W jakim celu twórca nawiązuje do motywów biblijnych? Omów zagadnienie na podstawie „Dziadów” Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Mickiewicz w „Dziadach” często sięga po motywy z Biblii: motto z Ewangelii Mateusza, postać Heroda, Mękę Pańską i narodziny Jezusa. Odpowiedź pokazuje, po co poeta to robi: żeby nadać cierpieniu Polaków sens religijny i podnieść go do rangi wydarzenia zbawczego. Kontekst to Ewangelie i historia zbawienia.
Teza
Nawiązania biblijne w „Dziadach” mają trzy zadania: pocieszają Polaków, nadają ich cierpieniu sens i pokazują, że losy narodu wpisują się w plan Boga. Dzięki nim zwykłe wydarzenia, jak aresztowania w Wilnie, zyskują wymiar uniwersalny.
Argument pierwszy: motto i Herod
Część III ma motto z Ewangelii Mateusza (rozdział X): A strzeżcie się ludzi, albowiem was będą wydawać do siedzącej rady i w bożnicach swoich was biczować będą
. To zapowiedź prześladowań, które spotkają uczniów Chrystusa, i od razu ustawia więźniów wileńskich w roli jego uczniów.
Car i jego urzędnicy zostają porównani do Heroda, który kazał wymordować dzieci w Betlejem. W Widzeniu Księdza Piotra pada: Tyran wstał — Herod! — Panie, cała Polska młoda / Wydana w ręce Heroda
. Zaborca jest więc przedstawiony jako prześladowca niewinnych.
Argument drugi: Męka Pańska i Polska
W scenie V Naród zostaje osądzony przez Europę jak Chrystus przez Piłata. Tłum krzyczy Ukrzyżuj
, Naród nosi koronę cierniową, a trzej zaborcy podają mu ocet i żółć. Krzyż ma ramiona Z trzech wyschłych ludów
. Na końcu rozlega się wielkanocny śpiew aniołów.
Poeta wykorzystuje całą historię Męki i zmartwychwstania, żeby powiedzieć, że Polska cierpi niewinnie i wyjdzie z niewoli odrodzona. To podstawa mesjanizmu.
Argument trzeci: Boże Narodzenie i pokora
Wielka Improwizacja Konrada rozgrywa się w nocy Wigilii. Po niej, w scenie III, w pobliskim kościele rozlega się bożonarodzeniowa pieśń. Aniołowie śpiewają o pastuszkach, którym Bóg objawił to, czego nie zobaczyli mędrcy i królowie, i dodają, że Bóg objawia maluczkim to, czego odmawia wielkim. Dotyczy to Księdza Piotra, pokornego sługi, który w przeciwieństwie do dumnego Konrada widzi przyszłość.
Odwołanie do Narodzenia pokazuje, że prawdziwa wielkość rodzi się w pokorze, a nie w pysze.
Kontekst biblijny: Ewangelie
Wszystkie obrazy mają źródło w Ewangeliach. Herod i rzeź dzieci opisuje Ewangelia Mateusza, sąd Piłata i ukrzyżowanie są w czterech Ewangeliach, a pastuszkowie w Ewangelii Łukasza. Dla czytelników z XIX wieku, wychowanych w kulturze religijnej, te obrazy były oczywiste i od razu nadawały scenom głęboki sens. Dziś trzeba je znać, żeby zrozumieć, że Mickiewicz porównuje Polaków do prześladowanych chrześcijan i Polskę do Chrystusa.
Podsumowanie
Motywy biblijne pozwalają Mickiewiczowi pokazać cierpienie Polaków jako część większej historii, w której niewinność zwycięża. Nadają utworowi powagę, dają pociechę i wprowadzają ideę mesjanizmu.
Pytania i odpowiedzi
Skąd pochodzi motto części III?
Z Ewangelii Mateusza, rozdział X, wersy 17, 18 i 22. Mówi o prześladowaniach uczniów Chrystusa i o nagrodzie dla tych, którzy wytrwają do końca.
Dlaczego car porównany jest do Heroda?
Bo Herod kazał zabić dzieci w Betlejem, żeby zgładzić nowo narodzonego Jezusa. Car prześladuje polską młodzież, czyli przyszłość narodu.
Co oznacza Polska ukrzyżowana?
Że niewinny naród cierpi jak Chrystus, a po cierpieniu zmartwychwstaje. W Widzeniu Księdza Piotra Europa wydaje Naród na ukrzyżowanie, ale na końcu aniołowie śpiewają „alleluja”.
Czy w „Dziadach” jest więcej motywów biblijnych?
Tak, na przykład obraz Matki Boskiej w Widzeniu Ewy, wypędzenie z raju w bajce Żegoty, anioły stróże i diabły w Prologu oraz egzorcyzmy Księdza Piotra.
Jaki kontekst wybrać do tego pytania?
Biblijny: Ewangelia Mateusza (Herod, motto), Męka Pańska i narodziny Jezusa. Pozwala wyjaśnić, skąd się biorą obrazy Mickiewicza.