AntygonaSofokles

Czy Kreon jest tyranem? Ocena postaci z „Antygony”

Kreon bywa nazywany tyranem, ale tekst tragedii pozwala na bardziej złożoną ocenę. Argumenty za tą tezą i przeciw niej pozwalają bronić każdego stanowiska na maturze.

O co chodzi w pytaniu

Tyran to władca, który rządzi samowolnie, nie liczy się z prawem ani z poddanymi i broni własnej władzy przemocą. Kreona często nazywa się tyranem, bo skazuje Antygonę na śmierć, odrzuca rady syna i obraża wróżbitę. Sofokles pokazuje go jednak także jako człowieka, który miał uzasadnione racje i chciał dobrze rządzić. Dlatego na pytanie „Czy Kreon jest tyranem?” nie ma jednej prostej odpowiedzi.

Argumenty za tym, że Kreon jest tyranem

  • Karze za jedno naruszenie prawa śmiercią. Antygona pochowała brata, czyli spełniła obowiązek, który Grecy uważali za święty, a Kreon skazuje ją na powolną śmierć w grocie.
  • Nie słucha rad. Odrzuca argumenty syna, a Hajmona obraża jako „niskiego ducha na służbie kobiety”. Nie słucha także chóru ani Tyrezjasza.
  • Podejrzewa wszystkich o przekupstwo. Strażnikom grozi śmiercią, a Tyrezjaszowi zarzuca, że przepowiada za pieniądze.
  • Pogardza kobietami. Mówi, że nie będzie nad nim przewodzić kobieta, i uważa, że lepiej upaść z męskiej ręki.
  • Odrzuca głos poddanych. Gdy Hajmon mówi o głosie ludu, odpowiada: „Więc lud mi wskaże, co ja mam zarządzać?”.
  • Łamie prawa boskie. Zabrania pochówku i zostawia ciało na pastwę zwierząt, co w oczach Greków było przestępstwem religijnym.

Argumenty przeciw: Kreon jako władca z racjami

Kreon ma uzasadnienie dla zakazu: Polinik najechał rodzinne miasto z obcym wojskiem, a Eteokles go bronił, więc obaj bracia nie mogą dostać takich samych honorów. W pierwszej mowie obiecuje, że dobro miasta jest dla niego ważniejsze niż dobro przyjaciół, i rzeczywiście nie oszczędza nawet narzeczonej własnego syna. Wyrok na Antygonę tłumaczy też troską o autorytet: gdyby ułaskawił krewną, jego rozkazy straciłyby powagę.

Po przepowiedni Tyrezjasza sam idzie do groty i próbuje naprawić błąd, więc do końca nie jest zupełnym okrutnikiem. W eksodosie przyznaje się do winy, mówi, że to jego obłęd zniszczył życie syna, i prosi o śmierć.

Wniosek do wypracowania

Kreon zaczyna jako władca, który chce rządzić rozsądnie i sprawiedliwie, ale pycha i upór sprawiają, że jego postawa zmienia się w tyranię. To jest jego tragiczna wina: nie złe zamiary, lecz brak pokory wobec praw bogów i głosu poddanych. Można więc napisać, że Kreon zachowuje się jak tyran, ale Sofokles pokazał go jako postać tragiczną, a nie jako zwykłego zbrodniarza.

Jeśli temat wypracowania wymaga jednoznacznej odpowiedzi, wybierz tezę „Kreon jest tyranem” i oprzyj ją na trzech przykładach: wyroku na Antygonę, odrzuceniu rad Hajmona i obrażeniu Tyrezjasza. Jeśli możesz pokazać złożoność, napisz, że tyranem staje się dopiero w trakcie akcji.

Pytania i odpowiedzi

Czy Kreon jest postacią negatywną?

W większości interpretacji tak, ale niejednoznacznie. Popełnia ciężkie błędy (wyrok na Antygonę, pogarda dla rad), lecz ma też racje i na końcu żałuje. Dlatego uznaje się go za bohatera tragicznego.

Jak Kreon mówi o kobietach?

Z pogardą. Na wieść o buncie Antygony oświadcza, że nie będzie nad nim przewodzić kobieta, a Hajmona nazywa „niskim duchem na służbie kobiety”. Zarazem to właśnie kobieta, Antygona, okazuje się odważniejsza od niego.

Co to jest hybris Kreona?

To pycha, czyli przekonanie, że jego wola jest ważniejsza od praw bogów. Widać ją w zdaniu „Więc lud mi wskaże, co ja mam zarządzać?”, którym odpowiada na radę Hajmona. W tragedii greckiej hybris zawsze prowadzi do kary.

Jak zmienia się ton Kreona od pierwszej mowy do eksodosu?

W pierwszej mowie mówi pewnie o dobru państwa i karze dla zdrajców. W trzecim epejsodionie szydzi z Hajmona, po wizycie Tyrezjasza ustępuje, a w eksodosie nazywa siebie winnym i prosi o śmierć.

Co Kreon mówi na końcu tragedii?

W eksodosie przyznaje, że jest winny, i prosi o śmierć. Chór odpowiada mu, że o nic nie warto błagać, bo człowiek nie ucieknie przed swoim przeznaczeniem.