Renesansepoka literacka
Kompendium maturalne

Renesans: epoka, humanizm, reformacja, gatunki i utwory

Renesans, nazywany w Polsce odrodzeniem, to epoka, w której w centrum uwagi stanął człowiek. Narodził się we Włoszech w XIV wieku, a do Polski dotarł pod koniec XV wieku. Twórcy wracali do wzorów antyku, pisali w językach narodowych i cieszyli się życiem, a najważniejszym polskim poetą epoki był Jan Kochanowski.

Renesans w pigułce

  • Ramy czasowe: we Włoszech od XIV wieku, w pełni rozwinięty w XVI wieku; w Polsce od końca XV wieku do przełomu XVI i XVII wieku.
  • Nazwa: francuskie renaissance znaczy „odrodzenie”, czyli powtórne narodziny kultury antycznej.
  • Światopogląd: humanizm i antropocentryzm, czyli człowiek w centrum zainteresowania.
  • Język: obok łaciny rozwija się literatura w językach narodowych, także po polsku.
  • Najważniejsze utwory: „Fraszki”, „Pieśni” i „Treny” Jana Kochanowskiego, sonety Mikołaja Sępa Szarzyńskiego, „Odprawa posłów greckich”.

Opracowanie lektury

Czym był renesans

Nazwa epoki pochodzi od francuskiego słowa renaissance, które znaczy „powtórne narodziny”. Ludzie tego czasu uważali, że po średniowieczu odradza się kultura starożytnej Grecji i Rzymu. Renesans narodził się we Włoszech w XIV wieku, a swój dojrzały kształt osiągnął w XVI wieku. W Polsce epokę nazywa się też odrodzeniem i datuje od końca XV wieku do przełomu XVI i XVII wieku.

Renesans odszedł od średniowiecznego uniwersalizmu i ascezy. Zamiast wyrzekać się świata, człowiek miał go poznawać i cieszyć się nim. Był to czas wielkich odkryć geograficznych i przełomowych wynalazków. Najważniejszym z nich był druk: książki można było powielać szybko i tanio, więc wiedza i literatura trafiały do wielu ludzi. Rozkwitła też sztuka, zwłaszcza malarstwo, rzeźba i architektura.

Ważną zmianą było pisanie w językach narodowych. W średniowieczu literatura powstawała głównie po łacinie, a w renesansie poeci coraz częściej pisali w języku, którym mówili na co dzień. W Polsce wielkie dzieła po polsku tworzyli Mikołaj Rej i Jan Kochanowski.

Humanizm: człowiek w centrumAntropocentryzm, powrót do antyku, hasło Terencjusza. ok. 1 min

Humanizm (z łaciny humanus, czyli „ludzki”) był głównym prądem ideowym epoki. Stawiał człowieka w centrum zainteresowania nauki, literatury i sztuki. Taką postawę nazywamy antropocentryzmem. Humaniści pytali, kim jest człowiek i jaki sens ma jego życie, a odpowiedzi szukali przede wszystkim w dziełach starożytnych.

Hasłem humanistów stały się słowa rzymskiego komediopisarza Terencjusza: „człowiekiem jestem i nic, co ludzkie, nie jest mi obce”. Literatura zaczęła opisywać uczucia zwykłego człowieka, jego radości i smutki, a świat pokazywała jako miejsce ludzkiej aktywności.

Humaniści wracali do źródeł, czyli do antyku. Modni byli rzymscy poeci Horacy i Wergiliusz oraz komediopisarz Terencjusz. Wróciła też filozofia epikurejczyków i stoików, a na uniwersytetach uczono łaciny i greki. Kochanowski wzorował się na Horacym, na przykład w pieśni o nieśmiertelności poety.

Pieśń XXIV „Niezwykłym i nie leda piórem opatrzony”: interpretacja

ReformacjaLuter, Kalwin i nowe wyznania. ok. 1 min

Reformacja (z łaciny reformatio, czyli „przekształcenie”) była ruchem religijnym, który zaczął się od sporu o rolę Kościoła w głoszeniu słowa Bożego. Za jej początek uznaje się wystąpienie Marcina Lutra w 1517 roku w Wittenberdze przeciwko odpustom. Luter odrzucił pisma ojców Kościoła i oparł wiarę wyłącznie na Piśmie Świętym.

Do rozwoju ruchu przyczynił się Jan Kalwin, który głosił predestynację, czyli przekonanie, że Bóg z góry przeznaczył każdego człowieka do zbawienia albo potępienia. Reformacja doprowadziła do powstania wielu wyznań protestanckich. Wpłynęła też na kulturę: Biblię przekładano na języki narodowe, a ludzie prowadzili liczne spory i dyskusje o wierze.

Motywy i idee renesansuZłoty środek, Fortuna, Arkadia, wieś, sława poety. ok. 1 min
  • Radość życia i złoty środek: renesans afirmował życie, czyli cieszył się nim we wszystkich przejawach. Świat widziano jako miejsce pełne harmonii i porządku. Drogą do szczęścia był umiar, czyli złoty środek.
  • Fortuna: bogini losu, której atrybutem jest koło. Jedni na nie wchodzą, a inni z niego spadają, więc szczęście człowieka jest zmienne.
  • Arkadia: kraina wiecznej szczęśliwości, którą można odnaleźć na ziemi, zwłaszcza na wsi.
  • Wieś: miejsce spokojne i bezpieczne, gdzie człowiek poprzestaje na małym i żyje w zgodzie z przyrodą. Taki obraz daje „Żywot człowieka poczciwego” Mikołaja Reja, a u Kochanowskiego „Pieśń świętojańska o Sobótce” i fraszka „Na lipę”.
  • Sława poety: średniowieczni autorzy często pozostawali anonimowi, a renesansowi podpisywali dzieła i liczyli na wieczną sławę, wzorem Horacego. Taką wiarę wyraża Pieśń XXIV z „Ksiąg wtórych” Kochanowskiego.
  • Miłość: duchowa i zmysłowa, jak w sonetach Petrarki poświęconych Laurze.
  • Państwo i władza: poszukiwanie państwa, w którym obywatele są równi i sprawiedliwie traktowani. Pisali o tym Andrzej Frycz Modrzewski, Piotr Skarga i Jan Kochanowski.

Pieśń świętojańska o Sobótce: interpretacja i analiza · Na lipę: interpretacja i analiza

Gatunki renesansuFraszka, pieśń, tren, sonet, nowela, kazanie, dramat. ok. 1 min
  • Fraszka: krótki, często żartobliwy utwór, który nawiązuje do starożytnych epigramatów. Może być też poważny i refleksyjny.
  • Pieśń: utwór liryczny o poważnej tematyce, podzielony na strofy.
  • Tren: utwór żałobny poświęcony zmarłej osobie, dawniej zwykle komuś wybitnemu. Kochanowski użył go w nowy sposób: cały cykl poświęcił małej córce Urszulce.
  • Sonet: utwór liryczny z Włoch, zawsze czternastowersowy: dwie strofy czterowersowe i dwie trzywersowe.
  • Nowela: krótki utwór epicki z jednym wątkiem i wyraźnym punktem kulminacyjnym. Za wzór uważa się „Sokoła” Boccaccia.
  • Kazanie: utwór przeznaczony do publicznego wygłoszenia przez duchownego. Ma przekazać naukę moralną i religijną, jak „Kazania sejmowe” Piotra Skargi.
  • Dramat elżbietański: dramat zreformowany przez Williama Szekspira. Odrzuca zasadę trzech jedności, zasadę decorum i chór, a jego bohater ma złożoną psychikę i działa pod wpływem emocji. Przykłady: „Romeo i Julia”, „Makbet”, „Hamlet”.

Fraszka jako gatunek · Pieśni jako gatunek · Treny jako gatunek

Kochanowski: „Fraszki”Żart, refleksja i obraz ludzkiego życia. ok. 2 min

Zbiór „Fraszek” ukazał się w 1584 roku. Kochanowski pisał je przez wiele lat, na różne okazje. Są wśród nich utwory żartobliwe, które wyśmiewają ludzkie wady (na przykład „O doktorze Hiszpanie” i „O kaznodziei”), utwory o przyjaźni, uczcie i miłości, a także poważne fraszki refleksyjne. W tych ostatnich poeta pyta o sens ludzkiego życia, jak w utworach „O żywocie ludzkim” i „Człowiek Boże igrzysko”.

Fraszki Kochanowskiego: geneza

- pisał je przez całe życie, - zostały wydane na krótko przed śmiercią poety w 1584 r. w Drukarni Łazarzowej w Krakowie (ponad 300 utworów), - są świadectwem obyczajowości i kultury epoki, pokazują, że człowiek jest pełen sprzeczności, - są dowodem na poczucie humoru i dystans do świata renesansowego twórcy. Taki rozrzut czasu sprawia, że zbiór nie ma jednego tematu. Obok żartów są w nim wiersze o domu w Czarnolesie, o miłości i o przemijaniu. Gatunek opisuje artykuł Fraszka: gatunek, a tematy omawia Tematyka fraszek Kochanowskiego. Najczęściej omawia się fraszki: „Na lipę”, „Na dom w Czarnolesie”, „O żywocie ludzkim”, „Raki”, „O kaznodziei”, „O miłości” i „O doktorze Hiszpanie”.

Tematyka fraszek Kochanowskiego

- portrety przyjaciół, znanych postaci (wojewoda, biskup, Stańczyk), - opis zabawnych sytuacji, dowcipne ukazanie obyczajowości epoki (dwór, wieś), - odniesienie do własnej twórczości, biografii, wyznawanych poglądów, - tematyka miłosna – przemiany i obyczajowe, - kultura antyczna. Portrety znanych osób (wojewody, biskupa, Stańczyka) pokazują ludzi z otoczenia poety, a opisy zabawnych sytuacji ukazują obyczaje dworu i wsi. Fraszki o własnej twórczości, jak „Na swoje księgi”, są wypowiedzią poety o jego pracy. Wątki miłosne znajdziesz w „O miłości”. Wszystkie motywy zebrano w artykule Motywy we fraszkach Kochanowskiego, a problematykę, czyli to, o czym fraszki mówią głębiej, opisuje Problematyka fraszek Kochanowskiego.

O żywocie ludzkim (Fraszki to wszytko): interpretacja i analiza

Podobnie jak utwór o incipicie „Wieczna Myśli”, także i ten rozpoczynający się słowami „Fraszki to wszytko” nosi tytuł „O żywocie ludzkim”. Wynika to z prostego faktu – Jan Kochanowski porusza w nim motyw życia człowieka nieustannie przegrywającego w walce ze zmienną i nieprzewidywalną Fortuną: W życiu człowieka nie ma żadnej pewnej rzeczy, myśli i czyny, wszystko jest „fraszką”, czyli - idąc za pierwotnym wyjaśnieniem terminu - drobiazgiem, rzeczą niepoważną, błahostką: Na świecie nie ma nic pewnego, nie ma zatem sensu dążyć do jakieś celu, bo po drodze pewnie i tak wszystko ulegnie przewartościowaniu.

Człowiek Boże igrzysko: interpretacja

- nasze istnienie jest jakby występem dla Boga - „reżysera” naszego świata, który jednocześnie się nam przygląda, a my jako „aktorzy” mamy tylko role do odegrania, człowiek musi się podporządkować i ulec, motyw teatrum mundi, - ludzie są pyszni, zarozumiali, dumni, uważają że mogą równać się z Bogiem, sądzą że są najważniejszą częścią tego świata, że świat jest stworzony tylko i wyłącznie dla nich, - człowiek nie zdaje sobie sprawy, że jego życie przemija, kończy się, dlatego przypomina błazna (ironia podmiotu lirycznego).

Fraszki: geneza · Tematyka fraszek · O żywocie ludzkim · Człowiek Boże igrzysko · Na dom w Czarnolesie

Kochanowski: „Pieśni”Horacjańska mądrość, umiar i patriotyzm. ok. 2 min

„Pieśni” wydano w 1586 roku, już po śmierci poety, w dwóch księgach. Kochanowski wzorował się w nich na Horacym. Pieśni mówią o umiarze i spokoju ducha wobec zmiennego losu („Chcemy sobie być radzi”, „Nie porzucaj nadzieje”), o wdzięczności wobec Boga za piękno świata („Czego chcesz od nas, Panie”), o sławie poety („Niezwykłym i nie leda piórem opatrzony”) i o obowiązkach wobec ojczyzny („Pieśń o spustoszeniu Podola”).

Czego chcesz od nas, Panie (Pieśń XXV): interpretacja i analiza

Utwór Jana Kochanowskiego o incipicie „Czego chcesz od nas, Panie” podnosi wiele istotnych z punktu widzenia współczesnego człowieka kwestii, takich jak relacja Bóg-człowiek czy próba charakterystyki każdego z osobna. Dzieło rozpoczyna się od retorycznego pytania, stanowiącego również zamienny tytuł (inny to „Pieśń XXV) i dowodzącego słuszności zakwalifikowania tekstu do grona liryki bezpośredniej. Podmiot liryczny jest osobą wierzącą. Stawiając się w gronie wszystkich ludzi (podmiot zbiorowy - zaimek osobowy „od nas”, formy czasownikowe w pierwszej osobie liczby mnogiej „wyznawamy”, „nie mamy”), kieruje swoje słowa do Boga chrześcijańskiego. Adresata ujawnia nie tylko apostrofa, lecz także inne tropy.

Pieśń IX (Ks. 2) „Nie porzucaj nadzieje…”: analiza

manifest renesansowego optymizmu poety, wyrażenie wiary w słuszność stoickiego podejścia do życia, akceptację zmienności losu, nieuchronności upływu czasu (pory roku), pogodzenie się z wyrokami Fortuny i wyrokami boskimi, co prowadzić ma do harmonii i wewnętrznego spokoju, jedyną stałością jest naprzemienne występowanie po sobie radości i smutku, nie należy ani rozpaczać, ani poddawać się sukcesom, bo wszystko jest tymczasowe, a wszystko, co posiadamy, może być nam w każdej chwili odebrane, świadomość tymczasowości i ufność w boże wyroki pozwala na dystans do życia i brak rozczarowania nim, utwór składa się z siedmiu zwrotek, z których każda zaczyna się nakazem, sentencją, pokazującą jakąś prawdę o życiu.

Pieśń o spustoszeniu Podola (Pieśń V): interpretacja i analiza

Nosząca numer „V” w tomie „Księgi wtóre”, pieśń Jana Kochanowskiego powszechnie jest znana pod opisowym i wiele mówiącym o poruszanym patriotycznym temacie tytułem „Pieśń o spustoszeniu Podola” (inny tytuł to: „Wieczna sromota i nienagrodzona”). Opowiadający o skutkach najazdu na polskie ziemie narodu tatarskiego utwór został napisany około 1575 roku, a opublikowany w pośmiertnym zbiorze „Pieśni” z lat 1585-86. Czarnoleski twórca był zawsze bardzo precyzyjny w wyrażaniu swoich poglądów politycznych i nigdy nie ukrywał, iż jest miłośnikiem historii, zarówno tej polskiej, jak i europejskiej. Na polityczną genezę wielu dzieł Kochanowskiego –…

Pieśni Kochanowskiego – tematyka

utwory miłosne, utwory biesiadne, utwory refleksyjno-filozoficzne, utwory religijne, utwory obyczajowe, utwory patriotyczno-obywatelskie. Pieśń biesiadna to na przykład „Chcemy sobie być radzi”, refleksyjna „Nie porzucaj nadzieje”, religijna „Czego chcesz od nas, Panie”, a patriotyczna „Pieśń o spustoszeniu Podola”. Wiejską arkadię przedstawia „Pieśń świętojańska o Sobótce”. Nadrzędny temat: portret człowieka renesansu (refleksja nad sobą i światem). Miłosne, biesiadne, refleksyjno-filozoficzne, religijne, obyczajowe i patriotyczno-obywatelskie. Nadrzędny temat: portret człowieka renesansu i jego refleksja nad sobą i światem.

Czego chcesz od nas, Panie: interpretacja i analiza · Nie porzucaj nadzieje: analiza · Pieśń o spustoszeniu Podola · Tematyka „Pieśni”

Kochanowski: „Treny”Rozpacz ojca i kryzys renesansowej wiary w rozum. ok. 3 min

„Treny” wydano w 1580 roku. Kochanowski napisał je po śmierci córki Urszulki, która zmarła jako małe dziecko. Cykl składa się z dziewiętnastu trenów. Pokazuje drogę ojca od rozpaczy przez bunt i zwątpienie aż do pogodzenia się ze stratą, które przynosi Tren XIX, czyli sen o zmarłej matce poety.

„Treny” są też zapisem kryzysu światopoglądu. Poeta, który ufał rozumowi i wierzył w harmonię świata, pyta, czy mądrość i cnota naprawdę chronią człowieka przed cierpieniem. Najmocniej widać to w Trenie IX i Trenie XI.

Tren V (Jako oliwka mała): analiza i interpretacja

W „Trenie V” podmiot liryczny, czyli ojciec po stracie córki, szuka obrazu, który odda, co się stało. Znajduje go w świecie natury: Urszulka była jak młoda oliwka, którą zniszczył nieuważny sadownik. Taki obraz mówi, że śmierć dziecka była przedwczesna, przypadkowa i niesprawiedliwa. Utwór kończy się pytaniem skierowanym do bogini śmierci, na które nie ma odpowiedzi. Cały tren jest jednym rozbudowanym porównaniem, które nazywamy porównaniem homeryckim. Najpierw autor długo opisuje obraz z natury, a dopiero potem pokazuje, do czego go porównuje. Pierwsze osiem wersów mówi tylko o oliwce. Słowo „Takci” w dziewiątym wersie otwiera drugą część: „Takci sie mej namilszej Orszuli dostało”. Od tego miejsca czytelnik wie, że historia drzewka była historią dziecka.

Treny: geneza, treść i konstrukcja

„Treny” to najbardziej osobisty cykl lirycznych utworów Jana Kochanowskiego, poświęcony dwuipółletniej zmarłej córce poety z Czarnolasu, Urszuli. Będące poetyckim wyrazem bólu i rozpaczy ojca po stracie dziecka, utrzymane w lamentacyjnym tonie wiersze zostały napisane w kilka miesięcy (zbiory „Pieśni” czy „Fraszek” powstawały nawet w kilkadziesiąt lat), w XVI wieku, lecz po dziś dzień stanowią przykład najwybitniejszych i najbardziej wzruszających utworów „ku pamięci”. Pierwsza publikacja „Trenów” miała miejsce w 1580 roku w Krakowie. Wskutek ogromnej popularności zbioru, doczekał się on wznowienia w 1583 i 1585 roku. Cykl składa się z 19 trenów, z których każdy został oznaczony rzymską liczbą (za tytuł w potocznym użyciu służy najczęściej jednak pierwszy wers wiersza).

Tren IX (Kupić by cię, Mądrości, za drogie pieniądze!...)

„Tren IX” Jana Kochanowskiego różni się nieco od pozostałych utworów cyklu. Poeta nie poświecił go upamiętnieniu zmarłej córeczki. Nie oznacza to, że jego żal czy tęsknota za dziewczynką zostały zastąpione pogodzeniem się z boskimi wyrokami. Jest wręcz przeciwnie – renesansowy wieszcz bohaterką dzieła tworzy „Mądrość”, to do niej kieruje pozostające do tej pory, uniemożliwiające mu powrót do względnie normalnego życia pytania. Jak niemal w każdym wierszu cyklu, także i ten utwór rozpoczyna apostrofa podkreślona wykrzyknikiem, nakreślająca tematykę liryku. Podmiot, którego kreacja zostaje sprowadzona przede wszystkim do funkcji filozofa-poety, zwraca się bezpośrednio do „mądrości”:

Tren XI (Fraszka cnota!: powiedział Brutus porażony...)

„Tren XI” Jana Kochanowskiego uważany jest za punkt kulminacyjny całego żałobnego cyklu, poświęconego zmarłej córce poety, Urszuli. Dzieje się tak głównie z dwóch powodów. Po pierwsze - jest to jeden z niewielu wierszy zbioru, w których autor podmiot pojawia się w dwóch rolach: jako rozpaczający po stracie dziecka poeta-ojciec oraz jako rozżalony kryzysem wyznawanych wartości w obliczu prywatnej tragedii poeta-filozof. Po drugie – Kochanowski do tej pory w swych utworach (pieśniach i fraszkach) głosił afirmację życia, pochwałę człowieka rozumnego, cnotliwego i żyjącego pobożnie, nakazywał spokój, wyznawał stoickie zasady, renesansowy postulat ładu i równowagi życiowej. Teraz zaś dokonuje negacji wszystkich tych poglądów.

Tren V: analiza i interpretacja · Treny: geneza, treść i konstrukcja · Tren IX · Tren XI · Tren XIX (albo Sen)

Mikołaj Sęp Szarzyński: zapowiedź barokuSonety o niepokoju człowieka. ok. 3 min

Mikołaj Sęp Szarzyński tworzył na przełomie renesansu i baroku. W jego sonetach nie ma już renesansowego spokoju. Człowiek jest w nich niepewny, słaby i stale walczy z szatanem, światem i ciałem, a jedynym oparciem jest Bóg. Dlatego Sępa uważa się za zapowiedź poezji barokowej.

Sonet I. O krótkości i niepewności na świecie żywota człowieczego: interpretacja i analiza

Mikołaj Sęp Szarzyński to przedstawiciel poezji przełomu renesansu i baroku i, zdaniem Tadeusza Sinko i Wiktora Weintrauba, jeden z głównych – obok Jana Kochanowskiego, twórca literatury staropolskiej. Najważniejszym dziełem poety jest zbiór „Rytmy abo wiersze polskie”, tom opublikowany dopiero po jego śmierci, dokładnie w 1601 roku (składające się na zbiór pięćdziesiąt wierszy powstało najprawdopodobniej w latach 1568-1581). Zarówno w chwili opublikowania, jak i wiele lat później, a nawet po dziś dzień, „Rytmy” wzbudzają wiele dyskusji. Janusz Gruchała w opracowaniu „Mikołaj Sęp-Szarzyński” (Wrocław 1987) skupia się na uczuciach autora, towarzyszących pisaniu liryków: „Rytmy są świadectwem szczególnym, bowiem zapisana w nich została wewnętrzna przygoda człowieka wrażliwego, rzuconego w wir niespokojnej epoki.

Sonet III. O wojnie naszej, którą wiedziemy z szatanem, światem i ciałem: interpretacja i analiza

Utwór „Sonet III. O wojnie naszej, którą wiedziemy z szatanem, światem i ciałem” Mikołaja Sępa Szarzyńskiego znalazł się w pośmiertnym zbiorze poety, zatytułowanym „Rytmy albo wiersze polskie”. Tematykę utworu Mikołaja Sępa Szarzyńskiego zdradza sam tytuł dzieła: „O wojnie naszej, którą wiedziemy z szatanem, światem i ciałem”. Poeta porusza w nim ważny i aktualny nawet z punktu widzenia współczesnego człowieka problem – codzienne borykanie się problemami i pełną tragizmu wizję istnienia. Sonet „III” – podobnie zresztą jak i „I”, rozpoczyna się krótką charakterystyką ludzkiego żywota: Podmiot liryczny zestawia istnienie człowieka z walką na wojennym froncie.

Sonet V. O nietrwałej miłości rzeczy świata tego: interpretacja i analiza

Sonet V Mikołaja Sęp Szarzyńskiego został opublikowany w jedynym zbiorze twórczości renesansowo-barokowego autora, „Rytmy albo wiersze polskie”. Podobnie jak inne utwory poety, ten także ma bardzo rozbudowany tytuł, nakreślający poruszaną problematykę - „O nietrwałej miłości rzeczy świata tego”. Sonet V Mikołaja Sęp Szarzyńskiego porusza najczęściej eksploatowany temat w polskiej i światowej literaturze i sztuce – miłość. W wydaniu tego poety jest to uczucie niespełnione, nieszczęśliwe, jak wskazuje sam tytuł – nietrwałe („O nietrwałej miłości rzeczy świata tego”). Nie każdy zdaje sobie sprawę, iż sonet ten jest parafrazą znanego anakreontyku, przetłumaczonego przez Jana Kochanowskiego we „Fraszkach”. Inspiracja erotykiem „Z Anakreonta” jest widoczna już w pierwszych wersach obu dzieł.

Epitafium Rzymowi: interpretacja i analiza

„Epitafium Rzymowi” Mikołaja Sępa Szarzyńskiego jest parafrazą łacińskiego epigramatu włoskiego humanisty z XVI wieku, Janusa Vitalisa. Idąc za wskazówką zawartą w tytule dzieła oraz wyjaśnieniem hasła w Popularnej Encyklopedii Powszechnej Wydawnictwa Fogra, wiersz nawiązuje do: „napisu nagrobkowego lub napisu na nim wzorowanego. W starożytnej Grecji także mowa ku czci poległych, którzy oddali życie, broniąc swojej ojczyzny. Podawał podstawowe dane o zmarłym, sławił jego uczynki, zalety duchowe i moralne, a nawet urodę fizyczną. Często dołączano słowa pociechy dla bliskich”. Prócz Sępa Szarzyńskiego, epitafia tworzyli także inni polscy i światowi artyści: Alexander Pope, autor słów wyrytych na nagrobku Izaaka Newtona: „Naturę i jej prawa ciemność spowijała; Bóg rzekł: „Niech będzie Newton!” I światłość się stała”;

Sonet I: interpretacja i analiza · Sonet III: interpretacja i analiza · Sonet V: interpretacja i analiza · Epitafium Rzymowi

Wszystkie omówienia epoki: Renesans67 artykułów. ok. 2 min

Pytania i odpowiedzi

Jakie są ramy czasowe renesansu?

We Włoszech renesans zaczął się w XIV wieku, a w pełni rozwinął w XVI wieku. W Polsce trwał od końca XV wieku do przełomu XVI i XVII wieku.

Co to jest humanizm?

Główny prąd ideowy renesansu, który stawiał człowieka w centrum zainteresowania. Nazwa pochodzi od łacińskiego słowa „humanus”, czyli „ludzki”.

Czym jest antropocentryzm?

Postawą, w której najważniejszy jest człowiek, jego życie, uczucia i miejsce w świecie. W średniowieczu takim punktem odniesienia był Bóg.

Kiedy zaczęła się reformacja?

W 1517 roku, gdy Marcin Luter wystąpił w Wittenberdze przeciwko odpustom.

Komu Kochanowski poświęcił „Treny”?

Swojej zmarłej córce Urszulce. Cykl składa się z dziewiętnastu trenów i ukazał się w 1580 roku.