DziadyAdam Mickiewicz

Czym dla człowieka może być wolność? Omów zagadnienie na podstawie „Dziadów” Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

W „Dziadach” wolność ma kilka znaczeń: dla więźniów z Wilna to niepodległość ojczyzny, dla Konrada wolność twórcza i władza nad własnym losem, a dla Księdza Piotra wolność, która rodzi się z ofiary. Odpowiedź omawia te znaczenia na przykładach z części III i Ustępu. Kontekst to zabory i klęska powstania listopadowego.

Teza

Wolność w „Dziadach” jest przede wszystkim wartością zbiorową: niepodległością narodu, o którą trzeba walczyć i za którą trzeba cierpieć. Jest też wolnością wewnętrzną, której nikt nie może człowiekowi odebrać, nawet w celi. Mickiewicz pokazuje, że prawdziwa wolność nie bierze się z buntu przeciw wszystkiemu, ale wymaga pokory.

Argument pierwszy: wolność narodu

Pod zaborem Polska nie ma własnego państwa, a Polacy są prześladowani za samą pamięć o niepodległości. W scenie I młodzi więźniowie siedzą w klasztornych celach tylko dlatego, że należeli do tajnych stowarzyszeń. Janczewski, wywożony na Sybir, woła trzy razy: Jeszcze Polska nie zginęła. W Widzeniu Księdza Piotra Naród stoi na tronie pokuty, a u jego stóp matka Wolność stoi zapłakana. Wolność jest tu bliska narodowi jak matka dziecku i trzeba o nią walczyć.

Widzenie kończy się nadzieją: przyszły wódz będzie namiestnikiem wolności na ziemi, który przyniesie wolność nie tylko Polsce.

Argument drugi: wolność ducha i twórczości

W Prologu więzień, który za chwilę przyjmie imię Konrad, wie, że nawet zamknięty w celi zachował jedną broń: moc tworzenia. Władze mogą go uwięzić i zesłać, ale nie odbiorą mu poezji. Dlatego w Wielkiej Improwizacji Konrad czuje, że jest wolny i potężny. Mówi o sobie: Ja i ojczyzna to jedno.

Anioły śpiewają w Prologu o więzieniu: I ty w samotnym więzieniu, / Jako prorok na pustyni, / Dumaj o twym przeznaczeniu. Cela staje się miejscem, w którym człowiek odkrywa własną siłę.

Argument trzeci: granice wolności

Konrad chce wolności absolutnej. Żąda od Boga władzy nad duszami i oskarża Stwórcę o obojętność. Jego bunt kończy się upadkiem i opętaniem. Mickiewicz przypomina, że wolność bez granic zamienia się w pychę. Ksiądz Piotr proponuje inny wzór: wolność, która rodzi się z modlitwy, pokory i gotowości do ofiary.

Odwrotnością wolności jest niewola Senatora. Nowosilcow dręczy innych, ale sam boi się cara. W jego śnie diabły wloką jego duszę jak psa. Człowiek, który bez zastanowienia służy tyranii, traci wolność wewnętrzną.

Kontekst historyczny: zabory i powstanie listopadowe

Polska straciła niepodległość w trzech rozbiorach (1772, 1793, 1795). Po 1815 roku Królestwo Polskie istniało pod władzą cara, ale jego autonomia była ograniczana. W 1823 roku w Wilnie aresztowano młodzież z tajnych stowarzyszeń, a w 1830 roku wybuchło powstanie listopadowe, które upadło rok później. Część III powstała na emigracji w 1832 roku, więc wolność była dla Mickiewicza sprawą nie tylko literacką, ale też osobistą.

Podsumowanie

Dla bohaterów „Dziadów” wolność to niepodległość ojczyzny, niezależność ducha i możliwość tworzenia. Wymaga jednak odwagi i poświęcenia. Tragedia Konrada pokazuje, że wolność bez pokory zamienia się w pychę, a Widzenie Księdza Piotra zapowiada wolność, którą przynosi ofiara.

Pytania i odpowiedzi

Co symbolizuje „matka Wolność” w Widzeniu Księdza Piotra?

Wolność, która cierpi razem z narodem. Stoi zapłakana pod krzyżem, na którym ukrzyżowano Polskę. Obraz przypomina Matkę Boską pod krzyżem Jezusa.

W jaki sposób Konrad jest wolny w więzieniu?

Jest wolny duchem, bo władze nie mogą mu odebrać zdolności tworzenia. W Prologu ma nawet pewność, że wyjdzie z więzienia, a w Wielkiej Improwizacji czuje władzę nad całym światem.

Czy wolność Konrada jest dobra?

Nie do końca. Jego bunt wynika ze współczucia dla narodu, ale kończy się pychą, więc Konrad ulega złemu duchowi. Ksiądz Piotr pokazuje inną drogę: pokorę.

Czym jest wolność dla Senatora?

Nie ma jej wcale. Nowosilcow służy carowi ze strachu, a po śmierci ma być męczony przez diabły. Jego władza nad więźniami nie daje mu wolności.

Jaki kontekst wybrać do tego pytania?

Historyczny: zabory i powstanie listopadowe wyjaśniają, dlaczego Mickiewicz tak mocno związał wolność z niepodległością narodu. Można też wybrać kontekst filozoficzny, czyli spór o to, czy wolność ma granice.