Streszczenie „Dżumy” w pigułce: część po części
„Dżuma” Alberta Camusa, wydana w Paryżu w 1947 roku, przyniosła autorowi światową sławę i do dziś należy do jego najczęściej czytanych książek. Ma formę kroniki, którą spisuje anonimowy narrator, i dzieli się na pięć części, ułożonych jak pięć aktów dramatu: każda pokazuje kolejny etap epidemii, od jej nadejścia przez szczyt po wygaśnięcie. Fabuła jest zmyślona, choć Camus opierał się na dawnych opisach zaraz i na własnych doświadczeniach z okupowanej Francji. Istotą dzieła jest pytanie o to, jak człowiek ma postępować wobec zła, cierpienia i śmierci, dlatego powieść czyta się jako przypowieść, czyli parabolę.
Powieść w kilku zdaniach
Akcja trwa niespełna rok, od 16 kwietnia do lutego następnego roku, w algierskim mieście Oran. Najpierw na ulicach giną szczury, potem ludzie. Władze długo zwlekają, wreszcie ogłaszają stan zarazy i zamykają miasto. Doktor Rieux leczy chorych, Tarrou zakłada ochotnicze oddziały sanitarne, Rambert próbuje uciec do ukochanej w Paryżu, a ojciec Paneloux mówi w kazaniach o karze bożej. Gdy po wielu miesiącach zaraza ustępuje, Tarrou umiera jako jedna z ostatnich ofiar, a Rieux zdradza, że to on spisał tę kronikę.
Szczury, pierwsze ofiary i zamknięcie bram (część I)
Część I. Kronika opowiada o ciekawych wypadkach z Oranu w 194. roku. Oran to algierskie miasto położone nad morzem. Ludzie zajmują się tam głównie pracą. Nikt nie dba o umierających. Narrator zapowiada dokumentalną opowieść o dramatycznych wydarzeniach.
16 kwietnia doktor Bernard Rieux znajduje na klatce domu zdechłego szczura. Kolejnego dnia dowiaduje się, że na ulicach masowo znajdowane są martwe, zakrwawione szczury. Ciężko chora żona doktora wyjeżdża na leczenie. Na dworcu spotyka sędziego Othona. Po południu zjawia się u niego dziennikarz Raymond Rambert. Odmawia mu udzielenia informacji. Wie, że paryski dziennikarz nie napisze całej prawdy. W rozmowie z Jeanem Tarrou wyraża swe zaciekawienie masowym pojawieniem się martwych szczurów. Ich liczba rośnie.
Do Oranu przyjeżdża matka lekarza. Urzędnik odpowiedzialny za odszczurzanie miasta obiecuje się zająć sprawą. Każdego dnia liczba spalanych martwych gryzoni rośnie. Mieszkańcy Oranu są zaniepokojeni. Nagle nieżywe szczury przestają się pojawiać.
Rieux spotyka chorego dozorcę Michela. W dojściu do domu pomaga mu jezuita – ojciec Paneloux. Lekarz zostaje wezwany przez Josepha Granda. Ma pomóc Cottardowi po nieudanej próbie samobójczej. Stan zdrowia Michela pogarsza się. Doktor nie określa, na co zachorował. Dowiaduje się o innych przypadkach choroby. Następnego dnia dozorca umiera w karetce.
O przebiegu epidemii dowiadujemy się z zapisków Jeana Tarrou. Mężczyzna skupia się na szczegółach. Wspomina tramwajarzy i staruszka plującego z balkonu na koty. O padniętych szczurach mówi się wszędzie. W wyniku gorączki umiera dwadzieścia osób. Rieux prosi przewodniczącego lekarzy o izolację chorych. Ten odmawia. Zmienia się pogoda.
Doktor Bernard zeznaje w sprawie nieudanej próby samobójczej. Lekarze z powodu ilości zgonów ogłaszają stan epidemii. Mieszkańcy miasta żyją i pracują, jak dawniej. Rieux z doktorem Castelem rozpoznają objawy dżumy. Rieux jest w szoku. Postanawia pomagać orańczykom jako lekarz. Grand na zlecenie urzędu statystycznego przeprowadza w mieście ankiety zgonów. Jest skromnym urzędnikiem. Nie potrafi upomnieć się o awans. W tajemnicy pisze książkę.
Miejska komisja sanitarna wprowadza środki profilaktyczne. Działania władz miejskich są według Rieux niedostateczne. Cottard zmienia swoje zachowanie. Zaczyna pomagać ubogim. Okazuje też strach przed policją. Rieux uważa, że boi się samotności. Doktor zamawia lek wzmacniający odporność. Ma obawy o jego skuteczność. Stara się pomagać chorym, jak może. Castel uważa, że za roznoszenie zarazy odpowiedzialne są pchły.
Otwierane są kolejne szpitale pomocnicze. Bernard żąda od prefekta zdecydowanych decyzji. Ogłoszona zostaje izolacja i dezynfekcja mieszkań chorych. Gubernator podejmuje decyzję o zamknięciu miasta.
Ta część trwa od 16 kwietnia do dnia, w którym władze zamykają miasto.
Życie w zamkniętym mieście (część II)
Część II. Ludzie zaczynają tęsknić za bliskimi. Rozłąka jest uciążliwa. Kontakty z osobami spoza Oranu zostały ograniczone. Najbardziej zamknięcie odczuwają ludzie niemieszkający na co dzień w Oranie. Wkrótce prefekt wprowadza zarządzenie o oszczędzaniu paliw i żywności. Rieux wysyła depeszę do żony. Rambert zapowiada, że zrobi wszystko, by opuścić miasto. Rieux kieruje jednym ze szpitali dla zakażonych. Odwiedza chorych w domach.
Miastem wstrząsa kazanie ojca Paneloux. Twierdzi, że dżuma to zasłużona kara. Miastem zaczyna rządzić strach. Grand wspomina o swej pracy nad książką. Liczy na sukces wydawniczy. Odczytuje pierwsze zdanie doktorowi. Rambert wciąż stara się o zgodę na opuszczenie miasta. Tęskni za Paryżem. Liczba zgonów rośnie. Ludzie są przygnębieni. Wzmocnione zostają straże pilnujące wejścia do miasta.
Rozprzestrzenianiu się dżumy sprzyja upalna pogoda. Tarrou w dzienniku informuje, że prefektura stara się ukryć prawdziwą liczbę zgonów. Wspomina o wizycie wraz z doktorem Rieux u pewnego staruszka. Nie wstaje z łóżka. Nic nie robi. Czas odmierza za pomocą ziaren grochu.
W notatkach Tarrou opisał typowy dzień w zadżumionym mieście. Powstaje nowy dziennik: „Kurier Epidemii”. Jedynym środkiem transportu są przepełnione tramwaje. Ludzie stali się bardziej religijni. Pragnęli też doznawać rozkoszy. Rieux jest świadomy tragiczności sytuacji. Leki z Paryża nie działają. Dżuma ma odmianę płucną. Tarrou proponuje utworzyć ochotnicze oddziały sanitarne.
Doktor mówi, że nie wierzy w Boga. Rywalizuje z nim o życie ludzi. Wie, że Stwórca zawsze wygra. Wiele w życiu nauczyła go bieda i niskie pochodzenie. Doktor wspomina o obowiązku szczepienia przeciwko dżumie. Do oddziałów sanitarnych wstępują kolejni ludzie. Pomagają w transporcie chorych i ciał. Towarzyszą lekarzom. Sekretarzem ochotniczej organizacji zostaje Grand. Castel pracuje nad lekiem na dżumę.
Grand wciąż poprawia pierwsze zdanie swej książki. Do Oranu napływa pomoc humanitarna. Cottard sugeruje Rambertowi nielegalny sposób opuszczenia miasta. Mężczyzna zarabia, przemycając różne towary do miasta. Prowadzi dziennikarza do pośrednika. Po drodze spotykają Tarrou i Rieux oraz sędziego Othona. Rambert spotyka się z przemytnikami. Z jednym łączy go piłkarska pasja. O swych poczynaniach informuje Rieux. Ojciec Paneloux przystępuje do formacji sanitarnych.
Rambert umawia się ze strażnikami przy bramie - Marcelem i Louisem. Podczas kolacji z Tarrou i Rieux upija się. Jeden z chorych w szpitalu zdrowieje. Cottard odmawia udziału w formacjach sanitarnych. Tarrou wyjawia, że wie, iż jest ścigany przez policję. Rambert znów próbuje nawiązać kontakt z przemytnikami. Zamierzenia kończą się niepowodzeniem. Do czasu wyjazdu postanawia pracować w organizacjach sanitarnych.
Ta część obejmuje pierwsze tygodnie zamknięcia, aż do lata. Mieszkańcy uczą się żyć w rozłące z bliskimi, a epidemia rośnie.
Szczyt zarazy w sierpniu (część III)
Część III. Dżuma opanowuje kolejne dzielnice. W centrum utworzono getto. Ludzie podpalają własne domy. Zaraza najszybciej rozprzestrzenia się w ludzkich skupiskach. W mieście dochodzi do zamieszek. Liczne są kradzieże. Ludzi nie odstrasza kara śmierci. Bardziej boją się choroby.
Pochówki podczas epidemii są błyskawiczne. Kontakt bliskich jest ograniczony do minimum. Z czasem ludzie się do tego przyzwyczajają. Trumny są wykorzystywane wielokrotnie. Cmentarz jest przepełniony. Na obrzeżach miasta powstają masowe groby. Panuje bezrobocie. Ludzie chowani są w masowych grobach nocą. Zostaje otwarte krematorium. Ludzie cierpią z powodu rozłączenia z bliskimi.
To najkrótsza część powieści. Opisuje połowę sierpnia, kiedy, jak pisze narrator, dżuma przysłoniła wszystko
i nie było już losów pojedynczych ludzi, tylko wspólna historia całego miasta.
Od września do Bożego Narodzenia (część IV)
Część IV. Jesienią ludzie z formacji sanitarnych obojętnieją. Są przemęczeni. Rambert zarządza jedną ze stacji kwarantanny. Stan zdrowia żony Rieux pogarsza się. Castel opracowuje lek na dżumę. Pierwszym pacjentem ma być synek sędziego Othona. Rieux czuje się zmęczony i przytłoczony. Wie, że może stawiać tylko diagnozy. Członkowie grup sanitarnych zaniedbują własną higienę.
Jedynie Cottard jest w swoim żywiole. Jego „dżumą” jest ciążący na nim wyrok. Tarrou i Cottard udają się do Opery Miejskiej. Główny aktor podczas przedstawienia zdradza objawy choroby. Rambert nadal usiłuje wydostać się z miasta. Ostatecznie decyduje się zostać i pomagać. Lek na dżumę jest gotowy. Pierwszym pacjentem, który go przyjmie jest chory syn sędziego Othona. Po podaniu szczepionki umiera. Rieux ma pretensje do ojca Paneloux o śmierć niewinnego dziecka.
Ojciec Paneloux wygłasza drugie kazanie. Dżuma ma być próbą wiary. Jest upokorzeniem, które trzeba zaakceptować. Cierpienie ma doprowadzić do zbawienia. Miłość do Boga jest całkowitym wyrzeczeniem się siebie. Duchowny zostaje posądzony o fatalizm. Wkrótce potem zaczyna ciężko chorować. Nie ma typowych objawów dżumy. Umiera.
Liczba umierających stabilizuje się. Biedni zaczynają manifestować. Zamieszki zostają stłumione. Gazety donoszą o porządku w mieście. Tarrou odwiedza jeden z obozów kwarantanny. Ludzie przebywają tam w ciszy. Nie mają żadnego zajęcia. Są zapomniani. Przebywający w obozie sędzia Othon jest przybity i zaniedbany.
Tarrou opowiada o swym pochodzeniu. Był synem prokuratora. Gdy dowiedział się, że jego ojciec wydaje wyroki śmierci opuścił dom. Pragnął odkupić winy ojca. Tułał się po świecie. Poznał czym jest bieda. Chce nieść ludziom nadzieję dobrej śmierci. Zawsze staje po stronie ofiar. Pragnie zostać świętym. Rieux nie ma upodobania do bohaterstwa i świętości. Chce ocalić swoje człowieczeństwo. Kąpiel w morzu Rieux i Tarrou oddala wizję dżumy.
Szpitale wciąż są pełne. Krematoria dalej spalają dziesiątki ciał dziennie. Obozy izolacyjne są przepełnione. Sędzia Othon wychodzi z obozu kwarantanny. Chce tam powrócić, by pomagać innym. Boże Narodzenie pozbawione jest swej atmosfery.
Grand czuje wielką tęsknotę za żoną. Przyjaciele odnajdują go błąkającego się po mieście. Przejawia oznaki choroby. Każe spalić swój notatnik. Pracował w nim nad pierwszym zdaniem swojej książki. Pojawiają się kolejne przypadki ozdrowień. W mieście pojawiają się szczury.
Ta część zaczyna się słowami Przez wrzesień i październik dżuma trzymała miasto zgięte w swym uścisku
. To czas zmęczenia, śmierci syna sędziego Othona, drugiego kazania Paneloux i nocnej rozmowy Rieux z Tarrou.
Koniec epidemii i otwarcie bram (część V)
Część V. Ludzie mają nadzieję na zakończenie epidemii. Umierają tylko pojedyncze osoby. Jedną z nich jest sędzia Othon. Życie powoli powraca do normy. Jedyne obawy ma Cottard. Znika na wieść o cofaniu się epidemii. Na dżumę zapada Tarrou. Opiekuje się nim matka Bernarda. Wkrótce umiera. Rieux uświadamia sobie, że stracił najlepszego przyjaciela. Dżuma pozostawiła po sobie wiedzę i pamięć.
Rieux dowiaduje się o śmierci żony. Przyjmuje to ze spokojem. W lutym zostają otwarte bramy miasta. Do Oranu przyjeżdża żona Ramberta. Ludzie świętują. Rieux zdradza, że jest autorem opowieści o zarazie. Przy domu Granda dowiaduje się, że jakiś szaleniec strzela do wiwatujących ludzi. Jest nim Cottard. Zostaje aresztowany.
Grand wysyła list do swej byłej żony. Znów pracuje nad zdaniem swej opowieści. Władze planują postawienie pomnika ofiarom dżumy. Rieux ma świadomość, że bakcyl dżumy nigdy nie umiera. Epidemia zawsze może powrócić.
Ta część obejmuje styczeń i luty. 25 stycznia prefektura ogłasza, że epidemia uległa zahamowaniu, a w piękny poranek lutowy
bramy miasta zostają otwarte.
Pytania i odpowiedzi
Ile części ma „Dżuma” i o czym jest każda z nich?
Pięć. Część I to nadejście zarazy i zamknięcie Oranu, część II życie w zamkniętym mieście, część III szczyt epidemii w sierpniu, część IV jesień i zima, a część V wygaśnięcie zarazy i otwarcie bram w lutym.
Kiedy zaczyna się i kończy akcja?
Zaczyna się 16 kwietnia, gdy Rieux potyka się o martwego szczura, a kończy w lutym następnego roku otwarciem bram. Rok narrator podaje tylko jako „194.”.
Kto umiera w ostatniej części powieści?
Umierają sędzia Othon i Jean Tarrou, jedne z ostatnich ofiar zarazy. Rieux dostaje też depeszę o śmierci żony w sanatorium.
Kto jest narratorem „Dżumy”?
Doktor Bernard Rieux. Przez całą powieść mówi o sobie w trzeciej osobie i ujawnia się dopiero w części piątej.
Jak kończy się „Dżuma”?
Miasto świętuje otwarcie bram, a Cottard strzela z okna do ludzi i zostaje aresztowany. Rieux słucha radosnych okrzyków i myśli, że bakcyl dżumy nigdy nie umiera i może kiedyś wrócić.