DziadyAdam Mickiewicz

Mesjanizm jako romantyczna idea poświęcenia. Omów zagadnienie na podstawie „Dziadów” Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Mesjanizm to przekonanie, że cierpienie narodu ma sens i przyniesie zbawienie innym, tak jak ofiara Chrystusa. W części III „Dziadów” Mickiewicz porównuje Polskę po rozbiorach do ukrzyżowanego Mesjasza. Odpowiedź pokazuje, jak ta myśl pojawia się w Widzeniu Księdza Piotra i jak na jej tle wypada bunt Konrada. Kontekst to Biblia i klęska powstania listopadowego.

Teza

W „Dziadach” poświęcenie jest drogą do wolności, ale tylko wtedy, gdy człowiek składa je z pokorą. Narodowi, który cierpi, Mickiewicz obiecuje zmartwychwstanie, a Konrad, który chce uszczęśliwić Polaków własną mocą i w buncie przeciw Bogu, ponosi klęskę. Idea poświęcenia ma więc w utworze dwa oblicza: pokorne i dumne.

Argument pierwszy: Polska jako Chrystus narodów

W scenie V części III Ksiądz Piotr modli się w swojej celi i widzi przyszłość. Najpierw widzi pochód kibitek z młodymi Polakami wiezionymi na Syberię. Potem widzi swój naród jako skazańca: Europa wlecze go przed trybunał, a sędziowie umywają ręce, tak jak Piłat. Wszystko powtarza scenę Męki Pańskiej, w której wołają Ukrzyżuj. Ksiądz Piotr widzi, że Już mój Naród na tronie pokuty, a krzyż ma ramiona Z trzech wyschłych ludów, czyli trzech zaborców, którzy podają mu ocet i żółć.

Gdy naród umiera, rozlega się wielkanocna pieśń aniołów z okrzykiem „alleluja”. Mickiewicz zapowiada więc zmartwychwstanie i wolność dla wszystkich ludów. Poświęcenie Polski ma sens, bo prowadzi do zbawienia innych.

Argument drugi: wybawca narodu

W tym samym widzeniu Ksiądz Piotr widzi dziecko, które ocalało z aresztowań. Wyrośnie z niego Wskrzesiciel narodu, który będzie pochodził z obcej matki, a jego imię brzmi czterdzieści i cztery. Przyszły wódz ma być ślepy i prowadzony przez anioła, a jego życie to „trud trudów”. Poświęcenie dotyczy więc również przywódcy, który nie szuka sławy, tylko służy ludowi.

Ksiądz Piotr pyta Boga, czy nie przyspieszy przyjścia obrońcy, i sam sobie odpowiada: Nie! lud wycierpi. Cierpienie narodu jest więc potrzebne, a nie przypadkowe.

Argument trzeci: bunt Konrada jako fałszywa ofiara

Konrad w Wielkiej Improwizacji też mówi o poświęceniu. Kocha naród tak, że nazywa siebie Milijonem: Nazywam się Milijon — bo za milijony / Kocham i cierpię katusze. Żąda od Boga rząd dusz, żeby uszczęśliwić Polaków, a gdy Bóg milczy, chce nazwać go carem. Jego miłość do narodu jest szczera, ale łączy się z dumą i chęcią dorównania Stwórcy.

Po omdleniu Konrada Ksiądz Piotr wypędza z niego złego ducha i modli się, żeby Bóg przebaczył młodemu poecie. Aniołowie mówią, że Konrad zgrzeszył, ale kochał naród, więc może liczyć na przebaczenie. Pokorna ofiara Księdza Piotra, który zgadza się przyjąć karę za cudze winy, przewyższa dumną ofiarę Konrada.

Kontekst: Biblia i klęska powstania listopadowego

Obraz z Widzenia Księdza Piotra jest wzięty z Ewangelii: sąd Piłata, wołanie tłumu „Ukrzyżuj”, korona cierniowa, ocet z żółcią, okrzyk „Panie, Panie, za coś mię opuścił” i zmartwychwstanie. Mickiewicz nazywa Polskę nowym Chrystusem, bo w jego wierze cierpienie ofiary niewinnej ma moc odkupienia.

Cz. III powstała w 1832 roku, po klęsce powstania listopadowego. Poeta, który razem z innymi emigrantami przeżył upadek nadziei, szukał sensu narodowej tragedii. Mesjanizm pozwalał mu uznać ją za próbę, po której przyjdzie wolność. Pisarz obiecuje nie tylko wyzwolenie Polski, lecz także odrodzenie całej Europy.

Podsumowanie

Mesjanizm w „Dziadach” to wiara, że narodowe cierpienie jest ofiarą, która przyniesie zbawienie. Najdoskonalej wyraża go Widzenie Księdza Piotra, a bunt Konrada pokazuje, że poświęcenie bez pokory jest tylko dumą. Dlatego Konrad zostaje uratowany nie własną siłą, tylko modlitwą cudzą.

Pytania i odpowiedzi

Co to znaczy, że Polska jest „Chrystusem narodów”?

Że cierpi niewinnie jak Chrystus i przez to ma przynieść zbawienie innym narodom. W Widzeniu Księdza Piotra Polskę wlecze Europa przed trybunał, krzyżują ją trzy mocarstwa, a potem ona zmartwychwstaje. Samo hasło „Chrystus narodów” pada w późniejszych pismach Mickiewicza, w „Dziadach” jest obraz.

Kim jest wybawca z imieniem „czterdzieści i cztery”?

To przyszły wódz i obrońca narodu, którego widzi Ksiądz Piotr. Jego imię brzmi „czterdzieści i cztery”, a matka jest obca. Czytelnicy tłumaczą to różnie: jako zapowiedź przywódcy odrodzonej Polski albo jako sam Mickiewicz.

Czym różni się ofiara Księdza Piotra od ofiary Konrada?

Ksiądz Piotr modli się i prosi Boga, żeby karę za winy Konrada dał jemu. Konrad żąda od Boga władzy i oskarża go o obojętność. Pierwsza ofiara jest pokorna, druga dumna.

Dlaczego Mickiewicz napisał o mesjanizmie po 1831 roku?

Po upadku powstania listopadowego wielu Polaków uciekło na emigrację i traciło nadzieję. Idea, że cierpienie ma sens i zakończy się zmartwychwstaniem, pomagała znieść klęskę.

Jaki kontekst wybrać do tego pytania?

Najlepiej biblijny: opis Męki Pańskiej i zmartwychwstania w Ewangeliach wyjaśnia, skąd bierze się obraz ukrzyżowanego narodu. Można też wybrać kontekst historyczny, czyli klęskę powstania listopadowego i emigrację.