PrzedwiośnieStefan Żeromski

Młodość jako czas kształtowania własnej tożsamości. Omów zagadnienie na podstawie „Przedwiośnia” Stefana Żeromskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

W „Przedwiośniu” młodość jest czasem prób i błędów: Cezary Baryka przez dziesięć lat zmienia poglądy, miłości i przekonania o sobie, a na końcu wciąż nie wie, kim jest. Czytelnik widzi, jak wychowanie, wojna, rewolucja, pierwsza miłość i zetknięcie z Polską kształtują bohatera. Kontekstem jest psychologiczne pojęcie kryzysu tożsamości.

Teza

Cezary wchodzi w życie z gotowym obrazem siebie: jedynak, dobrze wychowany, wygodnie ułożony. Dziesięć lat wojen i rewolucji zabiera mu rodziców, majątek i przekonania, więc musi zbudować własną tożsamość od nowa. Powieść pokazuje, że ten proces trwa długo i nie zawsze kończy się powodzeniem.

Argument pierwszy: Cezary w Baku, czyli swoboda i cudze idee

Czternastoletni Cezary czuje się wolny, bo ojciec poszedł na wojnę, a matka nie umie go powstrzymać. Biega po ulicach, porzuca naukę, a wiece, na które chodzi, dają mu gotowe odpowiedzi na każde pytanie. Przejmuje je tak, jakby sam do nich doszedł. Dlatego traktuje rewolucję jak własną sprawę i potrafi pouczać nią matkę.

Prawdziwy sprawdzian przychodzi, gdy rewolucja zabiera mu mieszkanie, a potem matkę. W czasie walk w Baku Cezary nie wiedział, kim właściwie jest i gdzie jest jego miejsce w tych zatargach. Nie mógł stanąć po stronie Ormian, Tatarów, Turków ani Rosjan. Z kłopotu ratuje go przypadkowa legitymacja polskiego konsula, która robi z niego obywatela jakiegoś „Lechistanu”.

Argument drugi: Polska, czyli wybory i błędy

W Polsce Cezary po raz pierwszy sam decyduje o sobie. Idzie na studia medyczne, a potem na wojnę, bo tak robią koledzy. W Nawłoci sprawdza się jako gość, tancerz i uwodziciel. Zakochuje się w Laurze Kościenieckiej, a równocześnie flirtuje z Karoliną. Gdy Karolina umiera, a Laura staje po stronie narzeczonego, Cezary uderza Laurę i ucieka. Ten okres pokazuje, że bohater nie panuje jeszcze nad emocjami.

W Chłodku, w prostym domu ekonoma, rozmawia z gospodarzem i mówi: Nie jestem wcale „jaśnie pan”, lecz najzwyklejszy Baryka. Odrzuca więc życie dworu i próbuje zobaczyć świat oczami ludzi, którzy pracują. Widzi tam nędzę parobków i komorników, która budzi w nim bunt.

Argument trzeci: Warszawa i poszukiwanie idei

W Warszawie Cezary pracuje u Gajowca, chodzi na wykłady i rozmawia z Lulkiem. Jest już dojrzalszy, bo potrafi sam ocenić cudze poglądy, i kłóci się zarówno z wiceministrem, jak i z komunistami. Mimo to wciąż poddaje się nastrojom. Po spotkaniu z Laurą w Ogrodzie Saskim, zdenerwowany i zraniony, wybiera udział w pochodzie robotników, choć wcześniej mówił, że nie nadają się do władzy.

W ostatniej scenie idzie w żołnierskim stroju, a przed szeregiem żołnierzy parł oddzielnie. Sam wybiera drogę, ale nie wiadomo, dokąd ona prowadzi. Tak wygląda tożsamość, która jeszcze się nie ukształtowała.

Kontekst psychologiczny: kryzys tożsamości

Psycholog Erik Erikson twierdził, że w młodości człowiek przechodzi kryzys tożsamości: sprawdza różne role, poglądy i miłości, żeby odpowiedzieć na pytanie, kim jest. Erikson uważał ten kryzys za normalny etap dorastania, a jego wynik zależy od tego, jak młody człowiek poradzi sobie z wyborem ról. Cezary musi wybierać w wyjątkowo trudnych warunkach: traci dom i rodziców, a jego dorastanie przypada na wojny i przewroty. Jego kolejne wcielenia, od rewolucjonisty przez żołnierza do uwodziciela i działacza, są takimi próbami.

Podsumowanie

Cezary kształtuje swoją tożsamość przez dziesięć lat, od przejmowania cudzych idei w Baku, przez błędy w Nawłoci, po samodzielne wybory w Warszawie. Na końcu powieści wciąż jest niedojrzały, ale potrafi już sam zdecydować o swoim kroku.

Pytania i odpowiedzi

Ile lat ma Cezary na początku i na końcu powieści?

Na początku czternaście, na końcu dwadzieścia cztery. Akcja trwa od jesieni 1914 roku do pierwszego dnia przedwiośnia 1924 roku.

Co Cezary dziedziczy po rodzicach?

Po ojcu ma pamięć o polskim pochodzeniu i opowieść o szklanych domach, a po matce przywiązanie i zdolność poświęcenia się. Obie te cechy często wchodzą w konflikt z jego impulsywnością.

Czy Cezary dojrzewa w trakcie powieści?

Częściowo. Uczy się krytycznie oceniać idee i widzi cudzą krzywdę, ale w ostatniej scenie wciąż kieruje się raczej emocjami niż spokojnym namysłem.

Jaki inny kontekst można wybrać?

Historyczny: pokolenie urodzone około 1900 roku, które wchodziło w dorosłość w czasie wojny i odzyskiwania niepodległości, musiało samo budować nowe państwo i swoje miejsce w nim.