Dwór w Korczynie i zaścianek Bohatyrowicze: dwa światy powieści

W „Nad Niemnem” obok siebie żyją dwie grupy szlachty: ziemianie z dworu w Korczynie i drobna szlachta zagrodowa z zaścianka Bohatyrowicze. Spierają się o pięćdziesiąt dziesięcin wygonu i od dwóch lat ciągną proces, a pojednanie przychodzi dopiero w tomie trzecim, gdy Witold rozmawia z ojcem Benedyktem.

Kim są Korczynowie i Bohatyrowicze

Korczyn to dwór Benedykta Korczyńskiego, ziemianina, który odziedziczył majątek po przodkach i broni go przed długami. Bohatyrowicze mieszkają we wsi nad Niemnem w chatach i zagrodach. Są potomkami szlachty, więc mają poczucie własnej godności, ale uprawiają ziemię własnymi rękami. Ich ród według legendy zaczął się od Jana i Cecylii.

Dawniej oba domy żyły w zgodzie. Anzelm Bohatyrowicz i Marta Korczyńska kochali się, a bracia Andrzej Korczyński i Jerzy Bohatyrowicz zginęli w tym samym powstaniu i leżą w jednej mogile. Po powstaniu ta bliskość się skończyła.

O co jest spór

Benedykt mówi, że Bohatyrowicze chcą mu zabrać pięćdziesiąt dziesięcin wygonu i wnieśli sprawę do sądu. W pierwszej instancji przegrali, a teraz zanoszą apelację, i to trwa już dwa lata. Proces kosztuje obie strony pieniądze i nerwy.

Wśród Bohatyrowiczów nie wszyscy myślą tak samo. Porywczy Fabian jest pewny, że wygon im się należy. Spokojny Anzelm mówi o nim: „Wygon nie był nigdy nasz i święcie do pana Korczyńskiego przynależy”, i dodaje, że sąsiedzi mrą z chciwości na każdą garść ziemi. W zaścianku ziemi jest mało, a ludzi dużo, więc każdy skrawek ma znaczenie.

Jak dochodzi do pojednania

Chłopi z zaścianka proszą Witolda, syna Benedykta, żeby wstawił się za nimi u ojca. Witold rozmawia z Benedyktem, a ten przyznaje, że i on ma swoją winę, i rezygnuje z kary pieniężnej, którą sąd nałożył na Bohatyrowiczów. W zaścianku dziękują młodemu paniczowi, a dwór i zaścianek znów zaczynają ze sobą rozmawiać.

Pojednanie dopełnia małżeństwo Justyny, mieszkanki Korczyna, z Janem Bohatyrowiczem. Orzeszkowa pokazuje, że po klęsce powstania dwa stany mogą się zbliżyć, jeśli ktoś zacznie od rozmowy.

Dwa sposoby życia

W Korczynie gospodarstwo podupada, a pani domu, Emilia, całe dnie spędza w zamkniętym pokoju. W Bohatyrowiczach zagrody są schludne, a ludzie pracują i śpiewają przy robocie. Autorka ukazuje ten kontrast, żeby pokazać, że wartość człowieka mierzy się pracą, a nie nazwiskiem. Szerzej opisuje to artykuł o kontraście jako zasadzie powieści.

Kontrast w powieści · Benedykt Korczyński · Jan Bohatyrowicz · Pozostali bohaterowie

Pytania i odpowiedzi

Co to jest zaścianek?

Wieś zamieszkana przez drobną szlachtę, która sama pracuje na roli. W powieści jest to Bohatyrowicze, kilkanaście zagród nad Niemnem.

O co Bohatyrowicze procesują się z Korczyńskim?

O pięćdziesiąt dziesięcin wygonu, czyli ziemi, na której pasie się bydło. Bohatyrowicze uważają, że im się należy, a Benedykt się z tym nie zgadza.

Kto doprowadza do zgody między dworem a zaściankiem?

Witold Korczyński. Po rozmowie z nim Benedykt odstępuje od kary pieniężnej i pojednuje się z synem.

Czy Bohatyrowicze i Korczynowie byli kiedyś w zgodzie?

Przed powstaniem styczniowym żyły w zgodzie, kiedy obie rodziny często się odwiedzały. Przykładem jest dawna miłość Marty Korczyńskiej i Anzelma Bohatyrowicza.