Postawy bohaterów wobec dżumy
W „Dżumie” bohaterowie przyjmują wobec zarazy różne postawy. Rieux, Tarrou, Grand i Castel czynnie z nią walczą, Rambert najpierw chce uciec, a potem zostaje, Paneloux szuka w niej sensu religijnego, a Cottard cieszy się z epidemii i na niej zarabia. Większość mieszkańców Oranu długo nie wierzy w zagrożenie, a potem uczy się z nim żyć.
Postawy w skrócie
- Czynna walka: doktor Rieux, Jean Tarrou, Joseph Grand, doktor Castel, a od pewnego momentu Rambert i sędzia Othon.
- Postawa religijna: ojciec Paneloux, który najpierw widzi w dżumie karę, a potem próbę wiary, ale też wstępuje do formacji sanitarnych.
- Ucieczka: Rambert w pierwszych miesiącach.
- Korzystanie na zarazie: Cottard, przemytnicy.
- Niedowierzanie i przyzwyczajenie: większość mieszkańców, urzędnicy prefektury, doktor Richard.
Sytuacja wyjątkowa
W „Dżumie” Alberta Camusa mamy do czynienia z sytuacją wyjątkową. Spokojne i uporządkowane życie miasta przerywa nagle rozwijająca się epidemia. Każdy z mieszkańców musi zdecydować, jaką postawę wobec szerzącego się zła przyjmie. Postawy moralne możemy zaobserwować na przykładzie głównych bohaterów.
Dżuma całkowicie odmieniła życie mieszkańców Oranu. Z powieści dowiadujemy się, jak na chorobę zareagowali mieszkańcy. Główni bohaterowie także przyjęli wobec epidemii określone postawy.
Mieszkańcy Oranu
Pierwsze zgony osób chorych nie wpłynęły na życie orańczyków. Nie zdawali sobie sprawę z postępów, jakie poczyni zaraza. Wkrótce jednak ich życie diametralnie się zmieniło. Zamknięto miasto, wprowadzono kwarantannę, ograniczono prawa obywatelskie. Niektórzy z mieszkańców zaczęli się przeciwko temu buntować. Dochodziło do zamieszek i manifestacji. Władza skutecznie je tłumiła. Panował nastrój przygnębienia. Wielu straciło swych bliskich. Dotkliwa była samotność.
Na apel o wstępowanie do ochotniczych jednostek sanitarnych początkowo odpowiedziało niewielu. Pomaganie lekarzom groziło zarażeniem. Z czasem ta sytuacja się zmieniła. Ludzie podejmowali każdą aktywność. Nawet jeśli groziła śmiercią.
Doktor Rieux
Konsekwentne stanowisko wobec dżumy zajął doktor Rieux. Od początku nalegał na wprowadzenie ograniczeń. Poświęcił się chorym całkowicie. Pracował od rana do nocy. Wiedział, że większości ludzi nie jest w stanie pomóc. Jednak jego obecność uspokajała chorych. Choć nieraz czuł zmęczenie i zwątpienie, nie poddał się. Do końca walczył o każde ludzkie życie.
Jean Tarrou
Podobnie zachowywał się Tarrou. Podjął aktywną walkę ze złem, jakim była zaraza. Zorganizował społeczne oddziały sanitarne. Sam czynnie brał udział w ich działaniach. Wiedział, że trzeba przeciwstawić się chorobie za wszelką cenę. Choć nie był orańczykiem, solidaryzował się z mieszkańcami miasta.
Joseph Grand
Grand to skromny urzędnik merostwa, który zostaje sekretarzem formacji sanitarnych i prowadzi ich statystyki. Robi to wieczorami, po pracy, bez rozgłosu. Narrator pisze, że jeśli w tej opowieści ma się znaleźć jakiś bohater, to proponuje właśnie tego nieefektownego i skromnego bohatera, który miał tylko dobre serce i pozornie śmieszny ideał
.
Raymond Rambert
Nieco inną drogę przeszedł Rambert. W Paryżu pozostawił swoją żonę. Tęsknił za nią. Po zamknięciu bram miasta, robił wszystko, by je opuścić. Początkowo starał się to zrobić legalnie. Później zaczął szukać pomocy przemytników. Ostatecznie zdecydował się zostać. Poczuł solidarność z mieszkańcami Oranu. Kierowała nim empatia. Poświęcił się pracy w oddziałach ochotniczych. Działa w nich do końca epidemii.
Dramat postawy moralnej przeżywa dziennikarz – Raymond Rambert. Jest obcy w mieście. Przyjechał tu z Paryża. Dżuma odcięła go od ukochanej kobiety. Początkowo za wszelką cenę stara się opuścić miasto. Początkowo szuka legalnych środków. Potem nawiązuje kontakt z przemytnikami. Czeka na dogodny moment.
Gdy w końcu pojawia się możliwość ucieczki rezygnuje. Boi się zostać uznany za tchórza. Ponadto, pracując na rzecz chorych, zaczyna czuć się jednym z mieszkańców Oranu. Kieruje nim współczucie i empatia. Do końca walczy z dżumą. Po otwarciu bram miasta, odwiedza go jego żona.
Ojciec Paneloux i sędzia Othon
Ojciec Paneloux początkowo traktował dżumę jak słuszną karę za grzechy mieszkańców Oranu. Nawoływał do modlitwy. Uważał, że sprawiedliwych plaga nie dosięgnie. Zmienił zdanie, gdy przyglądał się śmierci syna sędziego. Bóg zabrał niewinne dziecko. W drugim kazaniu podkreślał, że cierpienie zgodne jest z boskim planem. Trzeba się przed nim ukorzyć. Włączył się jednak czynnie do walki z zarazą. Wstąpił do oddziałów sanitarnych. Podobną aktywność okazał sędzia Othon. Po śmierci syna i odbytej kwarantannie zaoferował swoją pomoc odizolowanym osobom.
Specyficzne poglądy na temat dżumy wygłasza ojciec Paneloux. Początkowo w płomiennym kazaniu twierdzi, że to mieszkańcy Oranu są winni zarazie. Plagę spowodowało odejście od Boga. To kara za grzechy. Swoje poglądy zmienia, gdy widzi konanie w męczarniach synka sędziego Othona. W drugim kazaniu zmienia swe poglądy. Wierzy, że cierpienie sprowadził na miasto Bóg. To upokorzenie, które jednak trzeba zaakceptować. Nikt nie zna boskich planów. Odrzucić Boga nie można.
Doktor Castel
Starszy doktor Castel również aktywnie włączył się w walkę z dżumą. Skupił się na opracowaniu serum przeciw chorobie. Lekarstwo dostarczane z Paryża nie skutkowało. Postanowił więc samodzielnie przygotować antidotum.
Cottard
Zupełnie odmiennie zachował się Cottard. Sprzedawca win cieszył się z wybuchu zarazy. Ciążył na nim wyrok i obawiał się aresztowania. Gdy wybuchła dżuma, wymiar sprawiedliwości miał inne zadania, niż aresztowanie przestępcy. Cottard używał życia. Był rentierem. Prowadził podejrzane interesy. Czas spędzał bawiąc się i wydając pieniądze w restauracjach. Nie przyłączył się do oddziałów sanitarnych. Po ustąpieniu epidemii został aresztowany.
Jedyną osobą, która otwarcie cieszy się z wybuchu epidemii jest Cottard. To ścigany przez policję przestępca. Przed wybuchem zarazy próbuje odebrać sobie życie. Uratowany pragnie za wszelką cenę zdobyć ludzką sympatię. Gdy dowiaduje się o wybuchu dżumy zaczyna w pełni korzystać z życia. Zajmuje się kontrabandą.
Wolny czas spędza w drogich kawiarniach i restauracjach. Bogaci się. Odmawia udziału w jednostkach sanitarnych. Obiecuje, że nie będzie głośno pochwalał dżumy, która zabiera nawet małe dzieci. Po wygaszeniu zarazy zamyka się w swoim mieszkaniu. Strzela do wiwatujących ludzi. Policja aresztuje go.
Pytania i odpowiedzi
Kto w „Dżumie” korzysta na epidemii?
Cottard. Ścigany przez policję, czuje się w czasie zarazy bezpieczny, bo władze mają inne zmartwienia, a do tego zarabia na przemycie. Zarabiają też przemytnicy, którzy pomagają ludziom uciekać z miasta.
Który bohater zmienia postawę wobec dżumy?
Najwyraźniej Rambert, który z uciekiniera staje się członkiem formacji sanitarnych. Zmieniają się też Paneloux po śmierci dziecka i sędzia Othon po śmierci syna.
Dlaczego narrator nazywa bohaterem Granda, a nie Rieux?
Bo Grand robi rzeczy zwyczajne, bez wielkich słów, i nie uważa się za nikogo wyjątkowego. Dla narratora taka skromna, codzienna pomoc jest ważniejsza niż efektowne bohaterstwo.