AntygonaSofokles

„Antygona” Sofoklesa: bohaterowie

Dziewięć postaci i grup z „Antygony”: Antygona, Kreon, Ismena, Hajmon, Eurydyka, Tyrezjasz, Strażnik, Posłaniec i Chór. Antygona i Kreon, bohaterowie główni, są opisani w całości. Przy pozostałych postaciach jest krótka zajawka, a po kliknięciu „Rozwiń” pokazuje się notatka o tym, co postać robi w tragedii i jak się dla niej kończy akcja. Pełne charakterystyki Antygony, Kreona, Ismeny i Hajmona mają osobne artykuły.

Antygona

Córka Edypa i Jokasty. Grzebie brata wbrew zakazowi króla, bo prawo bogów uważa za ważniejsze od ludzkiego rozkazu.

Antygona jest tytułową bohaterką i córką Edypa oraz Jokasty. Po wojnie, w której jej bracia Eteokles i Polinik zabili się nawzajem, król Kreon zakazuje pochować Polinika jako zdrajcę. Antygona nie zgadza się na to: uważa, że prawa bogów są wieczne i ważniejsze od rozkazu człowieka, a poza tym Polinik jest jej bratem.

Prosi Ismenę o pomoc, ale siostra boi się Kreona, więc Antygona działa sama. Obrzęd pogrzebowy wykonuje dwa razy: za pierwszym razem strażnicy odkrywają, że ktoś przysypał ciało, a za drugim łapią ją podczas skrapiania zwłok. Przed Kreonem nie zaprzecza i mówi wprost: „Jam to spełniła, zaprzeczyć nie myślę”.

Charakter Antygony tworzą odwaga, upór, poczucie obowiązku wobec rodziny i niezłomność. Ma też wady: bywa surowa wobec Ismeny i odrzuca jej pomoc, kiedy siostra chce wziąć winę na siebie. Zdanie „Współkochać przyszłam, nie współnienawidzić” streszcza jej postawę: miłość jest dla niej ważniejsza od politycznych podziałów.

Kreon skazuje ją na zamurowanie w grocie. Antygona wiesza się tam na chuście, zanim nadejdzie ratunek. Jest bohaterką tragiczną: wybiera obowiązek wobec zmarłego, wiedząc, że zapłaci za to życiem.

Pełna charakterystyka: Antygona

Kreon

Król Teb, brat Jokasty. Chce być sprawiedliwym władcą, ale z uporu i dumy doprowadza do śmierci własnej rodziny.

Kreon jest bratem Jokasty i wujem Antygony. Po śmierci Eteoklesa i Polinika obejmuje tron Teb. W pierwszej mowie obiecuje, że będzie stawiał dobro państwa wyżej niż prywatne, a przyjaciół cenił tylko wtedy, gdy służą miastu. Dlatego Eteoklesa każe pochować z honorami, a Polinika, który najechał Teby, zostawić bez pogrzebu.

Kiedy dowiaduje się, że ktoś złamał jego rozkaz, podejrzewa przekupstwo i grozi strażnikom śmiercią. Gdy okazuje się, że sprawcą jest Antygona, nie cofa wyroku, bo uważa, że władca, który raz ustąpi, traci autorytet. Hajmonowi, który mówi mu, że lud jest po stronie Antygony, odpowiada obelgami.

Zmienia zdanie dopiero po wizycie Tyrezjasza, który przepowiada nieszczęścia w jego domu. Jest już za późno: Antygona nie żyje, Hajmon się zabił, a Eurydyka, słysząc o tym, odbiera sobie życie i przeklina Kreona jako „dzieciobójcę”. Na końcu Kreon przyznaje się do winy i prosi o śmierć, ale chór mówi mu, że człowiek nie ucieknie przed przeznaczeniem.

Kreon ma swoje racje, bo jako władca musi bronić prawa. Jego tragizm bierze się stąd, że ta racja zamienia się w upór i pychę (hybris).

Pełna charakterystyka: Kreon

Bohaterowie drugoplanowi

Ismena

Młodsza siostra Antygony. Boi się Kreona i nie pomaga w pogrzebie, ale później chce wziąć winę na siebie.

Rozwiń

Ismena jest młodszą siostrą Antygony i jej przeciwieństwem. Kiedy Antygona prosi ją o pomoc w pochowaniu brata, odmawia, ponieważ boi się króla i uważa, że kobiety są słabe i muszą słuchać silniejszych. Mówi, że „próżny opór urąga rozwadze”.

Ismena kocha siostrę i nie zdradza jej zamiarów. Kiedy Antygona zostaje schwytana, Ismena sama wychodzi przed Kreona i oświadcza, że chce wziąć na siebie część winy. Antygona odrzuca tę pomoc, bo Ismena nie brała udziału w pogrzebie, i mówi jej: „W słowach ty rady, ja szukałam w czynie”.

Ismena błaga Kreona, żeby nie zabijał narzeczonej własnego syna. Król każe ją zamknąć w pałacu razem z siostrą i potem oszczędza ją jako niewinną. W dalszej części tragedii Ismena już nie występuje i zostaje jako jedyna żyjąca córka Edypa.

Pełna charakterystyka: Ismena

Hajmon

Syn Kreona i narzeczony Antygony. Próbuje przekonać ojca, a gdy mu się nie udaje, umiera obok ukochanej.

Rozwiń

Hajmon jest synem Kreona i Eurydyki oraz narzeczonym Antygony. W trzecim epejsodionie rozmawia z ojcem: najpierw zapewnia go o posłuszeństwie, potem mówi, że lud w mieście żałuje Antygony i uważa jej czyn za godny nagrody.

Kreon nie chce słuchać i nazywa go „niskim duchem na służbie kobiety”. Hajmon odpowiada, że marne jest państwo, w którym rządzi jeden pan, i zapowiada, że jeśli Antygona zginie, spowoduje to inną śmierć. Potem odchodzi.

Kiedy Kreon otwiera grotę, znajduje w niej Hajmona obejmującego martwą Antygonę. Syn sięga po miecz, ale ojciec uchyla się przed ciosem, więc Hajmon przebija się mieczem. Umiera przy narzeczonej, a jego śmierć zabiera Kreonowi syna i pociąga za sobą śmierć Eurydyki. Pełna charakterystyka jest w osobnym artykule.

Pełna charakterystyka: Hajmon

Eurydyka

Żona Kreona i matka Hajmona. Pojawia się tylko w eksodosie, a jej milcząca śmierć dopełnia tragedię Kreona.

Rozwiń

Eurydyka jest żoną Kreona i matką Hajmona. Pojawia się dopiero w eksodosie, kiedy Posłaniec opowiada o śmierci Antygony i Hajmona. Wchodzi na scenę, mówiąc, że właśnie wychodziła z domu, żeby pomodlić się do Pallady (Ateny), ale wiadomość o synu słyszy jedynie fragmentami. Prosi, żeby Posłaniec powtórzył wszystko od początku.

Wysłuchuje opowieści, nie mówiąc ani słowa, i wychodzi do pałacu. Chór od razu wyczuwa niepokój, bo milczenie królowej jest groźniejsze niż krzyk. Po chwili drugi posłaniec donosi, że Eurydyka zabiła się u stóp ołtarza. Jak opowiada, wcześniej opłakiwała Hajmona i przeklęła Kreona jako „dzieciobójcę”, a także wspominała swojego starszego syna Megareusa, który zginął wcześniej.

Po jej śmierci Kreon zostaje sam, tak jak zapowiadał Tyrezjasz.

Tyrezjasz

Niewidomy tebański wróżbita. Ostrzega Kreona przed gniewem bogów i przepowiada śmierć w jego rodzinie.

Rozwiń

Tyrezjasz jest niewidomym wróżbitą, którego Kreon wcześniej szanował i słuchał. Według mitu stracił wzrok, bo ujrzał kąpiącą się boginię Atenę, a w zamian dostał dar proroctwa i bardzo długie życie. Do pałacu prowadzi go chłopiec.

Mówi Kreonowi, że bogowie przestali przyjmować ofiary, bo ptaki i psy rozniosły po ołtarzach kawałki ciała Polinika. Radzi, żeby ustąpił i nie znęcał się nad zmarłym: „Upór jest zawsze nierozumu znakiem”. Kreon oskarża go o kłamstwo i przekupstwo.

Wtedy Tyrezjasz przepowiada, że w krótkim czasie w domu Kreona zabrzmią jęki mężczyzn i kobiet, a wrogie miasta wzburzą się przeciwko niemu. Ta zapowiedź przerywa upór króla i skłania go do zmiany decyzji.

Tyrezjasz pojawia się dopiero w piątym epejsodionie, w punkcie kulminacyjnym. Jego przepowiednia się sprawdza: w eksodosie Kreon traci syna i żonę.

Strażnik

Zwykły żołnierz, który przynosi Kreonowi złą wiadomość i potem przyprowadza schwytaną Antygonę.

Rozwiń

Strażnik pilnuje ciała Polinika. Przychodzi do Kreona z wiadomością, że ktoś przysypał zwłoki piaskiem i dopełnił obrzędu, ale nikt nie widział sprawcy. Ze strachu przed gniewem króla długo zwleka z przekazaniem wieści i mówi, że przynosi złe nowiny, więc nie wie, czy zostanie nagrodzony, czy ukarany.

Kreon podejrzewa, że strażnicy zostali przekupieni, i grozi im śmiercią, jeśli nie znajdą winnego. Wtedy żołnierze zdmuchują piasek z ciała, a potem w tumanie kurzu, który wznosi nagły wicher, zauważają kobietę skrapiającą zwłoki. Strażnik przyprowadza Antygonę przed oblicze króla.

To zwykły żołnierz: boi się króla i zależy mu na własnym życiu, ale złych zamiarów nie ma.

Posłaniec

Opowiada o śmierci Antygony i Hajmona oraz o samobójstwie Eurydyki, czyli o wszystkim, co dzieje się poza sceną.

Rozwiń

W tragedii greckiej śmierć nie była pokazywana na oczach widzów, więc takie wydarzenia relacjonował posłaniec. W „Antygonie” pierwszy Posłaniec opowiada w eksodosie, co zobaczył w grocie: Antygonę wiszącą na muślinowej chuście i Hajmona obejmującego jej ciało, który po chwili przebija się mieczem.

Opowiada o tym Chórowi, a potem powtarza całość Eurydyce, bo ta prosi, żeby usłyszeć wszystko od początku. Drugi posłaniec przynosi wiadomość o śmierci Eurydyki.

Posłańcy tylko relacjonują, ale ich opowieści zawierają najmocniejsze sceny tragedii: wiszącą Antygonę, miecz Hajmona i przekleństwo Eurydyki.

Chór tebańskich starców

Zbiorowy bohater tragedii. Komentuje wydarzenia pieśniami i doradza Kreonowi, ale za późno.

Rozwiń

Chór składa się z tebańskich starców, których Kreon zwołał na naradę. Występuje w parodosie, pięciu stasimonach i eksodosie, a jego przywódca, przodownik, rozmawia z bohaterami w epejsodionach. Chór jest przedstawicielem obywateli i mówi tak, jak mogliby mówić mądrzy, ostrożni ludzie.

Na początku chór popiera Kreona, bo ma on prawo do tronu i ratuje miasto po wojnie. Kiedy Antygona zostaje schwytana, chór patrzy na nią z rosnącym współczuciem. W pieśni o miłości i w pieśniach o nieszczęściach rodu Labdakidów pokazuje, że wyrok na dziewczynę jest zbyt surowy.

Po przepowiedni Tyrezjasza chór wprost radzi Kreonowi, żeby uwolnił Antygonę i pochował Polinika, a w końcowej pieśni mówi, że rozum i unikanie pychy są najważniejsze. Całość kończy zdanie, że człowiek nie ucieknie przed swoim przeznaczeniem.

Pełna charakterystyka: Chór tebańskich starców

Pytania i odpowiedzi

Kto jest głównym bohaterem „Antygony”?

Głównymi bohaterami są Antygona i Kreon. Ona broni praw bogów i obowiązku wobec zmarłego brata, on stoi po stronie prawa państwa. Sofokles dał obu rację, dlatego tragedia jest przykładem konfliktu tragicznego.

Kim był Megareus, o którym mówi drugi posłaniec?

Starszym synem Eurydyki, który zginął wcześniej. Drugi posłaniec relacjonuje, że królowa przed śmiercią opłakiwała Megareusa i Hajmona.

Kto w „Antygonie” mówi o woli bogów?

Antygona, która powołuje się na prawa niepisane, i Tyrezjasz, który tłumaczy, że bogowie przestali przyjmować ofiary. Do tego chór w pieśniach o pysze. Sami bogowie na scenie się nie pojawiają.

Kto próbuje przekonać Kreona do zmiany decyzji?

Hajmon w trzecim epejsodionie, Tyrezjasz w piątym i przodownik chóru, który po przepowiedni radzi uwolnić Antygonę. Dopiero ostatnie ostrzeżenie skłania króla do ustępstwa.

Którzy bohaterowie występują tylko krótko?

Strażnik, dwaj posłańcy, Eurydyka i Tyrezjasz. Każdy z nich pojawia się w jednej scenie, ale przynosi wiadomość albo ostrzeżenie, które zmienia sytuację Kreona.