Mit rodu Labdakidów: streszczenie
Labdakidzi to królewski ród Teb, do którego należeli Lajos, jego syn Edyp i dzieci Edypa: Eteokles, Polinik, Antygona i Ismena. Przepowiednia, że Edyp zabije ojca i ożeni się z matką, spełniła się mimo prób jej uniknięcia, a skutki spadły na następne pokolenie. Początek tej historii znamy z mitu i z tragedii „Król Edyp”, a jej koniec opowiada „Antygona”.
Kim byli Labdakidzi
Ród bierze nazwę od Labdakosa, ojca Lajosa. W tragedii Sofoklesa chór mówi o tym domu, że ciosy spadają na niego od pokoleń: „Tak już od wieków w Labdakidów domy po dawnych gromach nowe godzą gromy”.
- Labdakos: przodek rodu, król Teb.
- Lajos (syn Labdakosa) i Jokasta: rodzice Edypa.
- Edyp i jego matka Jokasta: rodzice Eteoklesa, Polinika, Antygony i Ismeny.
- Kreon: brat Jokasty, wuj Edypa i jego dzieci; żona Eurydyka, synowie Megareus (wspomniany w tragedii) i Hajmon.
Edyp: od przepowiedni do ślubu z Jokastą
Przepowiednia i śmierć Lajosa
Przepowiednia głosiła, że Edyp – potomek tebańskiego rodu królewskiego, syn Lajosa i Jokasty - zabije ojca i ożeni się z własną matką. Aby udaremnić spełnienie się proroctwa król Teb – Lajos nakazał, by noworodka skrępować i przebić mu stopy, a potem porzucić w górach. Służący, który miał to uczynić, ulitował się nad malcem i oddał go na wychowanie bezdzietnemu królowi Koryntu Polybosowi i jego żonie Merope. U przybranych rodziców Edyp nie czuł się szczęśliwy, by poznać swoją przyszłość, udał się do wyroczni w Delfach. Tu dowiedział się o klątwie. Nie znał swojej przeszłości i sądząc, że wróżba się spełni, opuścił Polybosa i Merope i udał się w podróż. W drodze wdał się w zatarg z mijającym go orszakiem. W trakcie walki zabił mężczyznę – Lajosa, nie był świadom, że to król Teb i jednocześnie jego ojciec. W ten sposób wypełnił część przepowiedni.
Sfinks i zagadka
Następnie przywędrował do Teb – miasto było dręczone przez potwora - Sfinksa – pół lwa, pół kobietę z ptasimi skrzydłami. Potwór porywał ludzi i rzucał w czeluść przepaści. Swoim ofiarom dawał do rozwiązania podstępną zagadkę, którą sam usłyszał od muz: „jakie to zwierzę obdarzone głosem, które rano chodzi na czterech, w południe na dwóch, a wieczorem na trzech nogach?” Nikt nie znał odpowiedzi.
Kreon, który objął Teby we władanie po zmarłym Lajosie, ogłosił, że ten, kto prawidłowo rozwiąże łamigłówkę, pojmie za żonę wdowę po zabitym królu. Do miasta przybył Edyp. Rozwiązał zagadkę Sfinksa – odpowiedział, że tajemniczym „wielonogim” stworzeniem jest człowiek w różnych etapach swojego życia: we wczesnym dzieciństwie, wieku dorosłym i starości. Potwór, usłyszawszy właściwą interpretację, sam rzucił się w przepaść, a Edyp pojął za żonę Jokastę – swoją matkę. I ponownie, całkiem nieświadomie wypełnił kolejną część przepowiedni.
Tragizm Edypa
Klątwa, Tyrezjasz i koniec Edypa
Makabryczna klątwa działała nadal: nie obradzały zboża, dzieci rodziły się martwe, zwierzęta stawały się bezpłodne. A Edypowi urodziła się czwórka potomstwa: synowie: Eteokles i Polinejkes oraz córki: Antygona i Ismena.
By zrozumieć przyczynę klęsk i nieszczęść nawiedzających Teby, sprowadzono niewidomego wieszcza Tyrezjasza. Wróżbita utracił wzrok, bo ujrzał kiedyś boginię Atenę w kąpieli. Atena pozbawiła go za to „przewinienie” wzroku, a Zeus w zamian obdarował żywotem siedem razy dłuższym niż przeciętnego człowieka oraz umiejętnością odgadywania przyszłości i rozumienia mowy ptaków. Tyrezjasz orzekł, że jest to kara za grzech ojcobójstwa i kazirodztwa. Wówczas Jokasta powiesiła się, a Edyp wykłuł sobie oczy i, by odpokutować winy, wyruszył na poszukiwanie miejsca wiecznego spoczynku. Towarzyszyły mu córki. Umarł w Kolonos, niedaleko Aten. Losy Antygony są kontynuacją tragicznego losu Edypa i nawiązaniem do dramatycznej historii rodu Labdakidów.
W „Antygonie” te wydarzenia pojawiają się tylko we wspomnieniach. Ismena, ostrzegając siostrę, mówi, że ich ojciec „się targnął na własne swe oczy”, a matka, zarazem „żona i matka” Edypa, „splecionym węzłem swe życie ukróca”.
Od Edypa do początku „Antygony”
Po odejściu Edypa jego synowie, Eteokles i Polinik, mieli rządzić na zmianę. Eteokles nie oddał władzy, Polinik sprowadził wojska z Argos i obaj zginęli w pojedynku pod Tebami. Władzę objął Kreon, brat Jokasty, i zakazał pochować Polinika. W tym miejscu zaczyna się akcja tragedii.
Kolejność wydarzeń
- Wyrocznia przepowiada Lajosowi, że zginie z ręki syna.
- Lajos każe porzucić noworodka w górach, lecz sługa oddaje go królowi Koryntu.
- Edyp wychowuje się w Koryncie i w Delfach dowiaduje się o swoim losie.
- W drodze zabija nieznanego mężczyznę, czyli Lajosa.
- W Tebach rozwiązuje zagadkę Sfinksa i poślubia wdowę Jokastę.
- W mieście wybucha zaraza; Tyrezjasz ujawnia prawdę.
- Jokasta popełnia samobójstwo, Edyp wykłuwa sobie oczy i idzie na wygnanie.
- Synowie Edypa kłócą się o władzę; Polinik sprowadza wojska z Argos.
- Bracia giną w pojedynku, władzę obejmuje Kreon.
- Kreon zakazuje pochówku Polinika; Antygona go grzebie.
Co z mitu musisz znać do „Antygony”
- Antygona jest córką Edypa i Jokasty, czyli należy do rodu obciążonego klątwą.
- Eteokles i Polinik zginęli w pojedynku.
- Kreon rządzi, bo jest bratem Jokasty.
- Polinik jest uznany za zdrajcę, bo najechał Teby.
- Tyrezjasz jest wróżbitą, który już raz ujawnił prawdę o Edypie.
Pytania i odpowiedzi
Kim byli rodzice Antygony?
Edyp i Jokasta. Edyp nieświadomie zabił swojego ojca Lajosa i ożenił się z własną matką Jokastą, a ich dziećmi byli Eteokles, Polinik, Antygona i Ismena.
Co to jest klątwa rodu Labdakidów?
To ciąg nieszczęść spadających na kolejne pokolenia królewskiego rodu Teb: od przepowiedni dla Lajosa, przez zbrodnie Edypa, po wzajemne zabicie się jego synów. W micie wiąże się ją z winą przodków.
Jaka była zagadka Sfinksa i jaka odpowiedź?
Pytanie brzmiało: jakie zwierzę rano chodzi na czterech nogach, w południe na dwóch, a wieczorem na trzech. Edyp odpowiedział, że to człowiek: w dzieciństwie raczkuje, w dorosłości chodzi, a w starości wspiera się na lasce.
Gdzie umarł Edyp?
W Kolonos, niedaleko Aten. Towarzyszyły mu córki, a historię jego śmierci opisuje Sofokles w tragedii „Edyp w Kolonie”.
Dlaczego bracia Antygony zginęli?
Po odejściu Edypa mieli panować na przemian, ale Eteokles nie oddał władzy Polinikowi. Ten sprowadził wojska z Argos i w pojedynku pod Tebami obaj zginęli.