Hajmon: charakterystyka postaci z „Antygony” Sofoklesa
Hajmon jest synem Kreona i Eurydyki oraz narzeczonym Antygony. W trzecim epejsodionie próbuje uratować ukochaną i przekonać ojca do ustępstwa, a kiedy mu się to nie udaje, wybiera śmierć. Przez jego los spór Antygony z Kreonem zamienia się w tragedię rodziny króla.
Hajmon w skrócie
- Kim jest
- syn Kreona i Eurydyki, narzeczony Antygony, a więc jej kuzyn (Kreon jest bratem Jokasty, matki Antygony)
- Miejsce w utworze
- postać drugoplanowa z jedną wielką sceną, pośrednik między ojcem i narzeczoną
- Scena kluczowa
- rozmowa z ojcem w epejsodionie III
- Dylemat
- lojalność wobec ojca albo miłość do narzeczonej
- Koniec
- zabija się mieczem w grobowej grocie, obok martwej Antygony (relacja Posłańca w eksodosie)
Charakterystyka
Hajmon pojawia się dopiero w trzecim epejsodionie, kiedy wyrok na Antygonę już zapadł. Kreon pyta go, czy przychodzi gniewny z powodu wyroku na narzeczoną, czy mimo wszystko pozostanie mu oddany. Syn odpowiada jak posłuszny i dobrze wychowany młody człowiek: mówi, że jest synem Kreona, że idzie za jego przewodem i że żaden związek nie będzie mu droższy od ojcowskich wskazówek. Dopiero w dalszej części rozmowy po raz pierwszy sprzeciwia się ojcu.
Hajmon zaczyna od tego, że szanuje rozum ojca, a potem mówi, że jako młodszy ma jedną przewagę: może posłuchać, co mówią ludzie w mieście, bo przed Kreonem lud milczy ze strachu. Donosi, że Teby żałują Antygony, że jest ona „najmniej winna” i że za czyn, który uważają za godny pochwały, powinna dostać złotą nagrodę, a nie śmierć. Hajmon występuje więc w imieniu własnej miłości, ale także w imieniu miasta.
Przekonuje ojca obrazami z życia: drzewo, które ugina się przy rwącym strumieniu, zachowa gałęzie, a to, które się nie ugnie, runie z korzeniami; żeglarz, który zbyt mocno naciąga żagle, wywróci łódź. Radzi też, żeby Kreon nie uważał, że tylko jego zdanie jest coś warte, bo człowiek, który polega wyłącznie na sobie, w końcu okaże się pusty. Kreon odpowiada pogardą: pyta, czy w jego wieku ma brać nauki od młokosa, i nazywa syna „niskim duchem na służbie kobiety”.
Rozmowa szybko staje się ostrym sporem. Kreon pyta, czy ma rządzić tak, jak życzy sobie lud, a Hajmon odpowiada: „Marne to państwo, co li panu służy”. Dodaje, że ojciec rządziłby pięknie, ale na pustyni. Na wiadomość, że Antygona nie ujdzie śmierci, Hajmon rzuca zagadkową groźbę: „Zginie — to śmiercią sprowadzi zgon inny”. Kreon odbiera to jako zagrożenie dla siebie, a w rzeczywistości są to słowa o samobójstwie Hajmona. Młodzieniec wychodzi i na scenie już nie wróci.
Ostatni raz widzimy Hajmona w relacji Posłańca. Kreon z towarzyszami odnajduje go w grocie, w której Antygona wisi na chuście, a on obejmuje jej ciało i skarży się na „czyn ojca”. Kiedy Kreon wzywa go do wyjścia, Hajmon spogląda na niego dzikim wzrokiem, sięga po miecz, ale ojciec uchyla się przed ciosem. Wtedy młodzieniec, jak mówi relacja, w gniewie na siebie przebija się własnym mieczem i umierając, przytula do siebie zmarłą narzeczoną. Posłaniec mówi, że „osiągnął śluby”: ślubu nie dostał za życia, więc dostaje go w śmierci.
Cechy Hajmona
Hajmon jest synem posłusznym i opanowanym: rozmowę z Kreonem zaczyna od zapewnienia o szacunku i używa argumentów oraz porównań, a nie krzyku. Ma też odwagę cywilną, bo mówi królowi to, czego nikt inny mu nie mówi, że lud stoi po stronie Antygony, a na pytanie, czyjej sprawy broni, odpowiada: „Twej sprawy, mojej i podziemnych bogów”. Jego spokój ma jednak granice. Gdy ojciec go obraża, odpowiada ostrzej, a w grocie podnosi na niego miecz, zanim zwróci go przeciw sobie.
Kocha głęboko i bez reszty. Nie wyobraża sobie życia bez narzeczonej i woli śmierć niż rozstanie z nią.
Hajmon jako postać tragiczna
Hajmon stoi przed wyborem, w którym każde rozwiązanie jest złe. Jeśli posłucha ojca, straci Antygonę i przyjmie rolę człowieka, który pozwala zabić ukochaną. Jeśli stanie po stronie Antygony, zerwie z ojcem i ściągnie na siebie jego gniew. Trzeciej drogi nie ma, bo Kreon nie chce słuchać żadnych rad. Dlatego zalicza się Hajmona do postaci tragicznych, choć sam nie popełnia żadnej winy.
Jego rozmowa z Kreonem pokazuje, że Antygona ma poparcie miasta, a król coraz bardziej oddala się od ludzi. Śmierć Hajmona jest pierwszym ciosem wymierzonym w samego Kreona, bo odbiera mu syna i prowadzi do samobójstwa Eurydyki.
Pytania i odpowiedzi
Kim jest Hajmon w „Antygonie”?
Synem króla Kreona i Eurydyki oraz narzeczonym Antygony. W tragedii pojawia się w jednej dużej scenie (epejsodion III), gdzie próbuje ocalić Antygonę, a jego śmierć opowiada Posłaniec w eksodosie.
Dlaczego Hajmon sprzeciwia się ojcu?
Kocha Antygonę, uważa wyrok za niesprawiedliwy i wie, że miasto jest po jej stronie. Mówi ojcu, że „marne to państwo, co li panu służy”, czyli że król nie może rządzić wbrew poddanym.
Co znaczy zdanie Hajmona „Zginie — to śmiercią sprowadzi zgon inny”?
To zapowiedź jego samobójstwa. Kreon odczytuje te słowa jako groźbę wobec siebie, ale Hajmon myśli o tym, że jeśli Antygona umrze, on też nie będzie chciał żyć.
Jak umiera Hajmon?
Wchodzi do grobowej groty, w której Antygona powiesiła się na chuście. Kiedy Kreon wzywa go do wyjścia, Hajmon unosi miecz na ojca, ale chybia, po czym przebija się własnym mieczem i umiera, obejmując martwą narzeczoną.
Jakimi obrazami Hajmon przekonuje ojca do ustępstwa?
Mówi o drzewie przy rwącym strumieniu, które ugina się i zachowuje gałęzie, podczas gdy to, które się nie ugnie, runie z korzeniami, oraz o żeglarzu, który zbyt mocno naciąga żagle i wywraca łódź. Wniosek jest prosty: kto nie umie ustąpić, traci wszystko.
Czy Hajmon i Antygona byli spokrewnieni?
Kreon jest bratem Jokasty, więc Antygona jest jego siostrzenicą, a Hajmon, jego syn, jej kuzynem. W greckim micie małżeństwa w obrębie rodu królewskiego nie były niczym dziwnym.