Jesteś w: Ostatni dzwonek -> Renesans

Sonet I. O krótkości i niepewności na świecie żywota człowieczego - interpretacja i analiza


Podmiot liryczny (identyfikujący się z całą ludzkością poprzez zaimek „za nami”) podkreśla cechy ludzkiego bytowania na ziemi: gwałtowność, szybkość, nieustanna zmienność. Tytułowa „krótkość i niepewność” jest efektem nieustannego widma śmierci, krążącego wokół każdego istnienia. Nikt nie może przewidzieć, kiedy „chciwa (…) śmierć” przerwie nić życia i „odetnie rozkosz nędzą”. Grozę i nieprzewidywalność śmierci podkreśla przerzutnia, wzmocniona dodatkowo wyborem jednosylabowego wyrazu, przeniesionego do następnego wersu.

Zacytowana zwrotka jest nawiązaniem Sępa Szarzyńskiego do słynnej frazy antycznego mistrza pióra, Horacego. Podobnie jak rzymski poeta, tak i jego renasansowo-barokowy następca był zafascynowany sferami niebieskimi. Jego obraz obracających się obłoków oraz szybko poruszającego się słońca („Tytan prętki”) podkreśla lotność i upływający czas, stanowiących najważniejsze cechy świata.

W kolejnej zwrotce podmiot kusi się o zdefiniowanie własnej egzystencji:
„A ja, co dalej, lepiej cień głęboki
Błędów mych widzę, które gęsto jędzą
Strwożone serce ustawiczną żędzą,
I z płaczem ganię młodości mej skoki”.

Nazywając siebie „cieniem głębokim”, świadomym popełnianych błędów posiadaczem „strwożonego serca” i krytykującym „skoki” młodości melancholikiem, podmiot rozczula się nad swoim życiem. Zauważa, że im dłużej żyje, tym lepiej widzi, iż kiedyś błądził.

Trudności interpretacyjne wprowadza użycie wyrazu „jędzą”.
„Czy "jędzą" jest formą czasownikową od słowa "jędzić", czy może narzędnikiem utworzonym od rzeczownika "jędza". A może po prostu należy przyjąć pomyłkę niestarannego drukarza Rytmów i poprawić na formę jedzą? Czy "nędzą" jest tutaj przymiotnikiem, czy może biernikiem? Czy należy poprawić ewentualny błąd drukarski na formę "żędzą" lub – jak chciał Aleksander Brckner – "nędzną". Może jednak "śmierć może odciąć (przerwać) rozkosz (ziemską) przy pomocy nędzy (pośmiertnej)” (D. Rott, dz. cyt.).
Trzecia część „Sonetu I” rozpoczyna się zawołaniem do „mocy”, „rozkoszy” oraz „skarbów pilności”. Okazuje się, że siły te szkodzą człowiekowi, odciągając jego uwagę od najważniejszej „szczęśliwości” w jego życiu, od jedynego właściwego celu ludzkich dążeń, czyli Boga:
„O moc, o rozkosz, o skarby pilności,
Choćby nie darmo były, przedsię szkodzą,
Bo nasze chciwość od swej szczęśliwości
Własnej (co Bogiem zowiemy) odwodzą”.

Do tego wniosku podmiot liryczny doszedł dopiero pod koniec swojego życia. Pisząc te słowa jest już świadomy zagrożeń, jakich powinien się wystrzegać. „Moc” symbolizuje tutaj władzę i niepohamowaną żądzę do jej sprawowania, „rozkosz” jest znakiem dążenie do hedonistycznych przyjemności, zaś „skarby pilności” – bogactwa i dobrobytu. Podmiot zdaje sobie sprawę z niestałości wymienionych stanów, z ich otumaniającej funkcji.

Utwór kończy się dwuwierszem, dotyczącym „niestałych dóbr”, pełniących w życiu człowieka rolę złudnych cieni:
„Niestałe dobra. O, stokroć szczęśliwy,
Który tych cieniów w czas zna kształt prawdziwy!”.

Zakończenie sonetu jest przestrogą dla jego adresatów, dodatkowo wzmocnioną poprzez użycie wykrzyknika. Zdaniem podmiotu lirycznego, którego można utożsamiać z autorem, człowiek będzie szczęśliwszy, gdy zda sobie sprawę z niestałości pewnych stanów, uczuć, zjawisk. Pełnią one rolę „cieni”, będących symbolem marności i kruchości.

„Cień” jest metaforą często obecną w utworach Sępa Szarzyńskiego. Analizując „Sonet I” przywoływana przenośnia jest obecna kilka wersów wcześniej, gdy mowa o „cieniu głębokim / Błędów”. Prócz tego środka stylistycznego, autor sięgnął także po instrumentację głoskową, wyliczenie, wykrzyknienia, przerzutnie oraz fragmenty zdań wstawione w nawiasach.

strona:    1    2    3  

Zobacz inne artykuły:

Kochanowski Jan
Czego chcesz od nas, Panie (Pieśń XXV) - interpretacja i analiza
Czego chcesz od nas, Panie (Pieśń XXV) - wiadomości wstępne
O czym mówią „Treny” Kochanowskiego?
Motywy obecne w „Trenach” Kochanowskiego
Problematyka „Trenów” Kochanowskiego
Podział cyklu „Trenów” Kochanowskiego
Kompozycja i styl „Trenów” Kochanowskiego
Treny jako gatunek
„Treny” Kochanowskiego - geneza
Psalm 115 Non nobis, Domine, non nobis - analiza
Psalm 91 Kochanowskiego - analiza
Pieśń IX (Ks. 2) „Nie porzucaj nadzieje…” - analiza
Pieśni Kochanowskiego - problematyka
Pieśni Kochanowskiego – tematyka
Pieśni Kochanowskiego - kompozycja i styl
Pieśni – gatunek
Geneza „Pieśni” Kochanowskiego
Motywy we fraszkach Kochanowskiego
Problematyka fraszek Kochanowskiego
Tematyka fraszek Kochanowskiego
Fraszka – gatunek
Fraszki Kochanowskiego - geneza
Chcemy sobie być radzi (Pieśń IX) - analiza
Chcemy sobie być radzi (Pieśń IX) - interpretacja
Tren I (Wszytki płacze, wszytki łzy Heraklitowe...)
Treny - geneza, treść i konstrukcja
Pieśń o spustoszeniu Podola (Pieśń V) - interpretacja i analiza
Pieśń świętojańska o Sobótce - interpretacja i analiza
Pieśń świętojańska o Sobótce - wiadomości wstępne
O doktorze Hiszpanie - interpretacja i analiza
O Miłości - interpretacja i analiza
O kaznodziei - interpretacja i analiza
Raki - interpretacja i analiza
Do fraszek (Fraszki moje) - interpretacja i analiza
Do fraszek (Fraszki moje) - wiadomości wstępne
Na swoje księgi - interpretacja i analiza
Do gór i lasów - interpretacja i analiza
O żywocie ludzkim (Fraszki to wszytko) - interpretacja i analiza
Na zdrowie - analiza i interpretacja
Człowiek Boże igrzysko - interpretacja
Na dom w Czarnolesie - interpretacja i analiza
Na dom w Czarnolesie - kontekst
Wieczna Myśli (O żywocie ludzkim) - interpretacja i analiza
Na lipę - interpretacja i analiza
Na lipę - kontekst
Jest kto, co by wzgardziwszy... (Pieśń XIX) - interpretacja
Tren XIX (albo Sen)
Jest kto, co by wzgardziwszy... (Pieśń XIX) - analiza
Tren XVIII (My, nieposłuszne, Panie, dzieci Twoje...)
Jest kto, co by wzgardziwszy... (Pieśń XIX) - kontekst
Tren XI (Fraszka cnota! - powiedział Brutus porażony...)
Niezwykłym i nie leda piórem opatrzony... (Pieśń XXIV) - analiza
Tren X (Orszulo moja wdzięczna, gdzieś mi się podziała?...)
Niezwykłym i nie leda piórem opatrzony... (Pieśń XXIV) - interpretacja
Tren IX (Kupić by cię, Mądrości, za drogie pieniądze!...)
Niezwykłym i nie leda piórem opatrzony... (Pieśń XXIV) - kontekst
Tren VIII (Wielkieś mi uczyniła pustki w domu moim...)
Miło szaleć, kiedy czas po temu... (Pieśń XX) - interepretacja i analiza
Tren VII (Nieszczęsne ochędóstwo, żałosne ubiory...)
Tren IV (Zgwałciłaś, niepobożna śmierci, oczy moje...)

Sęp-Szarzyński Mikołaj
Sonet III. O wojnie naszej, którą wiedziemy z szatanem, światem i ciałem - interpretacja i analiza
Sonet I. O krótkości i niepewności na świecie żywota człowieczego - interpretacja i analiza
Sonet V. O nietrwałej miłości rzeczy świata tego - interpretacja i analiza
Epitafium Rzymowi - interpretacja i analiza
Epitafium Rzymowi - kontekst

Inne
Pieśni Kochanowskiego - wybrane motywy



Partner serwisu:

kontakt | polityka cookies