Losy młodzieży polskiej pod zaborami. Omów zagadnienie na podstawie „Dziadów” Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Część III „Dziadów” opowiada o młodych Polakach aresztowanych w Wilnie w latach 1823–1824 za działalność w tajnych stowarzyszeniach. Odpowiedź pokazuje, co spotyka ich w więzieniu, jak się zachowują i jak ich los zmienia całe pokolenie. Kontekst to filomaci i filareci oraz zesłanie Mickiewicza.
Teza
Los młodych Polaków pod zaborem rosyjskim w „Dziadach” składa się z aresztu, tortur i zsyłki, ale też z wierności ideałom i solidarności. Mickiewicz pokazuje całe pokolenie, które płaci za wolność ojczyzny własnym życiem.
Argument pierwszy: więzienie i zesłanie
W Prologu i scenie I więźniowie siedzą w celach klasztoru bazylianów, który zamieniono na więzienie. Nie wiedzą, za co ich trzymają ani jak długo. Jan Sobolewski opowiada o dwudziestu kibitkach ze studentami z Żmudzi, wywożonych na Sybir. Najmłodszy z nich miał około dziesięciu lat i nie mógł dźwigać łańcucha. Wasilewski, bity w śledztwie, wygląda jak ukrzyżowany. Janczewski, który zmienił się w więzieniu nie do poznania, wsiadając na kibitkę trzy razy woła: Jeszcze Polska nie zginęła
.
Argument drugi: przemoc wobec młodych
Rollison jest studentem, którego Senator każe bić do nieprzytomności. W scenie III Konrad widzi go we krwi i mówi, że Bóg go nie wysłuchał: I ciebie Bóg nie słuchał, i tyś już w rozpaczy
. W scenie VIII Pelikan melduje, że chłopak jest ciężko chory, a jego matka błaga o widzenie z synem. Po balu u Senatora ona krzyczy, że syn został wyrzucony z okna więzienia. Pokazuje to bezwzględność władzy wobec młodzieży.
Argument trzeci: solidarność i duch pokolenia
Młodzi nie załamują się całkiem. W Wigilię spotykają się w celi Konrada, spędzają razem Wigilię, śpiewają i opowiadają sobie historie. Tomasz bierze winę na siebie, żeby ocalić młodszych kolegów, którzy mają jeszcze wiele do zrobienia. W salonie warszawskim młodzi Polacy mówią, że powinni się łączyć, bo razem mają siłę, a rozdzieleni są skazani na zatracenie.
Ksiądz Piotr w swoim widzeniu widzi, że z tego pokolenia wyrośnie obrońca narodu. Młodzież przedstawiona jest więc jako nadzieja Polski.
Kontekst historyczny: filomaci i filareci
Filomaci to tajne stowarzyszenie studentów Uniwersytetu Wileńskiego, założone w 1817 roku, do którego należał Mickiewicz. Łączyło naukę z patriotyzmem. Filareci i inne grupy działały w podobnym duchu. W 1823 roku władze rosyjskie, kierowane przez Nowosilcowa, rozpoczęły śledztwo. Wielu studentów aresztowano, a część zesłano w głąb Rosji. Mickiewicz został zesłany w 1824 roku, więc część III opisuje także jego pokolenie.
Podsumowanie
Losy młodzieży w „Dziadach” to droga od aresztu przez tortury do zsyłki. Młodzi bohaterowie nie tracą jednak godności ani wiary w odrodzenie Polski. Mickiewicz pokazuje ich jako ofiarę zaborcy i jednocześnie jako nadzieję narodu.
Pytania i odpowiedzi
Gdzie przetrzymywano aresztowanych w Wilnie?
W dawnym klasztorze bazylianów przy ulicy Ostrobramskiej, przerobionym na więzienie. Tam toczy się Prolog i sceny I–III części III.
Kim był Rollison?
Młodym studentem, torturowanym podczas śledztwa. Jego matka, ślepa staruszka, codziennie błagała Senatora o widzenie z synem.
Co oznaczał okrzyk „Jeszcze Polska nie zginęła”?
Janczewski wykrzykuje go, jadąc na Syberię. Ma dodać otuchy innym i przypomnieć, że naród żyje, dopóki ludzie wierzą w jego wolność. To pierwsze słowa Mazurka Dąbrowskiego, który wtedy już od ponad dwudziestu lat śpiewano jako pieśń legionów.
Kim byli filomaci?
Tajnym stowarzyszeniem młodzieży Uniwersytetu Wileńskiego, założonym w 1817 roku. Należał do niego Mickiewicz. Za działalność w nim część członków aresztowano i zesłano.
Jaki kontekst wybrać do tego pytania?
Historyczny: filomaci, filareci, śledztwo Nowosilcowa i zesłanie Mickiewicza. Dobrze pasuje, bo część III opisuje prawdziwe wydarzenia.