Jesteś w: Ostatni dzwonek -> Ferdydurke

Twórczość Witolda Gombrowicza



Twórczość Witolda Gombrowicza przypada na okres dwudziestolecia międzywojennego i lata powojenne. Po dziś dzień określany jest przymiotnikami: nowatorski, oryginalny, groteskowy, parodystyczny. Obok Schulza i Witkacego jest uważany za jednego z największych innowatorów polskiej literatury i jednego z najoryginalniejszych pisarzy dwudziestowiecznej literatury światowej.

    Dzieła Gombrowicza zostały przełożone między innymi na język angielski, francuski, niemiecki, hiszpański, holenderski, portugalski, serbsko-chorwacki, duński, szwedzki, norweski, a nawet japoński.


Pierwszym opublikowanym utworem Witolda Gombrowicza był zbiór opowiadań, zatytułowany Pamiętnik z okresu dojrzewania. Ukazał się w 1933 roku, powodując rosnące zainteresowanie osobą nieznanego dotąd młodego pisarza. Na Gombrowicza, prócz pochwał, spadła również fala ostrej krytyki. Jako jeden z niewielu twórców tego okresu zainteresował się procesem socjalizacji i uspołecznienia jednostki. Pokazywał paradoksy, jakie rządzą etapem wchodzenia w dorosłość. W opowiadaniach składających się na debiutancki zbiór zajął się także skrytymi żądzami, kierującymi ludzkim zachowaniem.

Pomijając Na kuchennych schodach, opublikowanych w Skamandrze w 1937 roku, kolejnym znaczącym dziełem Gombrowicza była wydana w tym samym roku Ferdydurke. Powieść ta wywołała również poruszenie czytelników i krytyków.

W miesięczniku literackim Skamander pisarz wielokrotnie publikował swe utwory. W 1938 roku ukazał się na jego łamach pierwszy tekst dramatyczny autora – tragifarsa – Iwona, księżniczka Burguda. Sztuka poruszała takie tematy, jak zniewolenie formą, obyczajem i ceremoniałem.

Rok później ukazał się utwór Szczur (Skamander 1939) oraz powieść popularna Opętani (1939). Ta druga, napisana pod pseudonimem Z. Niewieski, wykorzystała formę „powieści gotyckiej” przemieszanej z sensacyjnym romansem współczesnym.

Podczas lat spędzonych na przymusowej emigracji w Argentynie (1939-1963), Gombrowicz często nie miał czasu i sił na twórczą działalność. Utwory z tamtego okresu pełne są niedojrzałych, uwikłanych w formę ludzi. Opisują tłamszoną jednostkę pozbawioną indywidualizmu. Gombrowicz stosował w tamtym czasie parodię, groteskę, był odważny i nowatorski. Podczas argentyńskiego etapu twórczości powstały dramat Ślub i powieść Trans-Atlantyk (utwory wydane dopiero w 1953 roku w paryskim Instytucie Literackim).

Pierwszy utwór, napisany zaraz po wojnie, posługiwał się formami teatru Szekspira i Calderona. Został napisany w nowym języku dramatycznym uformowanym na podłożu szekspirowsko-romantycznym. Podejmował krytycznie wątki teatru romantycznego takich autorów jak Zygmunt Krasiński czy Juliusz Słowacki. Gombrowicz w sztuce ukazał nową koncepcję władzy i nowy projekt człowieka.

Z kolei w Trans-Atlantyku dotyka swej najgłębiej skrywanej tajemnicy, a raczej konfliktu wewnętrznego, którym był homoseksualizm.

[ul]Alexandro Russovich – argentyński przyjaciel pisarza twierdził, że Gombrowicz był zakamuflowanym, bojącym się swej prawdziwej orientacji biseksualistą.[/ul]

To właśnie ta orientacja jest głównym tematem głośnej, satyrycznej powieści, stylizowanej na staropolską gawędę. Autor zestawia na zasadzie kontrastu wizję człowieka służącego tradycyjnym wartościom oraz jednostkę „realizującą siebie” niebędącą niewolnikiem konwenansów. Przedstawicielem nowego, wyzwolonego modelu człowieczeństwa jest ekscentryczny milioner Gonzago (homoseksualista). Gombrowicz rozprawia się w powieści bezlitośnie ze stereotypami patriotycznymi, czym powoduje kolejną falę krytyki.

Podczas pobytu w Argentynie powstała również Pornografia, wydana także w paryskim Instytucie Literackim w 1960 roku. W powieści pisarz pokazał Polskę z czasów wojny, kraj okupowany przez nazistów, w którym przejawy kultury są uśpione. W człowieku umiera wiara w Boga i odwieczny ład, a jedynym pragnieniem jest realizacja erotycznych (homoseksualnych) fascynacji.

Kolejną powieścią pisarza był opublikowany w 1965 roku w Paryżu Kosmos – najbardziej złożone i wieloznaczne dzieło. Nawiązuje do gatunku powieści detektywistycznej. Gombrowicz sportretował tam człowieka poszukującego sensu świata, próbującego złożyć go z rozmaitych faktów.

Ostatnią sztuką teatralną autora, nad którą pracował wiele lat, jest groteskowo-parodystyczna Operetka, wydana w Paryżu w 1966 roku. W Polsce dopiero dziewięć lat później. Gombrowicz wykorzystał przestarzałą już operetkową formę libretta. Przedstawił w karykaturalnej formie przemiany świata w XX wieku. Opisał etapy odejścia od ancien regime`u do totalitaryzmów, które zawładnęły krajami i umysłami milionów.

Ciekawostką jest, że Witoldowi Gombrowiczowi do skonstruowania głównego bohatera posłużyła postać J.P. Sartre`a. Operetka jest jednocześnie pochwałą młodości, przez którą człowiek może się odrodzić.

Wielu badaczy za najwybitniejsze i kluczowe „dzieło życia” Gombrowicza uznaje jego emigracyjny Dziennik, publikowany w częściach w paryskiej Kulturze, w latach 1953-1969.

Tematyka dzieła jest bardzo bogata i zróżnicowana. Jest zapisem trywialnych i anegdotycznych relacji z życia autora. Ukazuje rozważania filozoficzne podane w eseistycznej formie, inteligentne polemiki z marksizmem, egzystencjalizmem, katolicyzmem. Zawiera humorystyczne uwagi na temat własnej osoby, twórczości literackiej. Przedstawia też poglądów polityczne autora, dotyczące kultury narodowej, religii, konfrontacji świata tradycji ze współczesnością. Przede wszystkim jednak Dzienniki to, jak pisze Farent: „autoportret nietuzinkowego artysty”.

Gombrowicz nigdy nie poparł przemian, jakie zaszły w powojennej Polsce. Właśnie w Dzienniku pojawiło się słynne zdanie: „jestem okropnie przeciw Polsce zbuntowany”.

Bibliografia książkowych wydań Dzienników:

· Dziennik 1953-1956, Paryż: Instytut Literacki 1957
· Dziennik 1957-1961, Paryż: Instytut Literacki 1962
· Dziennik 1961-1966, Paryż: Instytut Literacki 1966

Inne ważniejsze wydania dzieł autora:

· Wspomnienia polskie. Wędrówki po Argentynie, w: Dzieła zebrane, tom 11, Paryż: Instytut Literacki 1977
· Wiersz do Izy i Malwiny 1977
· Dzieła zebrane, t. 1-11, Paryż: Instytut Literacki 1969-1977
· Dzieła, t. 1-15, 1986-1997

Rok 2004 z okazji setnej rocznicy urodzin pisarza został oficjalnie ogłoszony

Zobacz inne artykuły:

StreszczeniaOpracowanie
„Ferdydurke” – streszczenie szczegółowe
„Ferdydurke” – streszczenie w pigułce
Lekcja polskiego w „Ferdydurke”
Zawiązanie akcji w „Ferdydurke”
„Ferdydurke” – geneza powieści
Główne założenia „Ferdydurke”
Życiorys Witolda Gombrowicza w skrócie
Witold Gombrowicz - biografia
Język „Ferdydurke”
Charakterystyczne cechy języka „Ferdydurke”
Konstrukcja „Ferdydurke”
Miejsce akcji „Ferdydurke”
Narracja „Ferdydurke”
Kompozycja i struktura „Ferdydurke”
„Forma” Gombrowicza
Przynależność gatunkowa „Ferdydurke”
Znaczenie słów „pupa”, „gęba”, „łydka” w „Ferdydurke”
Czas akcji „Ferdydurke”
Słowa - klucze w „Ferdydurke”
Kwestia niedojrzałości w „Ferdydurke”
Pojęcie formy na podstawie „Ferdydurke”
Gombrowiczowska walka z formą, czyli obnażenie prawdy o człowieku
Wielostylowość „Ferdydurke”
Relacje międzyludzkie w „Ferdydurke”
Forma produktem relacji międzyludzkich, czy relacje międzyludzkie wynikiem formy?
Narracja w „Ferdydurke”
Groteska w „Ferdydurke”
Niedojrzałość w „Ferdydurke”
Bolimowo i dworek Hurleckich w „Ferdydurke”
Stancja u Młodziaków w „Ferdydurke”
Szkoła i uczniowie w „Ferdydurke”
Klucz do czytania „Ferdydurke”
Walka Józia z formą
„Ferdydurke” jako powieść nowoczesna
Parodia w „Ferdydurke”
Twórczość Witolda Gombrowicza
Absurd w „Ferdydurke”
O Gombrowiczu powiedzieli
Kalendarium życia i twórczości Witolda Gombrowicza - powieściopisarza, dramaturga i eseisty
Jaki sens ma zakończenie „Ferdydurke”?
Charakterystyka chłopiąt i chłopców w "Ferdydurke"
Najważniejsze cytaty z „Ferdydurke”
Narracja autora – Gombrowicza w „Ferdydurke”
Narracja Józia – głównego bohatera „Ferdydurke”
2004 rok rokiem Gombrowicza
Rozbijanie konwencji gatunkowych w „Ferdydurke”
Gatunki w „Ferdydurke”
Ekranizacje prozy Gombrowicza
Cytaty z Gombrowicza
Pojęcie absurdu, parodii i ironii
Pojęcie groteski
Motywy oniryczne w „Ferdydurke”
Bibliografia




Bohaterowie
Józio – charakterystyka bohatera
Profesor Pimko – charakterystyka
Miętus – charakterystyka bohatera
Walek - charakterystyka postaci
Zuta Młodziakówna - charakterystyka
Kopyrda – charakterystyka
Syfon – charakterystyka
Bladaczka – charakterystyka
Hurleccy - charakterystyka
Młodziakowie - charakterystyka



Partner serwisu:

kontakt | polityka cookies