DżumaAlbert Camus

Co skłania człowieka do poświęceń? Omów zagadnienie na podstawie „Dżumy” Alberta Camusa. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

W „Dżumie” do poświęceń skłania ludzi przede wszystkim poczucie obowiązku, wierność własnym zasadom i wstyd przed szczęściem zdobytym kosztem innych. Doktor Rieux leczy, bo to jego zawód, Tarrou zakłada formacje sanitarne, bo postanowił stać po stronie ofiar, a Rambert rezygnuje z ucieczki, bo nie chce być szczęśliwy sam. Kontekstem jest filozofia buntu Alberta Camusa.

Teza

W „Dżumie” nikt nie poświęca się dla sławy ani dla nagrody. Bohaterowie, którzy narażają życie w zadżumionym Oranie, robią to z kilku powodów: z poczucia obowiązku wobec swojej pracy, z wierności zasadom, które przyjęli dużo wcześniej, i ze zrozumienia, że cudze nieszczęście ich także dotyczy.

Argument pierwszy: obowiązek i uczciwość (doktor Rieux)

Doktor Rieux od pierwszych dni epidemii pracuje po dwadzieścia godzin na dobę. Rozstał się z chorą żoną, wie, że w czasie zarazy często może tylko postawić diagnozę. Nie uważa się jednak za bohatera. Ramberta, który pyta go o powody, uprzedza: w tym wszystkim nie chodzi o bohaterstwo. Chodzi o uczciwość. A uczciwość polega według niego na wykonywaniu zawodu.

Rieux ma też powód osobisty. Opowiada Tarrou, że jako młody lekarz słyszał, jak kobieta w chwili śmierci krzyczała „Nigdy!”, i wtedy zrozumiał, że nie przyzwyczai się do umierania ludzi. Jego poświęcenie bierze się więc z niezgody na śmierć, a nie z nadziei na zwycięstwo: wie, że jego zwycięstwa zawsze będą tymczasowe, i odpowiada, że to nie powód, żeby zaniechać walki.

Argument drugi: wierność zasadom (Tarrou i Grand)

Tarrou nie jest z Oranu i mógłby trzymać się z dala od chorych. Zamiast tego idzie do Rieux z pomysłem ochotniczych formacji sanitarnych i sam w nich pracuje. Wyjaśnia to w nocnej rozmowie na tarasie: jako siedemnastolatek patrzył, jak jego ojciec, zastępca prokuratora, żąda w sądzie śmierci dla oskarżonego, i od tamtej pory postanowił stawać po stronie ofiar przy każdej okazji, by umniejszyć spustoszenia. Dżuma jest dla niego kolejnym wyrokiem śmierci, na który się nie zgadza. Ta wierność zasadzie kosztuje go życie: umiera jako jedna z ostatnich ofiar zarazy.

Inaczej poświęca się Joseph Grand. Po całym dniu pracy w merostwie prowadzi statystyki formacji sanitarnych, zamiast pisać swoją książkę. Robi to bez wielkich słów, po prostu dlatego, że trzeba. Narrator pisze, że jeśli w tej opowieści ma się znaleźć jakiś bohater, proponuje właśnie tego nieefektownego i skromnego bohatera, który miał tylko dobre serce i pozornie śmieszny ideał.

Argument trzeci: solidarność z innymi (Rambert, Paneloux, Othon)

Najciekawszy jest przypadek Ramberta, bo on najpierw odmawia poświęcenia. Jest obcy w mieście, w Paryżu czeka na niego ukochana, a Rieux nie ma mu za złe, że chce wyjechać. Gdy jednak ucieczka staje się możliwa, Rambert mówi w samochodzie doktora: nie wyjeżdżam i chcę zostać z wami. Rieux odpowiada, że nie ma wstydu w wyborze szczęścia, a Rambert dodaje: może być wstyd, że człowiek jest sam tylko szczęśliwy. Do poświęcenia skłania go to, co zobaczył w czasie epidemii: wiem, że jestem stąd, czy chcę tego, czy nie chcę. Ta sprawa dotyczy nas wszystkich.

Ojciec Paneloux poświęca się z powodów religijnych. W drugim kazaniu przypomina, że z czterech zakonników, którzy przeżyli dżumę w Marsylii, trzech uciekło, i woła: Bracia moi, trzeba być tym, który zostaje! Sędzia Othon po śmierci synka prosi, żeby mógł pracować w obozie kwarantanny, bo, jak mówi, czułby się tam bliżej swojego chłopca. Do poświęcenia może więc prowadzić także wiara i ból po stracie.

Kontekst filozoficzny: bunt i solidarność według Camusa

Postawy bohaterów wynikają z filozofii Alberta Camusa. Uważał on, że świat jest absurdalny: nie odpowiada na pytanie, dlaczego ludzie cierpią i umierają. Wobec absurdu człowiek może się poddać albo zbuntować. Bunt nie oznacza jednak przemocy, tylko niezgodę na cudze cierpienie i wspólną walkę z nim. Według Camusa bunt nie jest sprawą jednego człowieka, bo zawsze łączy go z innymi, którzy cierpią tak samo.

„Dżuma” pokazuje tę myśl w działaniu. Rieux, Tarrou, Grand i Rambert nie wierzą w nagrodę po śmierci ani w ostateczne zwycięstwo. Poświęcają się, bo wspólne nieszczęście zrobiło z obcych ludzi wspólnotę.

Podsumowanie

W „Dżumie” ludzi skłania do poświęceń kilka rzeczy naraz: poczucie obowiązku i zwykła uczciwość (Rieux), wierność zasadom (Tarrou, Grand) i zrozumienie, że cudze cierpienie też jest moją sprawą (Rambert). Do tego dochodzą wiara (Paneloux) i ból po stracie dziecka (Othon).

Pytania i odpowiedzi

Czy w „Dżumie” ktoś odmawia poświęcenia?

Cottard. Nie chce pracować w formacjach sanitarnych, bo zaraza jest dla niego wygodna: policja go nie ściga, a on zarabia na przemycie. Na początku odmawia też Rambert, który myśli tylko o powrocie do ukochanej.

Dlaczego Rieux nie chce być nazywany bohaterem?

Bo uważa, że robi tylko to, co do niego należy. Mówi, że chodzi o uczciwość, a nie o bohaterstwo, i że uczciwość to dla niego wykonywanie zawodu.

Które poświęcenie w powieści jest najbardziej zaskakujące?

Decyzja Ramberta, bo jest obcy w mieście, ma kogo kochać i dostał od Rieux przyzwolenie na wyjazd. Mimo to zostaje, bo wstydziłby się szczęścia zdobytego w samotności.

Jaki inny kontekst można tu wybrać?

Historyczny: postawę członków francuskiego ruchu oporu w czasie II wojny światowej, w którym działał sam Camus. Ludzie ryzykowali życie, choć nie wiedzieli, czy wojna skończy się zwycięstwem.