Jesteś w: Ostatni dzwonek -> Sklepy cynamonowe

Bruno Schulz o „Sklepach cynamonowych”



Od pytania, czy potrafiłbym filozoficznie zinterpretować rzeczywistość „Sklepów cynamonowych”, najchętniej chciałbym się uchylić. Sądzę, że zracjonalizowanie widzenia rzeczy tkwiącego w dziele sztuki równa się zdemaskowaniu aktorów, jest końcem zabawy, jest zubożeniem problematyki dzieła. Nie dlatego, żeby sztuka była logogryfem z ukrytym kluczem, a filozofja tym samym logogryfem – rozwiązanym. Różnica jest głębsza. W dziele sztuki nie została jeszcze przerwana pępowina, łącząca je z całością naszej problematyki, krąży tam jeszcze krew tajemnicy, końce naczyń uchodzą w noc otaczającą i wracają stamtąd pełne ciemnego fluidu. W filozoficznej interpretacji mamy tuż tylko wypruty z całości problematyki preparat anatomiczny. Mimo to sam ciekaw jestem, jak brzmiałoby w formie dyskursywnej credo filozoficzne „Sklepów cynamonowych”. Będzie to raczej próba opisu rzeczywistości tam danej, aniżeli jej uzasadnienie.

„Sklepy cynamonowe” dają pewną receptę na rzeczywistość, statuują pewien specjalny rodzaj substancji. Substancja tamtejszej rzeczywistości jest w stanie nieustannej fermentacji, kiełkowania, utajonego życia. Niema przedmiotów martwych, twardych ograniczonych. Wszystko dyfunduje poza swoje granice, trwa tylko na chwilę w pewnym kształcie, ażeby go przy pierwszej sposobności opuścić. W zwyczajach, w sposobach bycia tej rzeczywistości przejawia się pewnego rodzaju zasada – pan – maskarady. Rzeczywistość przybiera pewne kształty tylko dla pozoru, dla żartu, dla zabawy. Ktoś jest człowiekiem, a ktoś karakonem, ale ten kształt nie sięga istoty, jest tylko rolą na chwilę przyjętą, tylko naskórkiem, który za chwilę zostanie zrzucony.

Statuowany tu jest pewien skrajny monizm substancji, dla której poszczególne przedmioty są jedynie maskami. Życie substancji polega na zużywaniu niezmiernej ilości masek. Ta wędrówka form jest istotą życia. Dlatego z substancji tej emanuje aura jakiejś pan-ironji. Obecna tam jest nieustannie atmosfera kulis, tylnej strony sceny, gdzie aktorzy po zrzuceniu kostjumów zaśmiewają się z patosu swych ról. W samym fakcie istnienia poszczególnego zawarta jest ironja, nabieranie, język po błazeńsku wystawiony.Jaki jest sens tej uniwersalnej desilluzji rzeczywistości, nie potrafię powiedzieć. Twierdzę tylko, że byłaby ona nie do zniesienia, gdyby nie doznawała odszkodowania w jakiejś innej dymenzji. W jakiś sposób doznajemy głębokiej satysfakcji z tego rozluźnienia tkanki rzeczywistości, jesteśmy zainteresowani w tem bankructwie realności.

Mówiono o destrukcyjnej tendencji książki. Być może, że z punktu widzenia pewnych ustalonych wartości – tak jest. Ale sztuka operuje w głębi przedmoralnej, w punkcie, gdzie wartość jest dopiero in statu nascendi.

Sztuka jako spontaniczna wypowiedź życia stawia zadania etyce – nie przeciwnie. Gdyby sztuka miała tylko potwierdzać, co skądinąd już zostało ustalone - byłaby niepotrzebna. Jej rolą jest być sondą zapuszczoną w bezimienne. Artysta jest aparatem rejestrującym procesy w głębi, gdzie tworzy się wartość.

Destrukcja? Ale fakt, że treść ta stała się dziełem sztuki, oznacza, że affirmujemy ją, że nasze spontaniczne głębie wypowiedziały się za nią.


Do jakiego rodzaju należą „Sklepy cynamonowe”? Jak je zaklasyfikować? Uważam „Sklepy” za powieść autobiograficzną. Nie dlatego tylko, że jest pisana w pierwszej osobie i że można w niej dopatrzeć się pewnych zdarzeń i przeżyć z dzieciństwa autora. Są one autobiografją albo raczej genealogją duchową, genealogją kat exochen, gdyż ukazują rodowód duchowy aż do tej głębi, gdzie uchodzi on w mitologję, gdzie gubi się w mitologicznem majaczeniu. Zawsze czułem, że korzenie indywidualnego ducha, dostatecznie daleko w głąb ścigane, gubią się w mitycznym jakimś mateczniku. To jest dno ostateczne, poza które niepodobna już wyjść.

Imponującą realizację artystyczną tej myśli znalazłem później w „Jakóbowych historjach” T. Manna, gdzie przeprowadzona ona jest w skali monumentalnej. Mann pokazuje, jak na dnie wszystkich zdarzeń ludzkich, gdy wyłuskać je z plewy czasu i wielości, ukazują się pewne praschematy, „historje”, na których te zdarzenia formują się w wielkich powtórzeniach. U Manna są to historje biblijne, odwieczne mity Babilonji i Egiptu. Ja starałem się w skromniejszej mej skali odnaleźć własną, prywatną mitologię, własne „historje”, własny mityczny rodowód, tak jak starożytni wyprowadzali swych przodków z mitologicznych małżeństw z bogami, tak uczyniłem próbę statuowania dla siebie jakiejś mitycznej generacji antenatów, fikcyjnej rodziny, z której wywodzę mój ród prawdziwy.

W jakiś sposób „historje” te są prawdziwe, reprezentują moją manierę życia, mój los szczególny. Dominantą tego losu jest głęboka samotność, odcięcie od spraw codziennego życia.

Samotność jest tym odczynnikiem, doprowadzającym rzeczywistość do fermentacji, do strącenia osadu figur i kolorów.


„Tygodnik Ilustrowany”, 28 kwietnia 1935, Warszawa.

Zobacz inne artykuły:

StreszczeniaOpracowanie
„Sklepy cynamonowe” – krótkie streszczenie
„Noc wielkiego sezonu” – streszczenie
„Wichura” – streszczenie
„Karakony” – streszczenie
„Ulica Krokodyli” – streszczenie
„Sklepy cynamonowe” – streszczenie
„Pan Karol” – streszczenie
„Pan” – streszczenie
„Nemrod” – streszczenie
„Traktat o manekinach. Dokończenie” – streszczenie
„Traktat o manekinach. Ciąg dalszy” – streszczenie
„Traktat o manekinach albo wtóra księga rodzaju” – streszczenie
„Manekiny” – streszczenie
„Ptaki” – streszczenie
„Nawiedzenie” – streszczenie
„Sierpień” – streszczenie
Czas i miejsce akcji „Sklepów cynamonowych”
„Sklepy cynamonowe” - wyjaśnienie tytułu
„Sklepy cynamonowe” – geneza utworu
Czym dla głównego bohatera są „sklepy cynamonowe”?
Bohaterowie „Sklepów cynamonowych”
Bruno Schulz - fakty z biografii
Motyw dzieciństwa w „Sklepach cynamonowych” Schulza
Postać ojca w „Sklepach cynamonowych”
Mit w opowiadaniach Schulza
Oniryzm w „Sklepach cynamonowych” Schulza
Degradacja człowieka w „Sklepach cynamonowych”
Język „Sklepów cynamonowych”
„Sklepy cynamonowe” jako przykład prozy poetyckiej
Koncepcja literacka opowiadań Schulza
Przemiana bohaterów w „Sklepach cynamonowych”
Przestrzeń w „Sklepach cynamonowych” Schulza
Życiorys Brunona Schulza
Motyw labiryntu w „Sklepach cynamonowych”
Czas w „Sklepach cynamonowych” Schulza
Dlaczego bohater nazywa sklepy cynamonowymi?
Motyw miasta w „Sklepach cynamonowych”
Wyznaczniki prozy Schulza na przykładzie „Sklepów cynamonowych”
„Sklepy cynamonowe” – najważniejsze cytaty
Bruno Schulz o „Sklepach cynamonowych”
Bruno Schulz o roli dzieciństwa




Bohaterowie



Partner serwisu:

kontakt | polityka cookies