Jesteś w: Ostatni dzwonek -> Renesans

Treny - geneza, treść i konstrukcja

Treścią zbioru jest nie tylko żal z powodu utraty dziecka. W poszczególnych trenach przewijają się takie motywy i wątki, jak zrujnowanie ideałów człowieka renesansowego, kryzys światopoglądowy i próby jego przezwyciężenia przez światłego humanistę, zwątpienie w Boską Opatrzność, gniew i poszukiwanie sensu w tragizmie sytuacji. Ostatni wiersz – „Tren XIX”, noszący także tytuł „Sen”, przynosi na szczęście poecie spokój i równowagę duchową.

Konstrukcja cyklu ma charakter renesansowy. Nie oznacza to jednak, iż Kochanowski pozostał całkowicie wierny zasadom poetyki wyznaczonej przez starożytne tendencje. Jest wręcz przeciwnie – poeta bohaterem trenu jako pierwszy w Polsce uczynił małe dziecko. Do tej pory ten typ utworów można było poświęcać jedynie ludziom zasłużonym i powszechnie znanym (persona gravis), wybitnym postaciom – bohaterom, królom, wielkim filozofom.

Pełną definicję trenu przynosi wpis zamieszczony w „Słowniku terminów literackich” Stanisława Jaworskiego: „Utwór poetycki o tonie elegijnym i żałobnym charakterze, poświęcony wspomnieniu osoby zmarłej, rozpamiętywaniu jej zalet i uczynków. Gatunek ten powstał już w antyku, tworzyli w nim m.in. Owidiusz i Pindar. Łączono go wtedy z dostojnymi osobami – królami, mędrcami, bohaterami, na cześć których go wykonywano. Do literatury polskiej wprowadził go Kochanowski, tworząc swój cykl trenów poświęconych zmarłej córce – Urszuli. Wśród kontynuatorów Kochanowskiego znaleźć można Kniaźnina, Słowackiego czy Broniewskiego”.

Bohaterką „Trenów” nie jest tylko zmarła córka Kochanowskiego Urszulka – pierwszy dziecięcy bohater w historii polskiej literatury. W ciągu 19 wierszy na pierwszy plan wychodzą także sam poeta – cierpiący z powodu śmierci dziecka oraz utraty wiary w Boga, w filozofię, w sztukę oraz jego przewodnik po świecie filozofii Cyceron.

Poświęcenie „Trenów” zmarłemu dziecku nie zaprzepaszcza tezy o występowaniu w cyklu Kochanowskiego antycznych wyznaczników gatunku, jakimi są następujące po sobie:
  • Pochwała cnót zmarłego;

  • Ubolewanie nad wielkością straty;

  • Żal po śmierci;

  • Pocieszenie;

  • Pouczenie.


Podobne etapy widać w zamkniętych w spójną całość 19 wierszach renesansowego humanisty, które można odczytywać także jako oddzielnie, samodzielne liryki. Pierwszy wyznacznik klasycznego trenu, czyli pochwałę cnót zmarłego widać w dwóch otwierających zbiór wierszach, w których poeta przedstawia odbiorcy sylwetkę zmarłej córeczki, wspomina jej ogromną inteligencję, życzliwość, ciekawość świata. Kolejne treny są dowodem rozpaczy ojca po stracie dziecka. Kulminacją cierpienia są utwory o numerach „IX” i „X”, gdzie Kochanowski otwarcie buntuje się przeciwko boskiemu planowi, wątpi w sens życia, w istnienie Boga. Zamykające zbiór „Treny” to z kolei przykład wygasania rozpaczy, żalu zamieniającego się w stopniowe pogodzenie z losem.

O mistrzostwie formy Kochanowskiego czytamy w opracowaniu Farenta: „Każdy z Trenów posługuje się odrębnymi, właściwymi tylko sobie sposobami obrazowania, zespołami poetyckich tropów, zachowując też odrębność strukturalną (wersyfikacja, układ rymów, system zestrojów akcentowych). Zarazem jednak Treny mają cechy zwartego, zamkniętego poematu, w którym poszczególne wątki, obrazy i refleksje rozwijane są przez poetę, tworząc wyraźny, linearny porządek można mówić wręcz o ewolucji postawy Kochanowskiego, o stopniowym wyciszaniu emocji i coraz silniej dochodzącym do głosu pierwiastku racjonalnym. Dopiero znajomość całego cyklu pozwala w pełni zrozumieć przesłanie poetyckie, sens, wymowę dzieła, dojrzewanie filozoficznej postawy Kochanowskiego” (T. Farent, dz. cyt.).

strona:    1    2    3  


Zobacz inne artykuły:

Kochanowski Jan
Czego chcesz od nas, Panie (Pieśń XXV) - interpretacja i analiza
Czego chcesz od nas, Panie (Pieśń XXV) - wiadomości wstępne
Chcemy sobie być radzi (Pieśń IX) - analiza
Chcemy sobie być radzi (Pieśń IX) - interpretacja
Do gór i lasów - interpretacja i analiza
O żywocie ludzkim (Fraszki to wszytko) - interpretacja i analiza
Na dom w Czarnolesie - interpretacja i analiza
Na dom w Czarnolesie - kontekst
Wieczna Myśli (O żywocie ludzkim) - interpretacja i analiza
Na lipę - interpretacja i analiza
Na lipę - kontekst
Jest kto, co by wzgardziwszy... (Pieśń XIX) - interpretacja
Jest kto, co by wzgardziwszy... (Pieśń XIX) - analiza
Tren XIX (albo Sen)
Jest kto, co by wzgardziwszy... (Pieśń XIX) - kontekst
Tren XVIII (My, nieposłuszne, Panie, dzieci Twoje...)
Niezwykłym i nie leda piórem opatrzony... (Pieśń XXIV) - analiza
Tren XI (Fraszka cnota! - powiedział Brutus porażony...)
Tren X (Orszulo moja wdzięczna, gdzieś mi się podziała?...)
Niezwykłym i nie leda piórem opatrzony... (Pieśń XXIV) - interpretacja
Tren IX (Kupić by cię, Mądrości, za drogie pieniądze!...)
Niezwykłym i nie leda piórem opatrzony... (Pieśń XXIV) - kontekst
Tren VIII (Wielkieś mi uczyniła pustki w domu moim...)
Miło szaleć, kiedy czas po temu... (Pieśń XX) - interepretacja i analiza
Tren VII (Nieszczęsne ochędóstwo, żałosne ubiory...)
Tren IV (Zgwałciłaś, niepobożna śmierci, oczy moje...)
Tren I (Wszytki płacze, wszytki łzy Heraklitowe...)
Treny - geneza, treść i konstrukcja
Pieśń o spustoszeniu Podola (Pieśń V) - interpretacja i analiza
Pieśń świętojańska o Sobótce - interpretacja i analiza
Pieśń świętojańska o Sobótce - wiadomości wstępne
O doktorze Hiszpanie - interpretacja i analiza
O Miłości - interpretacja i analiza
O kaznodziei - interpretacja i analiza
Raki - interpretacja i analiza
Do fraszek (Fraszki moje) - interpretacja i analiza
Do fraszek (Fraszki moje) - wiadomości wstępne
Na swoje księgi - interpretacja i analiza

Sęp-Szarzyński Mikołaj
Sonet III. O wojnie naszej, którą wiedziemy z szatanem, światem i ciałem - interpretacja i analiza
Sonet I. O krótkości i niepewności na świecie żywota człowieczego - interpretacja i analiza
Sonet V. O nietrwałej miłości rzeczy świata tego - interpretacja i analiza
Epitafium Rzymowi - interpretacja i analiza
Epitafium Rzymowi - kontekst

Inne



Partner serwisu:

kontakt | polityka cookies