Motyw samotności. Omów zagadnienie na podstawie „Dziadów” Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Samotność w „Dziadach” dotyka kilku bohaterów: poety Konrada, który czuje się niezrozumiany, zakochanego Gustawa opuszczonego przez Marylę oraz matek, które błagają o syna lub szukają zmarłego kochanka. Odpowiedź omawia trzy postacie i ich różne rodzaje samotności. Kontekst to romantyczny kult jednostki.
Teza
Samotność w „Dziadach” bywa przekleństwem, ale też źródłem siły. Dla Gustawa kończy się śmiercią, dla Konrada staje się początkiem przemiany, a dla innych bohaterów jest skutkiem niewoli i straty.
Argument pierwszy: samotność poety Konrada
Wielka Improwizacja zaczyna się od słów Samotność — cóż po ludziach, czy-m śpiewak dla ludzi?
. Konrad skarży się, że nikt nie rozumie jego pieśni, bo słowa nie oddają myśli. Czuje się samotny w tłumie i w więzieniu, a zarazem wyższy od innych. Ta samotność jest typowa dla poety romantycznego, który widzi więcej niż inni.
Anioły w Prologu mówią o samotności więźnia: Samotność mędrców mistrzyni
. Dzięki niej Konrad dojrzewa do roli przywódcy duchowego narodu.
Argument drugi: samotność Gustawa
W części IV Gustaw żyje w osamotnieniu po stracie Maryli. Na jej weselu leżał jak trup samotny, obok weselnego tłumu
. Nikt go nie zauważa, a ona go nie poznaje. Przychodzi do domu księdza jak widmo, żyje w świecie marzeń z książek i nie potrafi nawiązać zwykłych więzi. Ta samotność jest skutkiem nieszczęśliwej miłości, ale też jego własnego wyobrażenia o miłości.
Gustaw popełnia samobójstwo, więc jego samotność kończy się śmiercią. Dopiero jako zjawa prosi ludzi o pamięć i o przywrócenie obrzędu dziadów.
Argument trzeci: samotność w niewoli i żałobie
Rollisonowa, ślepa staruszka, codziennie siedzi pod progiem Senatora i błaga o widzenie z synem. Wszyscy ją odrzucają. Samotna jest też Kobieta w żałobie z sceny IX, która chce zobaczyć ducha dawnego kochanka i zostaje na cmentarzu. Cichowski po latach w więzieniu nie poznaje przyjaciela i boi się ludzi. Zaborca izoluje człowieka, odbiera mu bliskich i zaufanie.
Kontekst romantyczny: bohater samotny
Romantyzm stawiał w centrum silną jednostkę, wrażliwą, niezrozumianą przez otoczenie i skłonną do buntu. Taki bohater jest zwykle samotny, bo świat jest dla niego zbyt płytki. Konrad i Gustaw to klasyczne przykłady. W „Dziadach” samotność jednostki łączy się jednak z wspólnotą narodu: Konrad czuje, że jest „milionem”, bo cierpi za wszystkich.
Podsumowanie
Samotność w „Dziadach” ma różne oblicza: niezrozumiałego poety, odrzuconego kochanka i prześladowanych ludzi. Mickiewicz pokazuje, że prowadzi albo do zguby, albo do dojrzałości, a lekarstwem jest wspólnota z narodem, ze zmarłymi i z Bogiem.
Pytania i odpowiedzi
Dlaczego Konrad czuje się samotny?
Bo uważa, że ludzie nie rozumieją jego poezji. Jest też uwięziony, a jego misja, czyli ratowanie narodu, wyróżnia go spośród towarzyszy.
Czym różni się samotność Gustawa od samotności Konrada?
Gustaw jest samotny z powodu straconej miłości i zamyka się w marzeniach, co prowadzi do śmierci. Konrad cierpi z poczucia niezrozumienia, ale potem przemienia się i walczy o naród.
Kto jeszcze jest samotny w „Dziadach”?
Rollisonowa, Cichowski, Kobieta w żałobie i pustelnik ze wstępu do części IV. Wszyscy są odcięci od ludzi przez stratę lub przemoc.
Jak Mickiewicz pokazuje wyjście z samotności?
Przez wspólnotę. Konrad czuje się związany z całym narodem, mieszkańcy wsi spotykają się na obrzędzie dziadów, a Ksiądz Piotr modli się za innych.
Jaki kontekst wybrać do tego pytania?
Romantyczny: kult jednostki i bohatera niezrozumianego. Można też wybrać kontekst literacki, czyli „Cierpienia młodego Wertera” Goethego, które wymieniane są w części IV.