdy po śmierci Seweryna Cezary trafia do Polski, widzi błoto, brudne uliczki i rozmyśla: Gdzież są twoje szklane domy?
Uważa, że ojciec mu zażartował. Autorytet oparty na uczuciu i wierze okazuje się więc niewystarczający wobec rzeczywistości.
Argument trzeci: Gajowiec i Lulek, czyli dwaj mistrzowie
W Warszawie Cezary spotyka dwóch ludzi, którzy chcą go czegoś nauczyć. Szymon Gajowiec pokazuje mu portrety swoich nauczycieli, Bohusza, Krzemińskiego i Abramowskiego, i tłumaczy, że oni uczyli go wiary i miłości do kraju, a on, Gajowiec, ma wprowadzić tę wiarę w czyn. Pełni rolę mentora, opiekuje się Cezarym i daje mu pracę.
Lulek jest autorytetem innego rodzaju. Ma ogromną pamięć, świetny dialektyk
przekonuje słuchaczy ideologią i umie wzbudzić w nich poczucie krzywdy, ale jego wiedza pochodzi z książek, bo nigdy nie widział Rosji. Cezary, który widział rewolucję w Baku, nie przyjmuje jego pouczeń bez sprzeciwu i na zebraniu komunistów mówi własne zdanie. Obaj mistrzowie uczą Cezarego, ale żaden nie zdobywa go całkowicie.
Kontekst socjologiczny: trzy typy autorytetu według Maxa Webera
Niemiecki socjolog Max Weber wyróżnił trzy źródła autorytetu: tradycję, urok osobisty (charyzmę) i prawo. Autorytet tradycyjny opiera się na zwyczaju, jak w rodzinie, charyzmatyczny na wierze w wyjątkową osobę, a prawny na przepisach i urzędzie. W powieści ojciec jest autorytetem rodzinnym, Lulek próbuje oddziaływać charyzmą idei, a Gajowiec jako wiceminister reprezentuje autorytet urzędu. Cezary nie ufa żadnemu bez zastrzeżeń, co pokazuje, że w niespokojnych czasach autorytety tracą pewność.
Podsumowanie
Autorytet pomaga Cezaremu, ale nie zastępuje mu własnego rozumu. Rodzice, Gajowiec i Lulek dają mu wiedzę i wzory, a on bierze z nich to, co mu pasuje, i odrzuca resztę. Powieść pokazuje, że autorytet ma sens wtedy, gdy zostawia człowiekowi wolny wybór.
Pytania i odpowiedzi
Kto jest największym autorytetem dla Cezarego?
Początkowo matka i ojciec, potem krótko Seweryn jako opowiadacz szklanych domów, a w Warszawie Szymon Gajowiec. Żaden z nich nie zachowuje pełnego zaufania Cezarego do końca powieści.
Dlaczego Cezary nie ufa Gajowcowi bez zastrzeżeń?
Bo uważa, że Gajowiec jest zbyt ostrożny. Zarzuca mu, że wierzy w opatrzność i powolne reformy, podczas gdy Polska potrzebuje dużej idei i szybkich zmian.
Czy Lulek jest dla Cezarego autorytetem?
Przez pewien czas tak, bo Lulek świetnie mówi i zna ideologię, a Cezary chce zrozumieć, jak naprawić świat. Po zebraniu komunistów ich drogi się rozchodzą, choć w ostatniej scenie obaj idą w jednym pochodzie.
Jaki inny kontekst można wybrać?
Psychologiczny: wpływ rodziców i rówieśników na kształtowanie się poglądów młodego człowieka. Cezary jest przykładem, jak wiele zależy od tego, kogo uważamy za wzór.