Mogiła powstańców w „Nad Niemnem”
Mogiła w „Nad Niemnem” to zbiorowy grób czterdziestu powstańców z 1863 roku, ukryty w lesie za Niemnem. Odwiedza ją Justyna z Janem Bohatyrowiczem w tomie drugim, w rozdziale czwartym, a dla Jana jest to miejsce, z którego ostatni raz widział ojca.
Gdzie jest Mogiła
Mogiła leży za Niemnem, w głębi boru, na leśnej polanie otoczonej kołem wzgórz. Jest to niski pagórek porośnięty niską trawą. Z Korczyna i z Bohatyrowicz prowadzą do niej dwie drogi, a pierwszy fragment trasy biegnie przez piaski. Justyna idzie tam z Janem i dopiero w lesie dowiaduje się, że pagórek to grób. Na jej pytanie „Ilu?” Jan odpowiada: „Czterdziestu”.
Kto w niej spoczywa
W grobie leży czterdziestu powstańców, wśród nich ojciec Jana, Jerzy Bohatyrowicz, i brat Benedykta, Andrzej Korczyński. Chłop i szlachcic zginęli w tym samym powstaniu i leżą w jednej mogile, dlatego Orzeszkowa robi z niej znak zgody między stanami.
Wspomnienie Jana
Jan był wtedy siedmiolatkiem. Pamięta majowy wieczór z księżycem nad piaskami i słowikiem w borze. Całe okolice stały na podwórkach i słuchały odległych huków i stuków, a przy Niemnie przewożono ludzi łodziami i promem. Po wszystkim chłopiec pobiegł w nocy do dworu i padł przed Benedyktem z płaczem.
Anzelm, stryj Jana, chodzi na Mogiłę inną drogą. Kiedyś po długiej chorobie, idąc przez piaski, upadł twarzą na ziemię i płakał godzinę.
Co Mogiła zmienia w Justynie
Justyna płacze, słuchając opowieści. Podczas wyprawy mówi Janowi, że czuje się niepotrzebna i jej życie nie ma celu. Po wizycie na Mogile i po spotkaniach z Janem zaczyna inaczej patrzeć na pracę i na ziemię, na której mieszka.
Dla Benedykta Mogiła jest powodem, by nie sprzedać lasu, w którym leży. Gdy Darzecki podsuwa mu sprzedaż lasu za Niemnem, Benedykt w rozmowie przypomina o mogile.
Pytania i odpowiedzi
Ilu powstańców leży w Mogile?
Czterdziestu. Informację podaje Jan Bohatyrowicz, gdy Justyna pyta go o liczbę pochowanych.
Kto w niej spoczywa?
Między innymi Jerzy Bohatyrowicz, ojciec Jana, i Andrzej Korczyński, brat Benedykta, który walczył jako szlachcic u boku chłopa.
Ile lat miał Jan, gdy ostatni raz widział ojca?
Siedem, ósmy mu szedł. Do dziś pamięta pożegnanie z pagórka nad Niemnem.
Czym Mogiła różni się od grobu Jana i Cecylii?
To dwa różne miejsca. Grób założycieli rodu pochodzi z 1549 roku i stoi w parowie, a Mogiła jest grobem powstańców z 1863 roku i leży w lesie za Niemnem.