Co skłania człowieka do poświęceń? Omów zagadnienie na podstawie „Dżumy” Alberta Camusa. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
W „Dżumie” do poświęceń skłania ludzi przede wszystkim poczucie obowiązku, wierność własnym zasadom i wstyd przed szczęściem zdobytym kosztem innych. Doktor Rieux leczy, bo to jego zawód, Tarrou zakłada formacje sanitarne, bo postanowił stać po stronie ofiar, a Rambert rezygnuje z ucieczki, bo nie chce być szczęśliwy sam. Kontekstem jest filozofia buntu Alberta Camusa.
Teza
W „Dżumie” nikt nie poświęca się dla sławy ani dla nagrody. Bohaterowie, którzy narażają życie w zadżumionym Oranie, robią to z kilku powodów: z poczucia obowiązku wobec swojej pracy, z wierności zasadom, które przyjęli dużo wcześniej, i ze zrozumienia, że cudze nieszczęście ich także dotyczy.
Argument pierwszy: obowiązek i uczciwość (doktor Rieux)
Doktor Rieux od pierwszych dni epidemii pracuje po dwadzieścia godzin na dobę. Rozstał się z chorą żoną, wie, że w czasie zarazy często może tylko postawić diagnozę. Nie uważa się jednak za bohatera. Ramberta, który pyta go o powody, uprzedza: w tym wszystkim nie chodzi o bohaterstwo. Chodzi o uczciwość
. A uczciwość polega według niego na wykonywaniu zawodu
.
Rieux ma też powód osobisty. Opowiada Tarrou, że jako młody lekarz słyszał, jak kobieta w chwili śmierci krzyczała „Nigdy!”, i wtedy zrozumiał, że nie przyzwyczai się do umierania ludzi. Jego poświęcenie bierze się więc z niezgody na śmierć, a nie z nadziei na zwycięstwo: wie, że jego zwycięstwa zawsze będą tymczasowe
, i odpowiada, że to nie powód, żeby zaniechać walki
.
Argument drugi: wierność zasadom (Tarrou i Grand)
Tarrou nie jest z Oranu i mógłby trzymać się z dala od chorych. Zamiast tego idzie do Rieux z pomysłem ochotniczych formacji sanitarnych i sam w nich pracuje. Wyjaśnia to w nocnej rozmowie na tarasie: jako siedemnastolatek patrzył, jak jego ojciec, zastępca prokuratora, żąda w sądzie śmierci dla oskarżonego, i od tamtej pory postanowił stawać po stronie ofiar przy każdej okazji, by umniejszyć spustoszenia
. Dżuma jest dla niego kolejnym wyrokiem śmierci, na który się nie zgadza. Ta wierność zasadzie kosztuje go życie: umiera jako jedna z ostatnich ofiar zarazy.
Inaczej poświęca się Joseph Grand. Po całym dniu pracy w merostwie prowadzi statystyki formacji sanitarnych, zamiast pisać swoją książkę. Robi to bez wielkich słów, po prostu dlatego, że trzeba. Narrator pisze, że jeśli w tej opowieści ma się znaleźć jakiś bohater, proponuje właśnie tego nieefektownego i skromnego bohatera, który miał tylko dobre serce i pozornie śmieszny ideał
.
Argument trzeci: solidarność z innymi (Rambert, Paneloux, Othon)
Najciekawszy jest przypadek Ramberta, bo on najpierw odmawia poświęcenia. Jest obcy w mieście, w Paryżu czeka na niego ukochana, a Rieux nie ma mu za złe, że chce wyjechać. Gdy jednak ucieczka staje się możliwa, Rambert mówi w samochodzie doktora: nie wyjeżdżam i chcę zostać z wami
. Rieux odpowiada, że nie ma wstydu w wyborze szczęścia
, a Rambert dodaje: może być wstyd, że człowiek jest sam tylko szczęśliwy
. Do poświęcenia skłania go to, co zobaczył w czasie epidemii: wiem, że jestem stąd, czy chcę tego, czy nie chcę. Ta sprawa dotyczy nas wszystkich
.
Ojciec Paneloux poświęca się z powodów religijnych. W drugim kazaniu przypomina, że z czterech zakonników, którzy przeżyli dżumę w Marsylii, trzech uciekło, i woła: Bracia moi, trzeba być tym, który zostaje!
Sędzia Othon po śmierci synka prosi, żeby mógł pracować w obozie kwarantanny, bo, jak mówi, czułby się tam bliżej swojego chłopca. Do poświęcenia może więc prowadzić także wiara i ból po stracie.
Kontekst filozoficzny: bunt i solidarność według Camusa
Postawy bohaterów wynikają z filozofii Alberta Camusa. Uważał on, że świat jest absurdalny: nie odpowiada na pytanie, dlaczego ludzie cierpią i umierają. Wobec absurdu człowiek może się poddać albo zbuntować. Bunt nie oznacza jednak przemocy, tylko niezgodę na cudze cierpienie i wspólną walkę z nim. Według Camusa bunt nie jest sprawą jednego człowieka, bo zawsze łączy go z innymi, którzy cierpią tak samo.
„Dżuma” pokazuje tę myśl w działaniu. Rieux, Tarrou, Grand i Rambert nie wierzą w nagrodę po śmierci ani w ostateczne zwycięstwo. Poświęcają się, bo wspólne nieszczęście zrobiło z obcych ludzi wspólnotę.
Podsumowanie
W „Dżumie” ludzi skłania do poświęceń kilka rzeczy naraz: poczucie obowiązku i zwykła uczciwość (Rieux), wierność zasadom (Tarrou, Grand) i zrozumienie, że cudze cierpienie też jest moją sprawą (Rambert). Do tego dochodzą wiara (Paneloux) i ból po stracie dziecka (Othon).
Pytania i odpowiedzi
Czy w „Dżumie” ktoś odmawia poświęcenia?
Cottard. Nie chce pracować w formacjach sanitarnych, bo zaraza jest dla niego wygodna: policja go nie ściga, a on zarabia na przemycie. Na początku odmawia też Rambert, który myśli tylko o powrocie do ukochanej.
Dlaczego Rieux nie chce być nazywany bohaterem?
Bo uważa, że robi tylko to, co do niego należy. Mówi, że chodzi o uczciwość, a nie o bohaterstwo, i że uczciwość to dla niego wykonywanie zawodu.
Które poświęcenie w powieści jest najbardziej zaskakujące?
Decyzja Ramberta, bo jest obcy w mieście, ma kogo kochać i dostał od Rieux przyzwolenie na wyjazd. Mimo to zostaje, bo wstydziłby się szczęścia zdobytego w samotności.
Jaki inny kontekst można tu wybrać?
Historyczny: postawę członków francuskiego ruchu oporu w czasie II wojny światowej, w którym działał sam Camus. Ludzie ryzykowali życie, choć nie wiedzieli, czy wojna skończy się zwycięstwem.