Jesteś w: Ostatni dzwonek -> Renesans

Tren I (Wszytki płacze, wszytki łzy Heraklitowe...)



„Wszytko prózno! Macamy, gdzie miękcej w rzeczy,
A ono wszędy ciśnie! Błąd - wiek człowieczy!
Nie wiem, co lżej: czy w smutku jawnie żałować,
Czyli się z przyrodzeniem gwałtem mocować?”.

Przytaczany fragment wpisuje „Tren I” w kanon filozoficznych utworów realizujących motyw vanitas – marności wobec świata. Kochanowski podejmował ten trop także w swoich innych utworach, np. we fraszce „O żywocie ludzkim” czy w „Pieśni XIX” z „Ksiąg wtórych”. Sformułowanie „Wszystko próżno!” jest aluzją do słów z biblijnej księgi Koheleta:
"VANITAS VANITATUM ET OMNIA VANITAS" - MARNOŚĆ NAD MARNOŚCIAMI I WSZYSTKO MARNOŚĆ. (Ks. Koheleta 12,8)

Z otwierającego najsłynniejszy żałobny cykl wierszy utworu przebija pesymistyczna wizja świata i roli człowieka.

Kochanowski odczuł śmierć Urszulki jako podstępny cios losu, druzgocący jego plany i marzenia. Cios tym boleśniejszy, że nieprzeczuwany, nie zapowiedziany żadnym znakiem. Dotąd był przecież poeta „dzieckiem szczęścia”, we właściwym momencie życiowym umiejącym podejmować stosowne decyzje, zawsze w porę znajdującym odpowiednich przyjaciół i mecenasów, obdarzonym wszelkimi łaskami bogów i muz. Zdolny student i uczony, utalentowany i uznany poeta, adorowany przez kobiety i podziwiany przez otoczenie dworzanin, łatwo przeskakujący stopnie kariery, wreszcie szczęśliwy mąż i ojciec, mógł się Kochanowski przyzwyczaić do szczególnej opieki Boga. I oto, u progu wieku dojrzałego, kiedy z poczuciem wewnętrznej siły skonstatował, iż nadszedł czas zbierania owoców trudu całego życia – czas szumu lip, spokoju, dziecięcego śmiechu – na rodzinę pisarza spada nieszczęście. Nic dziwnego, że poeta czuje się niemal oszukany przez Boga, a w jego słowach oprócz rozpaczy daje się wyczuć zadraśniętą miłość własną, zawiedzioną ambicję, podrażnioną dumę” (T. Farent, „Fraszki, pieśni, treny Jana Kochanowskiego”, „Biblioteczka opracowań”, Lublin). Zdruzgotany stratą dziecka Kochanowski wychodzi z założenia, iż wszystkie nasze starania idą na marne. Dla podkreślenia nicości człowieka wobec śmierci poeta tworzy porównanie życia do dotykania („macania”) różnychrzeczy w celu odkrycia prawdy, która i tak nigdy nie zostanie poznana. Ogromną przeszkodą w odnalezieniu odpowiedzi na dręczące człowieka pytania bywa ludzki wiek – Urszulka odeszła w młodym wieku, wiadomo z biografii Kochanowskiego, że miała niespełna 3 latka w chwili śmierci. Nikt z rodziny nie był przygotowany na to tragiczne wydarzenie, przecież naturalnym porządkiem świata powinno być odchodzenie najpierw rodziców, dopiero później ich dzieci.

Zdaniem Wiktora Weintrauba, badacza twórczości poety, „Treny są ekspresją rozpaczy”: „(…) ekspresja to w znacznej mierze pośrednia. O tym, jakim wstrząsem była dla poety śmierć Urszulki, świadczy nade wszystko ta okoliczność, iż zburzyła ona jego wiarę w ład i harmonię świata, kazała mu – na moment – uwierzyć, że losem ludzkim kieruje jakaś złowroga, irracjonalna siła <>” (W. Weintraub, „Pieśń o spustoszeniu Podola. Ekspresja a polityka w poezji Jana Kochanowskiego. Pieśń V Ksiąg wtórych” [w:] B. Nadolski „Jan Kochanowski: Życie-Twórczość-Epoka”, Warszawa 1966).

Ostatnie wersy są wyrazem rozterki Kochanowskiego. Poeta nie wie, czy powinien kontemplować w żalu i łzach śmierć dziewczynki, czy może poszukiwać odpowiedzi na odwieczne pytanie ludzkości – dlaczego Bóg zabrał do siebie dziecko?

Pod względem formalnym „Tren I” jest przykładem wiersza regularnego stychicznego. Analizując system wersyfikacyjny, w oczy rzuca się poza tym kolejna cecha – utwór jest sylabowcem dwunastozgłoskowym, ze średniówką po siódmej sylabie (7+5).

strona:    1    2    3  

Zobacz inne artykuły:

Kochanowski Jan
Czego chcesz od nas, Panie (Pieśń XXV) - interpretacja i analiza
Czego chcesz od nas, Panie (Pieśń XXV) - wiadomości wstępne
Problematyka „Trenów” Kochanowskiego
Podział cyklu „Trenów” Kochanowskiego
Kompozycja i styl „Trenów” Kochanowskiego
Treny jako gatunek
„Treny” Kochanowskiego - geneza
O czym mówią „Treny” Kochanowskiego?
Motywy obecne w „Trenach” Kochanowskiego
Psalm 115 Non nobis, Domine, non nobis - analiza
Psalm 91 Kochanowskiego - analiza
Pieśń IX (Ks. 2) „Nie porzucaj nadzieje…” - analiza
Pieśni Kochanowskiego - problematyka
Pieśni Kochanowskiego – tematyka
Pieśni Kochanowskiego - kompozycja i styl
Pieśni – gatunek
Geneza „Pieśni” Kochanowskiego
Motywy we fraszkach Kochanowskiego
Problematyka fraszek Kochanowskiego
Tematyka fraszek Kochanowskiego
Fraszka – gatunek
Fraszki Kochanowskiego - geneza
Chcemy sobie być radzi (Pieśń IX) - analiza
Chcemy sobie być radzi (Pieśń IX) - interpretacja
Pieśń świętojańska o Sobótce - wiadomości wstępne
O doktorze Hiszpanie - interpretacja i analiza
O Miłości - interpretacja i analiza
O kaznodziei - interpretacja i analiza
Raki - interpretacja i analiza
Do fraszek (Fraszki moje) - interpretacja i analiza
Do fraszek (Fraszki moje) - wiadomości wstępne
Na swoje księgi - interpretacja i analiza
Do gór i lasów - interpretacja i analiza
O żywocie ludzkim (Fraszki to wszytko) - interpretacja i analiza
Na zdrowie - analiza i interpretacja
Na dom w Czarnolesie - interpretacja i analiza
Człowiek Boże igrzysko - interpretacja
Na dom w Czarnolesie - kontekst
Wieczna Myśli (O żywocie ludzkim) - interpretacja i analiza
Na lipę - interpretacja i analiza
Na lipę - kontekst
Jest kto, co by wzgardziwszy... (Pieśń XIX) - interpretacja
Tren XIX (albo Sen)
Jest kto, co by wzgardziwszy... (Pieśń XIX) - analiza
Tren XVIII (My, nieposłuszne, Panie, dzieci Twoje...)
Jest kto, co by wzgardziwszy... (Pieśń XIX) - kontekst
Tren XI (Fraszka cnota! - powiedział Brutus porażony...)
Niezwykłym i nie leda piórem opatrzony... (Pieśń XXIV) - analiza
Tren X (Orszulo moja wdzięczna, gdzieś mi się podziała?...)
Niezwykłym i nie leda piórem opatrzony... (Pieśń XXIV) - interpretacja
Tren IX (Kupić by cię, Mądrości, za drogie pieniądze!...)
Niezwykłym i nie leda piórem opatrzony... (Pieśń XXIV) - kontekst
Tren VIII (Wielkieś mi uczyniła pustki w domu moim...)
Miło szaleć, kiedy czas po temu... (Pieśń XX) - interepretacja i analiza
Tren VII (Nieszczęsne ochędóstwo, żałosne ubiory...)
Tren IV (Zgwałciłaś, niepobożna śmierci, oczy moje...)
Tren I (Wszytki płacze, wszytki łzy Heraklitowe...)
Treny - geneza, treść i konstrukcja
Pieśń o spustoszeniu Podola (Pieśń V) - interpretacja i analiza
Pieśń świętojańska o Sobótce - interpretacja i analiza

Sęp-Szarzyński Mikołaj
Sonet III. O wojnie naszej, którą wiedziemy z szatanem, światem i ciałem - interpretacja i analiza
Sonet I. O krótkości i niepewności na świecie żywota człowieczego - interpretacja i analiza
Sonet V. O nietrwałej miłości rzeczy świata tego - interpretacja i analiza
Epitafium Rzymowi - interpretacja i analiza
Epitafium Rzymowi - kontekst

Inne
Pieśni Kochanowskiego - wybrane motywy



Partner serwisu:

kontakt | polityka cookies