DziadyAdam Mickiewicz

Najważniejsze cytaty z „Dziadów”

Opracowanie

Część II

Czego potrzebujesz duszyczko, Żeby się dostać od nieba?

Kto nie zaznał goryczy ni razu, Ten nie zazna słodyczy w niebie.

A kto prośby nie posłucha, W imię Ojca, Syna, Ducha. Widzicie Pański krzyż? Nie chcecie jadła, napoju, Zostawcie nas w spokoju: A kysz, a kysz!

Bo kto nie był ni razu człowiekiem, Temu człowiek nic nie pomoże.

Nie znałeś litość, Panie! [...] I my nie znajmy litości: szarpajmy jadło na sztuki, niechaj nagie świecą kości.

Ciemno wszędzie, głucho wszędzie, Co to będzie, co to będzie?

Kto nie dotknął ziemi ni razu, Ten nigdy nie może być w niebie.

Na głowie ma kraśny wianek, W ręku zielony badylek, A przed nią bieży baranek, A nad nią leci motylek.

Gdzie my za nią, on z nią wszędzie. Co to będzie, co to będzie?

Część IV

Umarły!... o nie! Tylko umarły dla świata! Jestem pustelnik, czy mnie rozumiecie?

Kto miłości nie zna, ten żyje szczęśliwy, I noc ma spokojną i dzień nietęskliwy.

Dzieci, będzie ten płakał, kto się z płaczu śmieje! Nie śmiejcie się! To człowiek bardzo biedny, chory. [...] Zdrów na twarzy, lecz w sercu głębokie ma rany.

Inny jest wzrok pasterza, kochanka, poety.

Każdy cud chcesz tłumaczyć; biegaj do rozumu... Lecz natura, jak człowiek, ma swe tajemnice, Które nie tylko chowa przed oczyma tłumu, [...] Ale żadnemu księdzu i mędrcom nie wyzna!

Prócz duszy i Boga! Wszystko minie na ziemi: szczęście i niedole.

Że kiedy co się stało i już się nie odstanie, Potrzeba w tym uznawać wolę Pana Boga.

Kobieto! Puchu marny! Ty wietrzna istoto! Postaci twoje zazdroszczą anieli, A duszę gorszą masz, gorszą niżeli!...

Taką bronią za życia są oczy kobiety, A po śmierci grzesznika cierpiącego skrucha!

Więc żadnych nie ma duchów? Świat ten jest bez duszy? Żyje, lecz żyje tylko jak kościotrup nagi, Który lekarz tajemną sprężyną rozruszy;

Bo słuchajcie i zważcie na siebie, Że według bożego rozkazu: Kto za życia choć raz był w niebie; Ten po śmierci nie trafi od razu.

Część III

Ja, syn chwały nieśmiertelnej, Przybrałem wtenczas postać Obrzydłej larwy piekielnej, By cię straszyć, by cię chłostać; Tyś przyjmował chłostę Boga Jak dziki męczarnie wroga.

Samotność mędrców mistrzyni.

Samotność – cóż po ludziach, Czym śpiewak dla ludzi?

Żywy, zostanę dla ojczyzny umarły [...]. Gustavus obiit. [...] Hic natus est Conradus.

Człowieku! Gdybyś wiedział, jaka twoja władza! [...] Gdybyś wiedział, że ledwie jedną myśl rozniecisz, Już czekają w milczeniu, jak gromu żywioły, Tak czekają twej myśli – szatan i anioły [...].

Ludzie! Każdy z was mógłby, samotny, więziony, Myślą i wiarą zwalać i podźwigać trony.

Myśli Boga oszukać – oszuka sam siebie.

Nieszczęsny, kto dla ludzi głos i język trudzi: Język kłamie głosowi, a głos myślom kłamie; Myśl z duszy leci bystro, nim się w słowach złamie [...].

Taka pieśń jest nieśmiertelność!

Depcę was, wszyscy poeci, Wszyscy mędrce i proroki, Których wielbił świat szeroki.

Ja kocham cały naród!

Jam się twórcą urodził.

Tę władzę, którą mam nad przyrodzeniem, Chcę wywrzeć na ludzkie dusze, [...] Chcę czuciem rządzić, które jest we mnie; Rządzić jak Ty wszystkim zawsze i tajemnie: - Co ja zechcę, niech wnet zgadną, Spełnią, tym się uszczęśliwią, A jeżeli się sprzeciwią, Niechaj cierpią i przepadną.

Daj mi rząd dusz!

Ja chcę mieć władzę, jaką Ty posiadasz, Ja chcę duszami władać, jak Ty nimi władasz.

Ja i ojczyzna to jedno.

Ty nie ojcem świata, ale.. carem!

On kochał naród, on kochał wiele, on kochał wielu.

Z matki obcej; krew jego dawne bohatery, A imię jego będzie czterdzieści i cztery.

Nasz naród jak lawa, Z wierzchu zimna i twarda, sucha i plugawa, Lecz wewnętrznego ognia sto lat nie wyziębi; Plwajmy na tę skorupę i zstąpmy do głębi.

Ach, żal mi ciebie, biedny Słowianinie! Biedny narodzie! Żal mi twojej doli, Jeden znasz tylko heroizm – niewoli.