Różne postawy człowieka wobec Boga. Omów zagadnienie na podstawie „Dziadów” Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
W „Dziadach” bohaterowie na różne sposoby odnoszą się do Boga: Ksiądz Piotr ufa mu i modli się, Konrad się buntuje, lud wierzy w obrzęd dziadów i w dobry porządek świata, a Gustaw szuka pocieszenia w miłości do kobiety. Odpowiedź porównuje te postawy i pokazuje, którą Mickiewicz uważa za najwłaściwszą. Kontekst to Księga Hioba i biblijna zasada pokory.
Teza
Mickiewicz stawia obok siebie postawy: pokorę, bunt, ludową wiarę i miłość stawianą ponad Boga. Ostatecznie pochwala pokorę Księdza Piotra, a Konrada traktuje ze zrozumieniem, ale pokazuje jego błąd.
Argument pierwszy: pokora i ufność Księdza Piotra
Ksiądz Piotr w swojej celi leży krzyżem na ziemi i nazywa siebie prochem przed Bogiem. W scenie III prosi Boga, żeby karę za bluźnierstwa Konrada nałożył na niego, bo uważa, że Wszechmogący jest dobry i miłosiernie przyjmie ofiarę. Wierzy, że cierpienie narodu ma sens, więc nie żąda od Boga odpowiedzi, tylko prosi o siłę dla ludzi.
Ta postawa zostaje nagrodzona: aniołowie śpiewają, że Piotr, „sługa pokorny i cichy”, wniósł pokój w dom pychy, a Bóg dał mu widzenie przyszłości narodu.
Argument drugi: bunt Konrada
Konrad w Wielkiej Improwizacji staje przeciw Bogu. Żąda od niego rząd dusz
, mówi, że jest równy Stwórcy w tworzeniu, i oskarża go o to, że rządzi światem mądrością, a nie miłością. Wzywa Boga na pojedynek, ale ten milczy. Konrad chce krzyknąć, że Bóg nie jest ojcem świata, ale zanim dokończy, diabeł podpowiada słowo „carem”. Bunt wynika z miłości do cierpiącego narodu, ale zamienia się w pychę.
Konrad upada, a Ksiądz Piotr wypędza z niego złego ducha. Mickiewicz nie odrzuca Konrada, bo jego motywem jest współczucie dla ludzi, lecz pokazuje, że człowiek nie może stawiać się obok Boga.
Argument trzeci: wiara ludu i Gustaw
W części II lud zbiera się na obrzęd dziadów w kaplicy. Wierzy, że zmarłym można pomóc przez modlitwę, jedzenie i pamięć, a duchy uczą żywych zasad: Kto nie doznał goryczy ni razu, / Ten nie dozna słodyczy w niebie
. To postawa prostej, ufnej religijności, w której Bóg sprawiedliwie wymierza nagrody i kary.
Gustaw z części IV wierzy w Boga słabo. Księdzu mówi, że Bóg przeznaczył go Maryli, a ona zdradziła. Kocha tak mocno, że miłość do kobiety staje się dla niego ważniejsza niż Bóg. Po śmierci przestrzega: Kto za życia choć raz był w niebie, / Ten po śmierci nie trafi od razu
. Jego cierpienie jest karą za to, że miłość ziemska była dla niego niebem.
Kontekst biblijny: Hiob i pokora
Konrad przypomina biblijnego Hioba, który pyta Boga, dlaczego niewinni cierpią. Hiob jednak w końcu się korzy, a Konrad do końca się nie poddaje. Wzorcem pokory jest też Chrystus, który modli się w Ogrójcu, prosząc, żeby kielich został od niego oddalony, ale wypełnia wolę Ojca. Ksiądz Piotr postępuje według tej zasady. Z kolei bunt przeciw Bogu przypomina grzech pychy, z którego wywodzi się upadek aniołów.
Podsumowanie
Wobec Boga można być pokornym jak Ksiądz Piotr, zbuntowanym jak Konrad, ufnym jak lud na obrzędzie dziadów albo zwróconym ku miłości ziemskiej jak Gustaw. Mickiewicz za najlepszą uznaje pokorę, ale pokazuje, że bunt zrodzony ze współczucia zasługuje na przebaczenie.
Pytania i odpowiedzi
Dlaczego Konrad buntuje się przeciw Bogu?
Bo widzi cierpienie narodu i chce je zmienić, a Bóg milczy. Konrad uważa, że ma dar poetycki i miłość większą niż inni, więc żąda władzy nad duszami. Bunt wynika ze współczucia, ale też z dumy.
Czy Konrad zostaje ukarany?
Zostaje opętany przez złego ducha i traci przytomność, ale potem Ksiądz Piotr go uzdrawia, a aniołowie mówią, że Konrad może zostać przebaczony, bo kochał naród.
Jaką postawę wobec Boga ma Ksiądz Piotr?
Pokorną i ufną. Modli się leżąc krzyżem, prosi o karę dla siebie za winy Konrada i wierzy w dobroć Boga. Dostaje za to widzenie przyszłości.
Czy Gustaw jest wierzący?
Wierzy w Boga, ale ważniejsza dla niego jest miłość do Maryli. Nie godzi się z wolą Boga i popełnia samobójstwo. Po śmierci cierpi i prosi o pamięć żywych i o przywrócenie obrzędu dziadów.
Jaki kontekst wybrać do tego pytania?
Biblijny: Księga Hioba wyjaśnia bunt Konrada, a pokora Chrystusa w Ogrójcu pasuje do postawy Księdza Piotra. Można też wybrać kontekst filozoficzny, czyli pytanie o to, dlaczego dobry Bóg dopuszcza zło.