Jesteś w: Ostatni dzwonek -> Renesans

Chcemy sobie być radzi (Pieśń IX) - interpretacja

Autor: Karolina Marlga

Raczy li też inaczej; my siedziem w jej prawie”.

Motyw rzymskiej bogini kierującej ludzkimi losami i wprowadzającej wątek zmienności życia (to jej imię pada w przysłowiu „Fortuna kołem się toczy”) jest częsty u Jana Kochanowskiego, co widać na przykład już w tytule jednej z wczesnych pieśni - „Nie wierz Fortunie, co siedzisz wysoko...". Podjęty w interpretowanym utworze wątek występuje także w innych dziełach tego gatunku: „Pieśni IX” („Nie porzucaj nadzieje”), „Pieśni XI” („Stateczny umysł pamiętaj zachować / Jeżli cię pocznie nieszczęście frasować. / Także i w góry nie radzę wylatać, / Kiedy się szczęście z tobą imie bratać").

Motyw Fortuny jest obecny także w następnej strofie. Zdaniem podmiotu, posiada ona całkowitą kontrolę nad ludzkim losem, jest przyczyną trosk i zmartwień:
„U Fortuny to snadnie,
Że kto stojąc upadnie;
A który był dopiero u niej pod nogami,
Patrzajże go po chwili, a on gardzi nami”.

Władczyni życia każdego śmiertelnika może powodować jego klęskę, upadek, innym razem stoi za sukcesami i powodzeniem. Niestety, upojony dobrą passą człowieka czasami zapomina o chwilowości i ułudności szczęścia i zdarza mu się wywyższać czy gardzić ludźmi, którym akurat los nie sprzyja.

Życie jest pełne niespodzianek, nieprzewidywalnych zmian, których nie można zaplanować oraz uzasadnić zdroworozsądkowym rozumowaniem:
Wszystko się dziwnie plecie
Na tym tu biednym świecie
;
A kto by chciał rozumem wszystkiego dochodzić,
I zginie, a nie będzie umiał w to ugodzić”.

Podejmując próbę rozwiązania zagadki Fortuny, człowiek jest z góry skazany na klęskę. Prędzej zginie, niż odsłoni choć trochę prawdy o złożoności i działaniu świata.

Nieco pesymistyczna teza o całkowitym uzależnieniu człowieka od losu i przeznaczenia pociąga za sobą kolejne przemyślenia podmiotu:
„Prózno ma mieć na pieczy
Śmiertelny wieczne rzeczy;
Dosyć na tym, kiedy wie, że go to nie minie,
Co z przejźrzenia Pańskiego od wieku mu płynie”.
„Śmiertelny” człowiek nie powinien zaprzątać sobie głowy „wiecznymi rzeczami”.

Droga do szczęścia wiedzie przez odnalezienie w swoim wnętrzu umiejętności przyjmowania zarówno radosnych chwil, jak i tych smutnych czy wywołujących negatywne uczucia. Podmiot liryczny zdaje się namawiać do przyjmowania codziennych niespodzianej ze stoickim spokojem, bez niepotrzebnego „wznoszenia się”, lecz mężnie i dostojnie. Tylko takie zachowanie uchroni go przed zmiennymi działaniami Fortuny. Podmiot stawia zatem na wewnętrzny spokój i umiar, zarówno w czasie, gdy los mu sprzyja, jak też - gdy dotyka go nieszczęście:
„A nigdy nie zabłądzi,
Kto tak umysł narządzi,
Jakoby umiał szczęście i nieszczęście znosić,
Temu mężnie wytrzymać, w owym się nie wznosić”.

Podmiot ceni stateczność, cnotliwość oraz uczciwość – typowe hasła filozofii stoickiej, stawianej często w opozycji do epikureizmu. „Pieśń XI – Chcemy sobie być radzi” Jana Kochanowskiego to jeden z pierwszych polskich tekstów, propagujących ideę tzw. „złotego środka”, czyli odpowiedniego połączenia najbardziej charakterystycznych haseł dwóch starożytnych filozofii: oddawanie się przyjemnościom (epikureizm) z umiarem (stoicyzm), zdając sobie sprawę z ulotności rzeczy ziemskich. Poetycką ilustracją tej idei jest fragment utworu Jana z Czarnolasu:
„Chwalę szczęście stateczne:
Nie chce li też być wieczne,
Spuszczę, com wziął, a w cnotę własną się ogarnę
I uczciwej chudoby bez posagu pragnę”.
Dwie końcowe zwrotki utworu szerzej odsłaniają poglądy autora na życie i postępowanie:
„Nie umiem ja, gdy w żagle

strona:    1    2    3  

Zobacz inne artykuły:

Kochanowski Jan
Czego chcesz od nas, Panie (Pieśń XXV) - interpretacja i analiza
Czego chcesz od nas, Panie (Pieśń XXV) - wiadomości wstępne
O czym mówią „Treny” Kochanowskiego?
Motywy obecne w „Trenach” Kochanowskiego
Problematyka „Trenów” Kochanowskiego
Podział cyklu „Trenów” Kochanowskiego
Kompozycja i styl „Trenów” Kochanowskiego
Treny jako gatunek
„Treny” Kochanowskiego - geneza
Psalm 115 Non nobis, Domine, non nobis - analiza
Psalm 91 Kochanowskiego - analiza
Pieśń IX (Ks. 2) „Nie porzucaj nadzieje…” - analiza
Pieśni Kochanowskiego - problematyka
Pieśni Kochanowskiego – tematyka
Pieśni Kochanowskiego - kompozycja i styl
Pieśni – gatunek
Geneza „Pieśni” Kochanowskiego
Problematyka fraszek Kochanowskiego
Tematyka fraszek Kochanowskiego
Fraszka – gatunek
Fraszki Kochanowskiego - geneza
Motywy we fraszkach Kochanowskiego
Chcemy sobie być radzi (Pieśń IX) - analiza
Chcemy sobie być radzi (Pieśń IX) - interpretacja
Wieczna Myśli (O żywocie ludzkim) - interpretacja i analiza
Na lipę - interpretacja i analiza
Na lipę - kontekst
Jest kto, co by wzgardziwszy... (Pieśń XIX) - interpretacja
Tren XIX (albo Sen)
Jest kto, co by wzgardziwszy... (Pieśń XIX) - analiza
Tren XVIII (My, nieposłuszne, Panie, dzieci Twoje...)
Jest kto, co by wzgardziwszy... (Pieśń XIX) - kontekst
Tren XI (Fraszka cnota! - powiedział Brutus porażony...)
Niezwykłym i nie leda piórem opatrzony... (Pieśń XXIV) - analiza
Tren X (Orszulo moja wdzięczna, gdzieś mi się podziała?...)
Niezwykłym i nie leda piórem opatrzony... (Pieśń XXIV) - interpretacja
Tren IX (Kupić by cię, Mądrości, za drogie pieniądze!...)
Niezwykłym i nie leda piórem opatrzony... (Pieśń XXIV) - kontekst
Tren VIII (Wielkieś mi uczyniła pustki w domu moim...)
Miło szaleć, kiedy czas po temu... (Pieśń XX) - interepretacja i analiza
Tren VII (Nieszczęsne ochędóstwo, żałosne ubiory...)
Tren IV (Zgwałciłaś, niepobożna śmierci, oczy moje...)
Tren I (Wszytki płacze, wszytki łzy Heraklitowe...)
Treny - geneza, treść i konstrukcja
Pieśń o spustoszeniu Podola (Pieśń V) - interpretacja i analiza
Pieśń świętojańska o Sobótce - interpretacja i analiza
Pieśń świętojańska o Sobótce - wiadomości wstępne
O doktorze Hiszpanie - interpretacja i analiza
O Miłości - interpretacja i analiza
O kaznodziei - interpretacja i analiza
Raki - interpretacja i analiza
Do fraszek (Fraszki moje) - interpretacja i analiza
Do fraszek (Fraszki moje) - wiadomości wstępne
Na swoje księgi - interpretacja i analiza
Do gór i lasów - interpretacja i analiza
Na zdrowie - analiza i interpretacja
O żywocie ludzkim (Fraszki to wszytko) - interpretacja i analiza
Człowiek Boże igrzysko - interpretacja
Na dom w Czarnolesie - interpretacja i analiza
Na dom w Czarnolesie - kontekst

Sęp-Szarzyński Mikołaj
Sonet III. O wojnie naszej, którą wiedziemy z szatanem, światem i ciałem - interpretacja i analiza
Sonet I. O krótkości i niepewności na świecie żywota człowieczego - interpretacja i analiza
Sonet V. O nietrwałej miłości rzeczy świata tego - interpretacja i analiza
Epitafium Rzymowi - interpretacja i analiza
Epitafium Rzymowi - kontekst

Inne
Pieśni Kochanowskiego - wybrane motywy



Partner serwisu:

kontakt | polityka cookies