Najważniejsze cytaty z „Dziadów”
Opracowanie
Część II
Czego potrzebujesz duszyczko, Żeby się dostać od nieba?
Kto nie zaznał goryczy ni razu, Ten nie zazna słodyczy w niebie.
A kto prośby nie posłucha, W imię Ojca, Syna, Ducha. Widzicie Pański krzyż? Nie chcecie jadła, napoju, Zostawcie nas w spokoju: A kysz, a kysz!
Bo kto nie był ni razu człowiekiem, Temu człowiek nic nie pomoże.
Nie znałeś litość, Panie! [...] I my nie znajmy litości: szarpajmy jadło na sztuki, niechaj nagie świecą kości.
Ciemno wszędzie, głucho wszędzie, Co to będzie, co to będzie?
Kto nie dotknął ziemi ni razu, Ten nigdy nie może być w niebie.
Na głowie ma kraśny wianek, W ręku zielony badylek, A przed nią bieży baranek, A nad nią leci motylek.
Gdzie my za nią, on z nią wszędzie. Co to będzie, co to będzie?
Część IV
Umarły!... o nie! Tylko umarły dla świata! Jestem pustelnik, czy mnie rozumiecie?
Kto miłości nie zna, ten żyje szczęśliwy, I noc ma spokojną i dzień nietęskliwy.
Dzieci, będzie ten płakał, kto się z płaczu śmieje! Nie śmiejcie się! To człowiek bardzo biedny, chory. [...] Zdrów na twarzy, lecz w sercu głębokie ma rany.
Inny jest wzrok pasterza, kochanka, poety.
Każdy cud chcesz tłumaczyć; biegaj do rozumu... Lecz natura, jak człowiek, ma swe tajemnice, Które nie tylko chowa przed oczyma tłumu, [...] Ale żadnemu księdzu i mędrcom nie wyzna!
Prócz duszy i Boga! Wszystko minie na ziemi: szczęście i niedole.
Że kiedy co się stało i już się nie odstanie, Potrzeba w tym uznawać wolę Pana Boga.
Kobieto! Puchu marny! Ty wietrzna istoto! Postaci twoje zazdroszczą anieli, A duszę gorszą masz, gorszą niżeli!...
Taką bronią za życia są oczy kobiety, A po śmierci grzesznika cierpiącego skrucha!
Więc żadnych nie ma duchów? Świat ten jest bez duszy? Żyje, lecz żyje tylko jak kościotrup nagi, Który lekarz tajemną sprężyną rozruszy;
Bo słuchajcie i zważcie na siebie, Że według bożego rozkazu: Kto za życia choć raz był w niebie; Ten po śmierci nie trafi od razu.
Część III
Ja, syn chwały nieśmiertelnej, Przybrałem wtenczas postać Obrzydłej larwy piekielnej, By cię straszyć, by cię chłostać; Tyś przyjmował chłostę Boga Jak dziki męczarnie wroga.
Samotność mędrców mistrzyni.
Samotność – cóż po ludziach, Czym śpiewak dla ludzi?
Żywy, zostanę dla ojczyzny umarły [...]. Gustavus obiit. [...] Hic natus est Conradus.
Człowieku! Gdybyś wiedział, jaka twoja władza! [...] Gdybyś wiedział, że ledwie jedną myśl rozniecisz, Już czekają w milczeniu, jak gromu żywioły, Tak czekają twej myśli – szatan i anioły [...].
Ludzie! Każdy z was mógłby, samotny, więziony, Myślą i wiarą zwalać i podźwigać trony.
Myśli Boga oszukać – oszuka sam siebie.
Nieszczęsny, kto dla ludzi głos i język trudzi: Język kłamie głosowi, a głos myślom kłamie; Myśl z duszy leci bystro, nim się w słowach złamie [...].
Taka pieśń jest nieśmiertelność!
Depcę was, wszyscy poeci, Wszyscy mędrce i proroki, Których wielbił świat szeroki.
Ja kocham cały naród!
Jam się twórcą urodził.
Tę władzę, którą mam nad przyrodzeniem, Chcę wywrzeć na ludzkie dusze, [...] Chcę czuciem rządzić, które jest we mnie; Rządzić jak Ty wszystkim zawsze i tajemnie: - Co ja zechcę, niech wnet zgadną, Spełnią, tym się uszczęśliwią, A jeżeli się sprzeciwią, Niechaj cierpią i przepadną.
Daj mi rząd dusz!
Ja chcę mieć władzę, jaką Ty posiadasz, Ja chcę duszami władać, jak Ty nimi władasz.
Ja i ojczyzna to jedno.
Ty nie ojcem świata, ale.. carem!
On kochał naród, on kochał wiele, on kochał wielu.
Z matki obcej; krew jego dawne bohatery, A imię jego będzie czterdzieści i cztery.
Nasz naród jak lawa, Z wierzchu zimna i twarda, sucha i plugawa, Lecz wewnętrznego ognia sto lat nie wyziębi; Plwajmy na tę skorupę i zstąpmy do głębi.
Ach, żal mi ciebie, biedny Słowianinie! Biedny narodzie! Żal mi twojej doli, Jeden znasz tylko heroizm – niewoli.