Streszczenie „Nad Niemnem” w pigułce

„Nad Niemnem” Elizy Orzeszkowej to powieść realistyczna z lat osiemdziesiątych XIX wieku, drukowana w odcinkach w „Tygodniku Ilustrowanym” w 1887 roku. Ma trzy tomy i szesnaście rozdziałów, a akcja toczy się nad Niemnem koło Grodna dwadzieścia lat po powstaniu styczniowym. Utwór nazywany jest epopeją narodową i głosi pozytywistyczne hasła: pracę, pamięć o przeszłości i zgodę między stanami. Szesnaście rozdziałów to za dużo na akapit każdy, dlatego ta pigułka opowiada fabułę w ośmiu etapach. Rozdziały po kolei omawia osobny artykuł.

Dwór w Korczynie

Letnim dniem Marta Korczyńska i Justyna Orzelska wracają z kościoła do Korczyna, dworu Benedykta Korczyńskiego. U Korczyńskich bywają Teofil Różyc i Bolesław Kirło, a retrospekcja przypomina dzieje rodu, powstanie styczniowe i dawną zgodę dworu z zaściankiem Bohatyrowiczów. Na imieninach Emilii Korczyńskiej pojawia się Zygmunt z żoną Klotyldą, a Justyna, znudzona jego umizgami, wychodzi na spacer.

Justyna poznaje Jana

Kręta ścieżka prowadzi Justynę w pole, gdzie Jan Bohatyrowicz orze ziemię. Opowiada jej o swojej rodzinie i zaprasza do zagrody stryja Anzelma. Justyna poznaje Antolkę, Elżunię i Fabiana, który skarży się na Korczyńskich, oraz zazdrosną Jadwigę Domuntównę. Wieczorem Anzelm opowiada jej legendę o Janie i Cecylii przy ich starym grobie.

Intrygi i żniwa

Różyc namawia Kirłową, by pomogła mu zbliżyć się do Justyny. W Korczynie Darzecki żąda posagu żony i proponuje sprzedaż lasu z mogiłą, a Benedykt kłóci się z synem Witoldem. Justyna dostaje list od Zygmunta, a potem idzie na żniwa do Bohatyrowiczów i sama zaczyna pracować. Witold odwiedza Anzelma w jego zagrodzie.

Wyprawa na Mogiłę

Jan zabiera Justynę za Niemen na Mogiłę, zbiorowy grób czterdziestu powstańców, wśród których leży jego ojciec i Andrzej Korczyński. Opowiada o powstaniu i ostatnim pożegnaniu z ojcem, a Justyna wyznaje, że jej życie nie ma celu. U schorowanego Anzelma dowiaduje się o jego dawnej miłości do Marty, a Elżunia zaprasza ją na wesele.

Osowce i spór ojca z synem

Tom trzeci zaczyna się w Osowcach, u Andrzejowej Korczyńskiej, która widzi, że nie wychowała syna Zygmunta. Zygmunt proponuje Justynie ukryty romans, a ona odmawia. W Korczynie Witold broni pracownika, który zepsuł żniwiarkę, i znów kłóci się z Benedyktem.

Wesele Elżuni

W Bohatyrowiczach odbywa się wesele Elżuni i Franciszka Jaśmonta, z błogosławieństwem rodziców, przyjęciem w świetlicy i tańcami w stodole. Spotykają się Marta i Anzelm, a Jadwiga, zazdrosna o Jana, rzuca kamieniem w rozmawiającą parę. Goście płyną łodziami po Niemnie i śpiewają patriotyczne pieśni, a Fabian i inni proszą Witolda, by wstawił się za nimi u ojca.

Pojednanie i wyznanie miłości

Witold przekonuje Benedykta, że Bohatyrowicze mają powody do skargi, a Benedykt rezygnuje z kary pieniężnej i godzi się z synem. W zaścianku dziękują młodemu paniczowi, a Jadwiga przeprasza Jana. Nad brzegiem Niemna Justyna i Jan wyznają sobie miłość.

Oświadczyny Różyca i decyzja Justyny

Do Korczyna przyjeżdża Kirłowa z wiadomością, że Teofil Różyc chce poślubić Justynę. Justyna odmawia i oznajmia, że jest zaręczona z Janem. Rodzina godzi się z jej wyborem, tylko Zygmunt nie potrafi go zrozumieć. Benedykt zapewnia Martę, że nigdzie jej nie puści, a potem razem z Justyną odwiedza zaścianek, gdzie wita ich wzruszony Anzelm.

Pytania i odpowiedzi

O czym jest „Nad Niemnem” w skrócie?

O miłości Justyny Orzelskiej z Korczyna i Jana Bohatyrowicza z zaścianka, która pokonuje różnicę pochodzenia. W tle toczy się spór dworu z zaściankiem i pamięć o powstaniu styczniowym.

Jak kończy się powieść?

Justyna odrzuca oświadczyny Różyca i wychodzi za Jana, a Benedykt godzi się z synem i z Bohatyrowiczami. Marta zostaje w Korczynie, a Justyna z wujem odwiedza zaścianek.

Gdzie przeczytać streszczenie każdego rozdziału?

W osobnym artykule: streszczenie rozdział po rozdziale. Szersza wersja jest na stronie głównej lektury.