Jesteś w: Ostatni dzwonek -> Renesans

Tren X (Orszulo moja wdzięczna, gdzieś mi się podziała?...)

Wracając do trenu, następne wersy są pełne kolejnych pytań. A może Urszulka przebywa w zaczerpniętym z religii chrześcijańskiej czyśćcu, próbując zetrzeć z siebie każdą „zmazeczkę”, jeśli takowa kiedyś napiętnowała jej krótkie życie:
„Czyli sie w czyścu czyścisz, jesli z strony ciała
Jakakolwiek zmazeczka na tobie została?”.

Fragment ten, a szczególnie wzmianka o czyśćcu może być również aluzją do pogańskiego „czyśćca”, opisanego dokładnie w „Eneidzie” Wergiliusza.

Śmierć mogła okazać się szansą powrotu do domu, czyli do Boga, do miejsca, z którego zstąpiła na ziemię do rodziny Kochanowskich, wzbogacając ich życie choć na kilka krótkich lat:
„Czyś po śmierci tam poszła, kędyś pierwej była,
Niżeś sie na mą ciężką żałość urodziła?”.

Ostatnie cztery wersy tekstu są ponownym bezpośrednim zawołaniem ojca do nieżyjącej córeczki. Jan z Czarnolasu prosi o pocieszenie nad swoją duszą i ciałem, ponieważ ani niebo (interpretowane przez poetę w sensie chrześcijańskim lub mitologicznym), ani raj, wyspy szczęśliwe, czyściec czy reinkarnacja (przemiana w słowika) nie są pewnymi miejscami przebywania Orszulki. Nie wiadomo, czy dziewczynka wie o jego rozpaczy, czy słyszy jego głos:
„Gdzieśkolwiek jest, jesliś jest, lituj mej żałości,
A nie możesz li w onej dawnej swej całości,
Pociesz mię, jako możesz, a staw sie przede mną
Lubo snem, lubo cieniem, lub marą nikczemną”.

Zdominowany przez odwieczne pytania ludzkości o to, co dzieje się z człowiekiem po śmierci, tren nie przynosi odpowiedzi. Niestety, zagadka sytuacji pozagrobowej nie zostaje rozwiązana. Lata studiowania dzieł najwybitniejszych poetów czy filozofów starożytności nie przyniosły efektu – czołowy polski humanista i myśliciel renesansu pozostaje bez pocieszenia ze strony swoich mentorów. W „Trenie X” dziwi właśnie niepewność Kochanowskiego. Jak się okazuje, każde poglądy ulegają weryfikacji w chwili, gdy dotyka człowieka coś, o czym pojęcie miał jedynie z książek lub innych przejawów artystycznej aktywności. Jednym jest mówienie o czymś, a czymś innym – doświadczenie tego na własnej skórze. Pytania o miejsce pobytu Urszulki po śmierci narodziły się dopiero po tym tragicznym wydarzeniu, odzierając Kochanowskiego z wszystkich przekonań, odbierając mu wszelkie pewniki. W konfrontacja z osobistą traumą okazało się, że żadna wiedza, ani żadna religia nie dają prawdziwej wiedzy eschatologicznej.


Trzeba podkreślić, iż „Tren X” wpisuje się w zapoczątkowany w utworze poprzednim („Tren IX”) nurt cyklu, w którym Kochanowski buntuje się przeciwko pewnym ideom oraz boskim wyrokom, czego kulminację widać w „Trenie XI”: „(…)tragedia osobista, jaka spotyka Kochanowskiego, każe mu dokonać rewizji dotychczasowej postawy i zastanowić się nad słusznością głoszonych dotychczas poglądów. Poddany próbie – znajdzie się poeta na granicy zwątpienia. Rozpacz popycha go ku samozatracie, podpowiada odrzucenie dotychczas wyznawanych wartości. Konfrontacja ideałów z bolesnym doświadczeniem powoduje ostry kryzys, niemal zachwianie równowagi psychicznej” (T. Farent, „Fraszki, pieśni, treny Jana Kochanowskiego”, „Biblioteczka opracowań”, Lublin).

Tren X” jest wierszem stychicznym, trzynastozgłoskowym ze średniówką po siódmej sylabie (7+6). Ze względu na pierwszoosobowy podmiot liryczny utwór jest przykładem liryki wyznania, liryki bezpośredniej.

Analizując składnię dzieła, na pierwszy plan wysuwają się pytania – można nawet powiedzieć, iż to na nich opiera się cała konstrukcja trenu:
„W którąś krainę się udała?(…)

strona:    1    2    3  


Zobacz inne artykuły:

Kochanowski Jan
Czego chcesz od nas, Panie (Pieśń XXV) - interpretacja i analiza
Czego chcesz od nas, Panie (Pieśń XXV) - wiadomości wstępne
Chcemy sobie być radzi (Pieśń IX) - analiza
Chcemy sobie być radzi (Pieśń IX) - interpretacja
Do gór i lasów - interpretacja i analiza
O żywocie ludzkim (Fraszki to wszytko) - interpretacja i analiza
Na dom w Czarnolesie - interpretacja i analiza
Na dom w Czarnolesie - kontekst
Wieczna Myśli (O żywocie ludzkim) - interpretacja i analiza
Na lipę - interpretacja i analiza
Na lipę - kontekst
Jest kto, co by wzgardziwszy... (Pieśń XIX) - interpretacja
Jest kto, co by wzgardziwszy... (Pieśń XIX) - analiza
Tren XIX (albo Sen)
Jest kto, co by wzgardziwszy... (Pieśń XIX) - kontekst
Tren XVIII (My, nieposłuszne, Panie, dzieci Twoje...)
Niezwykłym i nie leda piórem opatrzony... (Pieśń XXIV) - analiza
Tren XI (Fraszka cnota! - powiedział Brutus porażony...)
Tren X (Orszulo moja wdzięczna, gdzieś mi się podziała?...)
Niezwykłym i nie leda piórem opatrzony... (Pieśń XXIV) - interpretacja
Tren IX (Kupić by cię, Mądrości, za drogie pieniądze!...)
Niezwykłym i nie leda piórem opatrzony... (Pieśń XXIV) - kontekst
Tren VIII (Wielkieś mi uczyniła pustki w domu moim...)
Miło szaleć, kiedy czas po temu... (Pieśń XX) - interepretacja i analiza
Tren VII (Nieszczęsne ochędóstwo, żałosne ubiory...)
Tren IV (Zgwałciłaś, niepobożna śmierci, oczy moje...)
Tren I (Wszytki płacze, wszytki łzy Heraklitowe...)
Treny - geneza, treść i konstrukcja
Pieśń o spustoszeniu Podola (Pieśń V) - interpretacja i analiza
Pieśń świętojańska o Sobótce - interpretacja i analiza
Pieśń świętojańska o Sobótce - wiadomości wstępne
O doktorze Hiszpanie - interpretacja i analiza
O Miłości - interpretacja i analiza
O kaznodziei - interpretacja i analiza
Raki - interpretacja i analiza
Do fraszek (Fraszki moje) - interpretacja i analiza
Do fraszek (Fraszki moje) - wiadomości wstępne
Na swoje księgi - interpretacja i analiza

Sęp-Szarzyński Mikołaj
Sonet III. O wojnie naszej, którą wiedziemy z szatanem, światem i ciałem - interpretacja i analiza
Sonet I. O krótkości i niepewności na świecie żywota człowieczego - interpretacja i analiza
Sonet V. O nietrwałej miłości rzeczy świata tego - interpretacja i analiza
Epitafium Rzymowi - interpretacja i analiza
Epitafium Rzymowi - kontekst

Inne



Partner serwisu:

kontakt | polityka cookies